Evropski sud za ljudska prava u Strazburu ima konačni sudski zadatak da, rješavajući po tužbama
protiv država, odlučuje o tome da li one poštuju Konvenciju.

Sud u Strazburu tumači takvu klauzulu nametanjem niza testova u vezi sa bilo kojim
ograničavanjem te slobode:
(1) ograničenje mora biti “propisano zakonom”;
(2) ograničenje mora biti namijenjeno za jednu od navedenih svrha (npr. zaštita prava drugih);
(3) ograničenje se mora smatrati “neophodnim u demokratskom društvu”; i
(4) ograničenje te slobode ne smije biti neproporcionalno koristi koja se dobiva ograničenjem

(test proporcionalnosti).
Pitanje “proporcionalnosti” je ključno za mnoge odluke Suda u Strazburu. U slučaju tužbe zbog
mučenja ne postoji test proporcionalnosti:

lice treba da dokaže da je ponašanje kojem su

on/ona bili izloženi dovoljno ozbiljno da predstavlja “mučenje ili nečovječno ili
ponižavajuće postupanje ili kažnjavanje”.

Osnivanje Vijeća Evrope 1949.

Evropska konvencija o ljudskim pravima

Evropska konvencija o ljudskim pravima potpisana je 4. novembra 1950. godine u Rimu.

Napredak u oblasti Konvencije i putem tumačenja njenog teksta koja daju Evropski sud za

ljudska prava.

Sa gledišta procesnog prava, najznačajnija novina uvodi se Protokolom br. 11 (1994), kojim

je Evropski sud za ljudska prava (ESLJP) uspostavljen kao stalni sud, a ukinuta dotadašnja

Komisija za ljudska prava. Evropska komisija i Evropski Sud za ljudska prava spojeni su u jedan

organ – Evropski Sud za ljudska prava.)

Evropska konvencija o ljudskim pravima zajedno sa Evropskim sudom za ljudska

prava, čini dio najefikasnijeg međunarodnog mehanizma za zaštitu ljudskih prava na

svijetu.

Evropsku konvenciju o ljudskim pravima i osnovnim slobodama je ratifikovalo 47 država širom

Evrope, koje su se time obavezale da će svim licima pod njihovom jurisdikcijom obezbijediti

uživanje prava iz Konvencije.

Evropski sud za ljudska prava svake godine primi preko 30.000 novih predstavki, a

trenutno ima oko 150.000 zaostalih neriješenih predmeta.

SUD UGLAVNOM DONOSI PRESUDE U PREDMETIMA KOJI PROISTIČU IZ POJEDINAČNIH

PREDSTAVKI, ALI I U PREDMETIMA IZMEĐU RAZLIČITIH DRŽAVA, I TAKOĐE IMA NADLEŽNOST

DA DAJE SAVJETODAVNA MIŠLjENjA.
Kroz sudsku praksu, Sud je razvio pravne standarde i načela koje države ugovornice iz cijele

Evrope treba da primjenjuju.
Evropska konvencija o ljudskim pravima međutim nije statičan dokument, već

živi instrument

koji se mora tumačiti u svjetlu uslova koji u datom trenutku postoje.

Dodatni protokoli nisu automatski obvezujući za države članice Vijeća Evrope, već ih one najprije
moraju potpisati i ratiﬁkovati, kako bi nakon toga mogli stupiti na snagu.

To znači da ako prava i odredbe ne proizlaze neposredno iz Konvencije već iz nekog
od dodatnih protokola, za svaku državu zasebno treba provjeriti je li predmetni
Dodatni protokol stvarno obvezujući za tu državu.

Dva člana Konvencije na koja se najčešće poziva su član 5, pravo na slobodu i bezbjednost i član

6, pravo na pravično suđenje.

Konvencija je dio unutrašnjeg pravnog sistema i obavezujuća je za domaće sudove i

sve državne organe.

Svi pojedinci u domaćim postupcima mogu se direktno pozivati na tekst

Konvencije i na sudsku praksu koji se moraju primjenjivati pred domaćim sudovima. DRŽAVNI

ORGANI, UKLjUČUJUĆI I SUDOVE, MORAJU DA DAJU PRIORITET KONVENCIJI U ODNOSU NA

SVE DOMAĆE ZAKONE KOJI SU U KONFLIKTU SA KONVENCIJOM i SUDSKOM PRAKSOM KOJA JE

UZ NjU VEZANA.

Konvencija funkcioniše po sistemu anglosaksonskog prava.

One su obavezujući

precedenti koji imaju u pravu status obavezujućih pravnih normi.

