3
1. POJAM I ZNAČAJ EKSPERTNIH SISTEMA
U praksi se često javlja potreba za nizom specifičnih znanja danih u cjelini, brzo
sigurno i povezano. Drugim riječima, želi se da u problematičnim situacijama i kod donošenja
složenih odluka pomogne dobar stručnjak, vrhunski specijalista ili, kako se drugačije kaže,
ekspert. Pomoć eksperta je dobro došla u složenim situacijama bilo koje oblasti ljudskog rada:
medicini, pravu, građevinarstvu, industriji, marketingu itd.
Osnovna svojstva eksperta su da:
primjeni, na optimalni način, svoja znanja u rješavanju problema. Pri tome se
podrazumijeva uzimanje u obzir činjenica i predviđanje relevantnih posljedica;
objasni i obrazloži svoje odluke i prijedloge;
komunicira sa drugim ekspertima i proširuje svoja znanja, prestruktuira i
reorganizuje shvatanja i znanja;
formira i napušta određene zaključke, što dokazuje da je pronikao u suštinu
određenih pojava i našao nove zakonitosti koje među njima vladaju;
određuje najbrži način dolaska do rješenja i njegove praktične primjene;
u specifičnim situacijama intuitivno (heuristički), na osnovu svih dosadašnjih
iskustava i događaja ocijeni gdje se nalazi rješenje problema.
Imati pored sebe eksperta nije ni najmanje jednostavno, eksperata nema previše, nisu
na raspolaganju u svakom trenutku i nisu ni jeftini. Osim toga ni jedan ekspert ne može da
posjeduje sva znanja.
Današnji stepen razvoja moderne informatičke nauke sve više omogućava da se stalno
može raspolagati ekspertnim uslugama. Pri tome se misli na ekspertne sisteme (ES). Pod ES
se podrazumjeva takva vrsta programske podrške ili softvera na računaru, koja u većoj ili
manjoj mjeri zamjenjuje čovjeka - eksperta. ES je u stanju da, na osnovu unesenih podataka i
ugrađenih logičkih algoritama (pravila zaključivanja) i tako nastale baze znanja, efikasno
pomogne korisniku u rješavanju specifične problematike.
Pored pojma ekspertni sistem koriste se i sljedeći pojmovi: sistem zasnovan na znanju,
inteligentni informacioni sistem, inteligentni sistem zasnovan na znanju i sistem znanja.
Ekspertnost se definiše kao znanje, razumijevanje i vještina rješavanja problema u određenoj
oblasti.
4
Najpotpuniju definiciju ekspertnih sistema dalo je Britansko društvo za računare koja
glasi: „Pod ekspertnim sistemima podrazumjeva se realizacija računarski bazirane vještine
nekog eksperta čija je osnova u znanju i u takvom obliku da sistem može da ponudi
inteligentan savjet ili da preuzme inteligentnu odluku o funkciji koja je u postupku. Ekspertni
sistem posjeduje i karakteristiku da na zahtjev verifikuje svoju liniju rezonovanja, tako da
direktno obavještava korisnika koji postavlja pitanje“.
Sistemski posmatrano pod ekspertnim sistemom podrazumjeva se podsistem područja
vještačke intelegencije. Područje izgradnje ekspertnih sistema poznato je još kao naučni
inžinjering (engl. „Knowledge Engineering“).
Ekspertni sistemi su skup kompjuterskih programa koji postižu visoki stepen
rješavanja problema, i oni zahtjevaju dugogodišnje stručno obrazovanje pojedinaca. Ekspertni
sistem predstavlja informacioni sistem koji koristi bazu znanja te kao takav služi kao
konsultant rukovodiocu. Ekspertni sistemi predstavljaju pokušaj da se u kompjuterske
programe ugrade procesi razmišljanja i odlučivanja koji se odvijaju kod ljudi eksperata.
Prema aktivnostima ekspertnih sistema izgrađena je jedna njihova klasifikacija u tabeli:
Aktivnisti ES
Naznaka problema
Oblast primjene
Interpretacija
Sistemi tumače opažene podatke
pripisuju im simbolična značenja i
opisuju situacije i stanja
Hemija
Geologija
Medicina
Armija
Dijagnostika
Sistemi za dijagnostiku na osnovu
podataka o opservacijama definišu
malfunkcije sistema
Računari
Elektronika
Geologija
Medicina
Predviđanje
Sistemi za predviđanje posljedica
(prognoza) iz modela i parametara
Računari
Armija
Oblikovanje
Sistemi za dizajn konfigurišu objekte u
zadatim ograničenjima
Računari
Hemija
Elektronika
Planiranje
Sistemi za planiranje oblikuju akcije i
objekte kao modele ponašanja da u
cilju efekata ponašanja
Hemija
Računari
elektronika
Kontrolisanje
Sistemi za kontrolisanje adaptivno
upravljaju ponašanjem sistema na
osnovu interpretacije, prognostike i
dijagnostike
Tabela 1. Klasifikacija ekspertnih sistema
