SADRŽAJ:
Popis kratica................................................................................................................................1
1. UVOD.............................................................................................................................2
2. POJAM ALTRUIZMA..................................................................................................3
3. POJAM EMPATIJE........................................................................................................5
3.1.
RAZVOJ
EMPATIJE...............................................................................................7
3.2.
EMPATIJA I ETIKA (KORIJENI
ALTRUIZMA).................................................8
3.3.
TEORIJE
EMPATIJE...............................................................................................9
3.4.
ZNAČAJ EMPATIJE U ODGOJNO-OBAZOVNOM I SAVJETODAVNOM
RADU...........................................................................................................................11
4. POVEZANOST ALTRUIZMA I EMOCIONALNE EMPATIJE...............................13
5. ZAKLJUČAK...............................................................................................................15
6. POPIS ILUSTRACIJA.................................................................................................16
Literatura...................................................................................................................................17
3
2. POJAM ALTRUIZMA
Prema Sharabany i Bar-Tal različita teorijska objašnjenja razvoja altruističnog ponašanja
razvila su se u sklopu četiri različita teorijska pristupa:
1. Evolucijska objašnjenja altruizma: Biolozi najčešće koriste termin altruizam da bi
opisali herojsko, samouništavajuće ponašanje usmjereno k dobrobiti drugih. U užem
smislu, altruistično je ono ponašanje koje daje veću šansu genetskoj strukturi drugih
na uštrb
genetske strukture altruista
čija je mogućnost preživljavanja manja ili je
reprodukcija smanje
na
(Bićanić, 2001).
Postavlja se pitanje kako se moglo razviti
takvo ponašanje u procesu prirodne selekcije. Na ovo pitanje tradicionalna Darwinova
teorija ne daje adekvatan odgovor. Noviji evolucijski pristupi obuhvaćaju dva šira
gledišta o razvoju altruizma: socio-biološko i socio-kulturalno. Socio-biološko gledište
pretpostavlja da se altruistično ponašanje razvija kroz socio-biološku evoluciju, tj.
kroz selektivnu kumulaciju po
našanja preko transmisije gena.
Analizirajući
altruistično ponašanje prema
strancima
Trivers uvodi pojam recipročnog altruizma,
prema kojem je prirodna selekcija favorizirala altruistično ponašanje jer ono u dužem
periodu ima pozitivne posljedice za altruiste, tj. uvijek postoji šansa da će onaj kome
se pomoglo nekad u budućnosti uzvratiti na isti način (Bićanić, 2001:77).
2. Socio-kulturalno gledište pretpostavlja da je socijalna evolucija kroz djelovanje
kulture potisnula individualne sebične tendencije selekcioniranoj tijekom biološke
evolucije. U kolikoj mjeri će se altruizam razviti zavisi o prirodi
i evoluciji socio-
kulturalnog sustava
koji djeluje na motivaciju i ponašanje ljudi (Raboteg-Šarič,
1998:44). Ukratko, evolucijski pristup naglašava adaptivnu vrijednost altruizma i
stabilne dispozicije u ljudskim bićima koje dovode do toga da se ponašaju altruistično.
Socio-biološko gledište pretpostavlja genetsku osnovu altruistična ponašanja, dok
socio-kulturalno naglašava društvenu strukturu i norme koje su se razvile kroz
generacije, a koje djeluju u smjeru olakšavanja učenja altruističnog ponašanja. Oba
gledišta naglašavaju adaptivnu funkciju altruizma, važnost altruizma za preživljavanje.
4
3. Psihoanalitički pristup altruizmu: Prema tradicionalnoj psihoanalitičkoj školi altruizam
se razvija kroz razvoj strukture super ega. Kroz proces identifikacije s roditeljima
dijete internalizuje prosocijalne tendencije koje postaju dio super-ega. Prema
Freudovom shvaćanju ljudskoj prirodi je urođeno da je okrenuta sebi i usmjerena
prema doživljavanju zadovoljstva, te se mora socijalizirati uz stroge pritiske.
Altruizam se javlja kao posljedica prevladavanja super-ega nad idom u konfliktnim
situacijama. Neofreudovci i ego psiholozi imaju optimističnije gledište o ljudskoj
prirodi, tj. pokušavaju objasniti kako pozitivni utjecaji u razvoju ličnosti mogu
reducirati snagu sebičnih motiva i dovesti do internalizacije nesebičnih vrijednosti.
Razvoj altruizma dovode u vezu s prevladavanjem stupnjeva socio-emocionalnog
razvoja. Pozitivno ponašanje se razvija kao posljedica odnosa između djeteta i majke i
uspješnog rješavanja konflikata u ranim fazama razvoja.
4. Pristup altruizmu u okviru teorija socijalnog učenja: Teorije socijalnog učenja
analiziraju razvoj socijalnog ponašanja u terminima načela učenja, razmatraju uvjete
koji pospješuju ili inhibiraju učenje. Teoretičari socijalnog učenja smatraju da se
socijalno ponašanje uči opažajući i imitirajući druge. Da bi se unaprijedilo
prosocijalno ponašanje koristile su se različite tehnike, uključujući i potkrjepljenje.
No, altruistično ponašanje se javlja u odsustvo nagrada i često uz negativne posljedice.
Teorije potkrjepljenja pokušale su demonstrirati da, iako specifične nagrade ne slijede
uvijek altruistično ponašanje, takvo ponašanje još uvijek može biti funkcija
potkrjepljenja. Tako se stjecanje altruistične reakcije objašnjava npr. razvojem samo-
nagrađujućih mehanizama, tj. subjektivnim posljedicama altruističnog ponašanja u
vidu afekata i kognicija. Pristup u okviru teorija socijalnog učenja razmatra
altruistično ponašanje kao naučeno u interakciji s društvenom okolinom pa je u većoj
mjeri usmjeren na uvjete koji povećavaju vjerojatnoću pojavljivanja altruističnog
ponašanja. Budući da se pokazala velika varijacija ponašanja iz situacije u situaciju,
naglašava se uglavnom nestabilna priroda altruizma. Ipak, individualne razlike se
uzimaju indirektno u obzir, tj. pretpostavlja se određena konzistentnost u ponašanju
kao rezultat različitih kumulativnih iskustava tokom procesa socijalizacije.