Stoga, od kada je

Konvencija ratifikovana, državni nadležni organi svih država potpisnica, uključujući i one koje

imaju sistem kontinentalnog prava, moraju da poštuju presude suda kao obavezujući zakon.

Konvencija u formi međunarodnog sporazuma.
Sve države koje ratifikuju Konvenciju time postaju automatski obavezne prihvatiti

nadležnost Suda da ispituje pojedinačne predstavke.
KONVENCIJA JE PROMOCIJA PRAVA (M. Radović)

Prihvatanje Konvencije izraz je slobodne volje država.
Ljudska prava i slobode koje sadrži evropska Konvencija su tzv. standard minimum ispod kojeg

ne mogu ići države članice Savjeta Evrope.
Čovjek - pojedinac jedini korisnik ljudskih prava.
Ljudska prava koja su potpuno zaštićena su:
- pravo na život;

- zabrana mučenja;

- zabrana ropstva i prinudnog rada;

- kažnjavanje samo na osnovu zakona; i

- non bis in idem.

član 1. Konvencije
“Visoke strane ugovornice jemče svim licema pod svojom jurisdikcijom prava i

slobode utvrđene u Dijelu I ove konvencije.”
Države koje ratificiraju Konvenciju automatski prihvaćaju dvostruku obavezu po

članu 1. Kao prvo, one moraju osigurati da njihovi domaći zakoni budu kompatibilni

sa Konvencijom.

Drugo, države koje ratificiraju Konvenciju moraju osigurati pravni lijek u slučaju bilo kojeg

kršenja prava i sloboda zaštićenih Konvencijom.
Član 1. Konvencije predstavlja okvirnu odredbu koja se ne može prekršiti samostalno (Streletz,

Kessler i Krenz protiv Njemačke (2001.) i K.-H.W. protiv Njemačke (2001.)).

LjUDSKA PRAVA i OSNOVNE SLOBODE

SVAKO OD PRAVA ZAHTIJEVA POZITIVNE I NEGATIVNE OBAVEZE OD DRŽAVE !!!

A) Prava koja se odnose na život i fizički integritet ličnosti
1. PRAVO NA ŽIVOT (član 2. EK)

(General Palić, utvrđena odgovornost Republike Srpske,

Alžirska šestorka)

Primjenjujući ove izuzetke država se mora rukovoditi načelom proporcionalnosti tj. da

primjenjena sila ne bude veća od one koja je apsolutno neophodna, tj. p

rincip kod diskrecionog

prava države je da svaka primijenjena sila ne smije biti “više nego apsolutno neophodna”.
Mjerilo srazmjernosti i apsolutne nužde važi za sva tri izuzetka u članu 2(2). Kod procjenjivanja
srazmjernosti primjene sile od strane službenih lica, Sud ne gleda samo na stvarnu upotrebu sile
već i kako je operacija planirana i nadzirana i kako su službena lica obučena.
Sud je smatrao da se izuzeci naznačeni u članu 2(2) protežu, ali ne isključivo, i na namjerno

oduzimanje života.

Član 2(2), prema tome ne definiše prvenstveno one slučajeve kada

je dopušteno namjerno ubiti nekoga nego opisuje situacije u kojima je dopuštena

upotreba sile koja može dovesti do lišenja života kao nenamjeravane posledice

Sud je smatrao da se pojam “upotreba sile” kao što se koristi u članu 2., ne ograničava na

upotrebu oružja ili fizičkog nasilja, nego i da uključuje i upotrebu potencijalno smrtonosnih

sredstava, kao što je upotreba vojnih vozila prilikom rušenja barikada (McShane protiv

Ujedinjenog Kraljevstva (2002.)).

Upotrebljena sila mora biti «apsolutno nužna» u okolnostima date situacije.

Politika pucanja da bi se ubilo, drugim riječima politika usmjerena na ubijanje određenih

pojedinaca bez obzira na okolnosti, predstavlja povredu člana 2 jer je proizvoljna.

Standard dokazivanja
Cilj člana 2 je da štiti od nezakonizog oduzimanja života. Kada je država odgovorna

za nezakonito oduzimanje života od strane jednog ili više njenih predstavnika, onda

je država ta koja je povrijedila član 2. Teškoća se često sastoji u dokazivanju da je za

smrt kriva država

. Iako se to izričito ne zahtijeva prema slovu Konvencije ili Pravilniku Suda,

izgleda da je Sud ustanovio standard dokazivanja

«van osnovane (razumne) sumnje»

povrede Konvencije.
Ocgur protiv Turske (1999.) (ubistvo noćnog čuvara tokom vojne operacije) i Gül protiv Turske

(2000.)

