ВОВЕД
Во литературата и етичките речници сп поимот кодекс се означува
„ зборник на закони или прописи , пропис , правило/правила за постапување во
одредена ситуација или професија , најчесто со етичка димензија ( кодекс на
новинарите, кодекс на лекарите и сл. ).
Етиката како наука ги проучува моралните вредности и моралните
принципи или верувања за нештата дали се добри , исправни и позитивни или се
лоши , неисправно и негативни, но и нормите до кои луѓето треба да се
придржуваат за да се остварат нивните идеи и намери во моралната сфера. Овие
вредности , принципи и норми луѓето ги насочуваат кон друѓите поединци или
групи , бидејќи веруваат дека тие , доколку бидат следени , ќе доведат до постапќи
или поведенија кое ќе резултираат со соодветно добро , праведно или позитивно
решение. Етиката има за цел да ги оспособи луѓето во зрели субјекти , кои во
секојдневниот живот , кога се наоѓаат во различни морални ситуации или кога се
во позиција да донесуваат решенија , да постапуваат исправно и да носат праведни
одлуки.Таа треба да им помогне на јавните работници како најдобро да ги
менаџираат односите помеѓу различни заинтересирани субјекти во доменот на
нивната работа.
Вработените во јавниот сектор честопати се среќаваат со етичќи дилеми
кога ситуацијата од нив бара да се определуваат за алтернативни решенија или
одлуки особено кога решенијата се во полза на една , а не на штета на друга
целна група . Во такви случаеви донесувањето на решение не е лесно , но
моралниот субјект кој добро ја познава етиката , поаѓајки од совеста , законските
решенија и стандардите во дејноста , откако ќе донесе исправна одлука . Но , во
друѓи случаи , кога наместо изградени етички субјекти одлуќите ги носат
1
индивидуи на волонтерска основа кои се во интерест само на една целна група ,
таа одлука не е ниту добра ниту , ниту праведна.
За овие проблеми филозофите етичари за тоа расправале со векови и при
тоа граделе посебни принципи и норми кои треба да се применат за да се
определи кои постапки се етички а кои се не етички . Такви расправи се водат и
денес , но не само во етичките и филозофските кругови . За значењето на етиката
се расправа и во стопанските и јавните претпријатија , но и во државните органи
и тела , како и во локалната самоуправа . Низ тие расправи се издеференцирале
најмалку три модели за определување на етичноста на решенијата: утилитаризмот ,
правниот и правничкиот модел.
Прво , утилитарниот модел се темели на бентановата максима според која
„ етичко решение е она кое носи најмногу добро на најголем број на луѓе“.Кои би
биле препораките кон јавниот службеник?
- тие треба да ги пронајдат сличностите и разликите на алтернативните
решенија врз основа на корисноста или штетата на таквите чекори во однос на
различните интереси на целните групи и да го изберат оној кој носи најголема
корист за интересентите.
- пред да го донесат решението , тие треба да ги анализираат различните
интереси на целните групи , а пред се утилитарноста или штетата од таквиот
чекор.
Второ , правниот модел се темели на почитувањето на основните права на
луѓето кои се засегнати од решенијата . Етичко решение е на кое ги штити правата
и привилегиите на целните групи .Овде спаѓаат етичките решенија со кое се
штитат правото на живот , слобода ,приватност , безбедност и слично.
Трето , моделот на правичност е етичко решение кое подеднакво ги
распоредува користа и штетата на сите целни групи на подеднаков , праведен или
непристрасен начин . Овде спаѓаат решенијата кои се однесуваат на работните
задолженија на вработените во секторот , на наградувањето на ист ангажман ,
деновите за одмор и слично.
2
и заложбите и вршењето на должноста сепридржува кон нив , настојувајќи со
нивното испонување да го подобри животот на граѓаните и на локалната заедница
во целина.
Функционерот учествува во изборната кампања само со аргументирано
спротиставување на програми , а не со клеветење на другите кандидати ,
политички партии или политичари , други поединци , со употреба на насилство или
закани , со поткупување или со давање или ветување на услуги.
Свесен за законските обврски во однос на финансирањето на изборните
кампањи , функционерот нема да се согласи со користење на буџетските средства
или средства за јавни фондови и јавни претпријатија за чија било изборна кампања
, ниту , пак, за неа ќе бара или ќе прима средства од нелегални извори.
Функционерот, свесен за обврските што произлегуваат од законите и
прописите на локалната самоуправа , во вршењето на должноста , ниту една своја
постапка или активност нема да ја насочи кон злоупотреба на службената
положба .Во извршувањето на должноста , функционерот е обврзан да се
спротистави на секое однесување што , согласно со законите ,се квалификува како
активно или пасивно подмитување или обезбедување на поволности на некое лице
или субјект . Во случај на сомневање за тоа дали определено однесување
коруптивно, функционерот постапува согласно со законите и може да се обрати со
мислење до антикорупциските институции и до органите за спроведување на
законот и постапува согласно со препораките добиени од нив.
Кога во вршењето на должноста фунционерот е во ситуација да учествува
во одлучувањето за прашања во кое има и личен или каков било друг интерест
освен јавниот , секогаш и исклучиво го заштитува јавниот интерес. Ако
фунционерот има свој интерес во прашање во чие одлучување учествува , тоа ќе го
пријави на телото што одлучува за прашањето пред да се почне со постапката по
него , ќе побара свое исклучување од одлучувањето и на никаков начин нема да
влијае врз оние што одлучуваат за него.
Функционерот не може истовремено да врши повеќе од една избрана или
именувана , локална или државна должност , како и каква било друга позиција што
може да се спречи или да го оттргне од извршувањето на неговата должност во
4
