Erozija zemljišta
4
Kraška erozija – nastaje delovanjem atmosferskih, površinskih i podzemnih voda.
Abrazija – predstavlja rušenje obale kao posledica morskih i jezerskih talasa
Glacijalna ili lednička erozija – nastaje radom lednika.
2. Teorijski deo
2.1 Eolska erozija
Eolska erozija ili deflacija nastaje kao posledica rada vetra. Eolska erozija je zastupljena u
regionima koji se karakterišu čestim jakim vetrovima, čija zemljišta rastresita i nisu zaštićena
gustim biljnim pokrivačem. Vetar prenosi uglavnom najsitnije čestice zemljišta kao što je glina,
prah i sitan pesak.
Intenzitet deflacije zavisi od od sledećih faktora:
Gustine biljnog pokrivača
Eksponiranosti zemljišta vetru
Jačine i učestalosti vetra
Osobina zamljišta
Osobine zamljišta kao što su: mehanički sastav, struktura zemljišta i stepen vlažnosti
odnosno vezanost zemljišta utiču na pojavu eolske erozije. Vetar odnosi uglavnom sitne čestice
nestrukturnih, paškasto – sitnopeskovitih zemljišta i praškaste strukturne agregate u suvom stanju
kada su najslabije vezani.
Pri navedenim osobinama zemljišta, odnošenje čestica je intenzivnije što je ređi pokrivač,
veća eksponiranost zemljišta vetru, kao i veća jačina i učestalost vetra. U zavisnosti od jačine
vatra, veličine i težine čestica vetar odnosi ponete čestice na manja ili veća rastojanja.
Erozija zemljišta
5
Slika 2: Eolska erozija
Najsitnije čestice kao što su sitan prah i glina mogu bita vetrom preneti na udaljenosti od
nekoliko hiljada kilometara. Prilikom prenošenja čestica peska vetar vrši i koroziju odnosno
razaranje stena. Tom prilikom dolazi do mehaničkog glačanja i raspadanja stena.
Sa prenošenjem čestica peska i praha dolazi do sortiranja i navejavanja(akumulacije) čestica i
stvaranja specifičnih oblika eolskog reljefa: peščanih dina i barhana. Peščane dine su kupasti
oblici nanosa peska visine u proseku 10 do 20m. U Libijskoj pustinji dostižu visinu i do 200 m.
Strana peščane dine okrenuta uz vetar ima nagib oko 10˚, dok je suprotna strana strmija sa
nagibom od 30˚ do 40˚.
Peščane dine se mogu javiti u više različitih oblika:
Poprečne dine – zatalasani oblici, izdušeni upravo na pravac vetra
Uzdužne din (seifi) – pružaju se paralelno sa pravcem vetra
Barhani – srpasti oblici peščanih dina sa vrhovima okrenutim niz vetar
Deflacione dine – parabolični oblici peščanih dina čiji su vrhovi okrenuti uz pravac
kretanja vetra
Varijacije oblika peščanih dina zavise od količine peska, brzine, pravca i stalnosti vetra kao i
od prisustva ili odsustva pustinjske vegetacije.
Poprečne dine se nalaze u oblastina bogatim peskom i umerenom jačinom vetra. Uzdužne
peščane dine se javljaju u predelima gde duvaju jaki vetrovi, konstantnog pravca U oblastima sa