(policija je tokom pretresa stana pucala kroz vrata i ubila jednog muškarca.

baveza države je da zaštiti osobe koje su pod njenom kontrolom ili u pritvoru/zatvoru. Kada se

neka zdrava lice privede, a kasnije se pronađe mrtva, na državnim vlastima je da daju uverljivo

objašnjenje zbivanja koja su dovela do njene smrti. Neizdavanje takvog obaveštenja značiće da

su za smrt odgovorne državne vlasti.

Kada se smrt dogodi tokom pritvora nastaju jake

činjenične pretpostavke.

U predmetu

Salman protiv Turske (2002)

žrtva je bila zdrava kada je privedena, bez nekih

ranijih povreda ili bolesti. Kasnije je umro u zatvoru. Za mnogobrojne povrede nađene na

njegovom telu nisu ponuđena nikakva uverljiva objašnjenja. U tim okolnostima Sud je zaključio

da je za njegovu smrt odgovorna država koja je time povredila član 2.

POZITIVNE OBAVEZE

Sud je smatrao da države imaju ne samo obavezu da se uzdržavaju od namjernog i nezakonitog

oduzimanja života, već i pozitivne obaveze da preduzimaju odgovarajuće korake kako bi zaštitile

živote onih koji spadaju u njihovu nadležnost jer bi inače pravo na život bilo samo iluzija.

Pozitivne obaveze obuhvataju obaveze procesne prirode (napr. obavezu da se obezbijedi pravni

okvir kojim se uređuju pravo na život i dužnost da se vodi prava istraga.

Dakle, domaći sistem u nekoj državi mora da ima zakone kojima se sveobuhvatno

štiti od kršenja prava na život.

Efikasan aparat policije za sprječavanje, suzbijanje i sankcionisanje povrede takvih zakona. To u
praksi znači da moraju postojati dobro opremljeni i dobro obučeni organi za sprovodjenje zakona
(policija) kao i sudije, te efikasni postupci za gonjenje i osuđivanje prekršilaca.
Pozitivna obaveza da se štiti život važi i za pojedince u zatvoru - da živote pojedinih zatvorenika
ne ugroze postupci drugih zatvorenika.

U odnosu na opasnost od drugih zatvorenika, odgovornost države nastaje kada
zatvorenika ubije drugi zatvorenik u okolnostima kada su zatvorske vlasti znale ili je
trebalo da znaju za postojanje stvarne i neposredne pretnje po život jednog
zatvorenika od stane drugog ili drugih zatvorenika.

Mladića, udarcima nogama, usmrtio mentalno oboljeli zatvorenik koji je i prije krivično kažnjavan

i kojem je već ranije bila izrečena mjera psihijatrijskog čuvanja i koga su vlasti smjestile u istu

ćeliju sa tim mladićem (Paul i Audrey Edwards protiv Ujedinjenog Kraljevstva (2002.)).

Djelotvornost istraga koje preduzima država

Bitna svrha istrage jeste da obezbijedi djelotvornu primenu domaćeg zakonodavstva koje štiti
pravo na život i - u slučaju umiješanosti službenih lica – da osigura njihovu odgovornost za smrti
koje su se dogodile pod njihovom odgovornošću. Istraga mora biti «temeljna, nezavisna i
pažljiva».
Sud je vrlo često zaključivao da se radi o kršenju člana 2. zbog nedjelotvorne istrage ili zbog toga

što vlasti nisu uopšte provele istragu.

Sud je uspostavio kriterijume za ocjenu da li je istraga o navodno nezakonitom

ubistvu, koju su vlasti provele bila “djelotvorna” kao dio garancije prava na život po

članu 2.



Lica odgovorna za organizovanje i sprovođenje istrage moraju biti nezavisna od lica

umiješanih u zbivanja. To znači ne samo odsustvo hijerarhijske ili institucionalne veze, već i

praktičnu nezavisnost.



Istraga takođe mora biti efikasna, brza

u smislu da je u stanju da dovede do

utvrđivanja da li je sila primijenjena u takvim slučajevima bila opravdana u datim okolnostima i

da je u stanju da dovede do identifikacije i kažnjavanja odgovornih.

To nije obaveza rezultata,

već načina.

SVRHA ISTRAGE JE DA SE RAZJASNI ODREĐENI SLUČAJ, izgled povrede, podlivi

nestanu ako država ne sprovede brzu istragu.... (Miraš Radović).

SPORA PRAVDA JE GOTOVA

NEPRAVDA !

Dužnost sprovodjenja istrage proteže se na žrtve koje su nestale posle privođenja. Ta dužnost
nastaje kada postoji tvrdnja da je pojedinac, poslednji put viđen u rukama državnih organa,
zatim nestao pod okolnostima koje ugrožavaju život.

