Seminarski rad Ekonomske funkcije države u
savremenoj privredi
1. UVOD
Prisustvo države u privredi je postojalo oduvijek, pa je samim tim postojala i
težnja ekonomske slobode, odnosno nemješanje države u privredu. Ovdje važno
mjesto zauzima Adam Smit koji u svome djelu «Istraživanje prirode i uzroka
bogastva naroda», smatra da će opšti interesi biti najbolje ostvareni ako budu
prepušteni slobodnom djelovanju, bez mješanja bilo kakvog stranog autoriteta.
Međutim Kejns je smatrao da je potrebno nešto i žrtvovati od induvidualnih
sloboda da bi privreda u cjelini bolje funkcionisala. On smatra da država zavisno
od situacije treba poduzimati određene mjere u privredi.
Jačanje uloge države u društvu ima svoje prelazne etape:
1. Velika svjetska ekonomska kriza 1929.god. (period ''Kejnzijanske revolucije''),
2. period posle II svjetskog rata i
3. period III tehnološke revolucije.
Bitni faktori ekonomskog života razvijenih zemalja su:
Krupne korporacije;
Organizovani sindikati i
Država.
3
Seminarski rad Ekonomske funkcije države u
savremenoj privredi
2. RAZVOJ I NASTANAK
U ekonomskoj teoriji već krajem prošlog, a naručito u prvoj polovini XX vjeka,
počinju sve više preovladavati teorije o potrebi i nužnosti državnog
intervencionizma u privredi. Razvojem kapitalizma, odnosno njegovim
postepenim prelaskom u drugu i posljednju fazu, u fazu monopolističkog
kapitalizma ili ekonomskog imperijalizma, sve češće dolazi do pojava krize i
depresija, do hiperprodukcije raznih vrsta robe, do masovne nezaposlenosti. U
procesu reprodukcije ukupnog društvenog kapitala ovo je dovelo do velikih i
nepremostivih teškoća koje su se ispoljile naručito posle prvog svjetskog rata i
posbno u vezi sa velikom ekonomskom krizom, koja se javila u periodu od 1929.
do 1933.godine. U depresiji 1929.god. došlo je, npr. u privredi SAD do ogromnog
pada u investicijama fiksnog kapitala (izgradnja i oprema). Privatna izgradnja
pala je od 7 milijardi iz 1929. na svega 1,7 milijardi u 1932. godini, dok su izdaci za
proizvodnu opremu pali od 6,4 milijarde na 1,8 milijardi. Ukupan pad iznosio je
od 14,2 na 3,5 milijardi. Taj pad praćen je i velikim investicijama u zalihe koje su
izazvane oštrim padomukupnog volumena realizacije. Među mnogobrojnim
teoretičarima se u savremenoj buržoaskoj ekonomskoj nauci mnogo manje
diskutuje i postavlja pitanje: da li država uopšte treba da interveniše u privredi,
sve se više diskutuje i tretira problem: koliko i do koje mjere država treba da se
mješa u pitanje privrede, kolika treba da bude visina i kakva da bude suština i
karakter ove investicije. Prema ovim teorijama država treba , pored posrednih
oblika uticanja na razvoj privrede koji su praktikovani i ranije (poreska, kreditna
i finansiska politika) da i neposredno utiče na razvoj politike.
4
Seminarski rad Ekonomske funkcije države u
savremenoj privredi
3.2. Slabosti i nedostaci ostvarivanja ekonomske funkcije države
1. problem nedovoljne informisanosti
2. postoji ograničena mogućnost kontrole i uticaja na reagovanje na aktivnosti
države (npr. Zakon o zaštiti zakupaca stanova)
3. ograničena kontrola nad državnom birokratijom
4. ograničenost političkoh procesa odlučivanja.
4. EKONOMSKE FUNKCIJE DRŽAVE I EFIKASNOST TRŽIŠNOG MEHANIZMA
Država u tržišnom društvu zadržava dvije osnovne funkciuje:
1) Ekonomsku funkciju i
2) Političku funkciju.
Ekonomska funkcija se svodi na brigu za stabilno tržišno privređivanje i
društveni razvoj, odnosno preduzimanje svih potrebnih mjera i instrumenata u
sprovođenju određene ekonomske politike.
U ekonomske funkcije države uglavnom se navode sledeće:
1. Državno vlasništvo,
2. Povećanje koncentracije i centralizacije kapitala,
6
Seminarski rad Ekonomske funkcije države u
savremenoj privredi
3. Državno regulisanje privrednog razvoja i cikličnog kretanja privrede,
4. Buđetska politika,
5. Poreski sistem,
6. Monetarna politika,
7. Državno regulisanje tržišta,
8. Državno planiranje,
9. Državno sporazumjevanje sa sindikatom i poslodavcima.
.
5. EKONOMSKE FUNKCIJE DRŽAVE U SAVREMENOJ TRŽIŠNOJ PRIVREDI
- Država, ekonomska politika i tržište
Proučavanjem načela, ponašanja i zakonitosti koje se javljaju u ekonomsko-
političkim akcijama države bavi se ekonomska politika, ali javljaju se dileme po
pitanju prirode i dometa širenja ekonomske uloge države u privrednom tržišnom
sistemu. Postavlja se dakle pitanje do koga stepena treba da se kreće državna
7
Seminarski rad Ekonomske funkcije države u
savremenoj privredi
Tržište je u sistemu izgubilo čak i po većinu građanskih ekonomista, sposobnost
da reguliše robno-novčane tokove, da je mjesto verifikacije vrijednosti i
mehanizam koordinacije aktivnosti.
9
