Seminarski rad
Eksplotacija nafte, gasa i uglja, i uticaj na životnu sredinu
Uvod
Naftna industrija je grana industrije koja se bavi istraživanjem, eksploatacijom,
preradom i rafinisanjem nafte i njenih derivata, kao i prirodnog gasa.
Najveća nalazišta nafte i prirodnog gasa nalaze se na Arabijskom poluostrvu, u
Severnom moru i Meksičkom zalivu. U Srbiji se nalazišta nafte i gasa koncentrisana pretežno
u Vojvodini u Banatu u trouglu između gradova Zrenjanin — Kikinda — Vršac.
Industrija nafte i gasa ulazi u novu eru u pogledu prirode i raznovrsnosti izvora i
uslova eksploatacije, transporta i snabdevanja. Naftna industrija usmerava sve više svojih
prihoda, više nego ikada ranije, u cilju nalaženja novih energetskih izvora. Sa dodatnim
naglaskom na vađenje nafte i gasa iz nekonvencionalnih izvora i na razvoj naftnih zamena iz
uglja i uljnih škriljaca, cela industrija nafte i gasa de se verovatno promeniti.
Posle uglja, nafte i gasa, kada je reč ugljovodonici iz škriljaca ili drugačije rečeno
gasni i uljni škriljci u svetu, ali i u Srbiji, postaju novi veliki energetski adut. Za njih se,
doduše, zna već stotinu godina, ali zbog nekada veoma jeftine nafte, gotovo da ih niko nije
koristio. Ali sa sadašnjim naglim razvojem tehnologije za njihovo korišćenje, a posebno
veoma izraženim rastom cene nafte i gasa i težnja za energetskom nezavisnošću podstakle su
mnoge države na razmišljanja o dobijanju nafte iz uljnih škriljaca. Oni kao sirovina za
proizvodnju nafte, gasa, ali i toplotne i električne energije – postaju veoma ozbiljan
konkurent
Industrijska revolucija, koja je počela u Britaniji u 18. veku, a kasnije se proširila po
kontinentalnoj Evropi i Severnoj Americi,[ bazirana je na osnovu dostupnosti uglja za
pokretanje parnih motora. Međunarodna trgovina se brzo proširila kada ugaljem pokretane
parne mašine su izgrađene za parne lokomotive i parobroda
Kod proizvodnje primarne energije najznačajniji uticaji nastaju pri proizvodnji uglja,
uljnih škriljaca i nuklearnih sirovina, dok je znatno manji uticaj proizvodnje nafte i prirodnog
gasa Znatno veći uticaj na životnu sredinu ima proizvodnja sekundarne energije.
Potrošnja nafte u svetu
Potrošnja nafte rasla je uvođenjem novih trošila, razvojem hemijske industrije i
petrohemijske industrije. Ekstremni rast potrošnje bio je u razdoblju 1960 - 1980. g. kada se
proizvodnja utrostručila. To je posledica snažnog rasta automobilske industrije, petrohemijske
industrije te supstitucija nafte umesto uglja kao gorivo.
Uvođenjem mera racionalnog korišćenja energije, koje je počelo nakon 1973. godine,
prvi rezultati su bili vidljivi početkom 80-tih godina prošlog veka. Uvođenjem konverzijskih
procesa u tehnologiju prerade nafte omogućilo je dobijanje visokovrednih proizvoda na štetu
ulja za loženje, a time i smanjenju potrebu za naftom.
Početkom 21 veka štednja energije je i povećanje energetske efikasnosti ima će veliku
ulogu a dalji rast potrošnje nafte ovisi će isključivo o brzini supstitucije nafte sa alternativnim
izvorima energije.
U vedini industrijskih zemalja, sada, zadovoljavanje energetskih potreba, zavisi od
uvoznog gasa i nafte i konvencionalnih domadih rezervi. Verovatno je da de se tokom sledede
decenije u cilju zadovoljavanja energetskih potreba, povedati raznovrsnost i kompleksnost
naftne industrije.
Potreba industrije za tradicionalnim fosilnim gorivima (nafta i gas dobijeni biološkom
razgradnjom i mineralizacije tokom geološkog vremenskog perioda) proširide se i na
interakciju sa geotermalnim izvorima, sintetičkim gorivima (in situ dobijanje goriva iz peska
impregniranog bitumenom i teške nafte), kao i na različite oblike očuvanja energije (kao što
je npr. obrada otpadnih ulja), i poljoprivredu (nafta i gas iz biomase).
Alternativni izvori dobijanja nafte i gasa nebitni za redosled postupaka u naftnoj i
gasnoj privredi
1 Uvoz prirodnog gasa
2 Uvoz LNG
3 Uvoz sirove nafte
4 Uvoz naftnih derivata
5 Likvefakcija tečnog prirodnog gasa iz gasa
6 Dobijanje tečnih goriva iz uglja
7 Dobijanje gasa iz uglja
8 Gas iz metanola, nafta, itd (SNG)
9 Gas iz uljnih škriljaca
10 Nafta iz uljnih škriljaca
11 Gas iz čvrstog organskog otpada i biomase
12 Oil iz biomase
13 Otpadna ulja Reciklaža
14 Gasohol
Karakter industrije nafte i gasa, kako u sadašnjosti i u buducnosti, i različiti aspekti
vezani za ovu industrijsku granu obrađeni su samo u smislu njenog potencijalnog uticaja na
zdravlje i životnu sredinu.Promenjivi karakter ove industrijske stvara potencijal za nove
uticaje na zdravlje ljudi i životnu sredinu potrebno je ukratko se upoznati i sa promenama
koje su moguće u perspektivi.
Ova faza preliminarnih operacija uključuje korišdenje raznih vrsta oprema za
raščišdavanje i za bušenje zemljišta koja u velikoj meri može da modifikuje vegetaciju i
površinsko zemljište oblasti na koju se delovalo. Pored toga, na okruženje može uticati i
buka, prašina i emisije nastale sagorevanjima u opremi. Možda do najvede potencijalne
opasnosti u vezi sa pripremom sajta vezana za inicijalnu proceduru bušenja.
Do "eksplozija" (Britt i dr. 1976), ili nekontrolisanog protoka sirove nafte i povezanih
komponenti, može da dođe kada se probije neka od formacija nafte ili gasa. Erupcija može
širiti velike količine sirove nafte koja sadrži mnoge organske materije koje su potencijalno
toksične i nisu razgradive, i koje guše vegetaciju, uništavaju životinjska staništa, i mogu da
prekriju mesta na kojima se nalaze radnici.
Pored direktnog zagađenja zemljišta i vode, vatra povezana sa takvim erupcijama
izaziva i oslobađanje gasovitih i čvrstih čestica koje zagađuju vazduh (na primer,
ugljovodonici, azotnih oksida, sumpor-oksidi, i ugljen monoksid). Oni mogu da predstavljaju
dodatne bezbednosne rizike (Britt et al. 1976). Za sprečavanje erupcije se koriste posebne
tečnosti za bušenje (isplačni fluidi) i mehanički ventili.
Dodatna opasnost u vezi sa bušenjem je sleganje zemljišta, koje se se može dogoditi
slučajno kod normalnog bušenja nafte i istražne procedure.
Primarna proizvodnja
Primarnom proizvodnjom se naziva eksploatacija nafte kod koje se za pokretanje i
kretanje nafte od rezervoara do zemljine površine koristi energija prirodnih gasova i vode.
Nakon istražnih i test procedura, koje ukazuju na postojanje rezervoara nafte, slededi korak je
primarna proizvodnja - bušenje, koja zahteva upotrebu bušenje opreme i složenih hemijskih
tečnosti.
Savremeni metodi u primarnoj proizvodnji, pre svega koriste rotaciono bušenje. U
ovom obliku ekstrakcije, rotirajude dleto, povezano sa različitim šupljim cevima koje se
naziva kolona bušedih alata "The Drill string " usitnjava i buši svoj put kroz slojeve zemljišta
i stena. Bušede dleto i niz povezanih cevnih alata nalaze se u bušadim cevima.
Isplaka
Rupa (ili kanal) koja je napravljena rotacionom bušilicom konstantno drži puna
hemijskom tečnošdu koja se naziva "isplaka - drilling mud", koja se sastoji od mešavine
gline, vode i raznih hemijskih jedinjenja. Ponekad se koristi komprimovani vazduh umesto
isplake. Isplaka se pumpa, dole, u bušotinu kroz šuplje kolone bušedih alata i nakon toga
recirkuliše, nazad, između kolone bušedih alata i cevi velikog prečnika koju čine zaštitne cevi
(casing string) koje su umetnute u kanal bušotine (the borehole).
Tretiranje isplake
Na površini se reznice i ostaci bušenja odvajaju od isplake. Ovo se obavlja upotrebom
vibracijskih sita (Shakers), odvajača peska (desander) i odvajača mulja (desilter). (Wilkins