Dužnost sprovodjenja istrage odnosi se na sva nezakonita oduzimanja života i nije
svedena samo na ona koja učine službenog lica Sud je konstatovao da već činjenica
da su vlasti obaveštene o ubistvu sama po sebi proizvodi obavezu prema članu 2 da
se istraga sprovede. Isto važi i u odnosu na pokušaj ubistva i navode o nestanku
tokom pritvora.

Čak i kada se odredjena smrt dogodi u kontekstu borbe protiv nasilnih separatista ili terorista,
istraga se mora obaviti.

Država je odgovorna za postupke svih svojih institucija, kao što su policija, snage

bezbjednosti i drugi zvanični organi koji se bave sprovodjenjem zakona, bez obzira

da li deluju po naredjenju ili po sopstvenom nahodjenju.

Da bi odgovorila zahtjevima člana 3. država mora da preduzme odgovarajuće radnje za

sankcionisanje onih koji postupaju na zabranjeni način ili primenjuju zabranjeno kažnjavanje.

Shodno tome,

kada pojedinac uloži osnovanu žalbu zbog nečovečnog postupanja

protivnog članu 3., država ima ‘proceduralnu’ obavezu da predmet istraži, nakon

istrage da sudi odgovornim licima, i ukoliko se ustanovi njihova krivica, da ih kazni u

skladu sa zakonom

"Čak i u najtežim uslovima, kao na primjer u borbi protiv terorizma ili zločina, Konvencija

nedvosmisleno zabranjuje mučenje ili nečovječno ili ponižavajuće postupanje ili kažnjavanje."
Evropski sud za ljudska prava napravio je razliku između tri suštinska koncepta u članu 3. u

predmetu

Irska protiv Ujedinjenog Kraljevstva

(1978.):

tortura:

namjerno neljudsko postupanje koje uzrokuje vrlo tešku i ozbiljnu patnju (imamo

nastupanje posledice);

neljudsko postupanje ili kažnjavanje:

nanošenje intenzivne fizičke i psihičke boli (nema

posledice);

ponižavajuće postupanje

: zlostavljanje u namjeri izazivanja straha kod žrtve slomiti njihov

fizički ili moralni otpor (da se kosi sa moralnim i etičkim standardima, (nema posledice);
Sud utvrdio da se radi o torturi, pojedinci bili podvrgnuti “palestinskom vješanju”

(gola žrtva je

duže vrijeme obješena za ruke koje su joj vezane na leđima) (Aksoy protiv Turske)

(1996.) - Sud je dao sljedeće obrazloženje:
"

ovakav postupak može biti izvršen samo sa namjerom; Proizlazi da je vršen sa ciljem

iznuđivanja priznanja ili dobijanja informacija od podnosioca predstavke.
Silovanje tokom policijskog pritvora (Aydin protiv Turske (1997.)); okrutno premlaćivanje,

vučenju za kosu, uriniranju po žrtvi i prijetnjama let-lampom ili injekcijama (Selmouni protiv

Francuske (1999.)); primjeni elektrošokova, mlazova vrele i hladne vode, udarcima u glavu kao i

prijetnji zlostavljanja djece žrtve (Akkoç protiv Turske) (2000.)).
Podnosilac je odgovoran za obezbjedjivanje dokaza postupanja ili kažnjavanja protivnog članu 3.

Dokaz može biti dostavljen u vidu medicinskih izveštaja o povredama.
U predmetu Irska protiv Ujedinjenog Kraljevstva iz 1976. godine odlučeno da engleske tehnike

ispitivanja kao što su prisiljavanje lice koje se ispituju da dugo vremena stoje na nožnim prstima

okrenute prema zidu, prekrivanje njihovih glava crnim kapuljačama, uskraćivanje sna i

nedovoljna ishrana predstavljaju torturu i nehumani postupak u smislu člana 3. Konvencije.
Nečovječno postupanje se najčešće dešava u vezi sa licima koja se nalaze u pritvoru.

Batine

koje lica dobiju od policije su smatrane nečovječnim postupanjem. Postupanje koje

izaziva duševne a ne fizičke patnje se može takodje smatrati nečovječnim. Prijetnje

nasiljem nad žrtvom mogu predstavljati nečovječno postupanje u slučaju da su

dovoljno realne i direktne. Mora se dokazati da su prijetnje izazvale nivo patnje koji

se normalno pripisuje nečovječnom postupanju.

Sud je smatrao da, kada je država odgovorna za nestanak lica koje je pritvorila kršenjem člana

2., može se smatrati odgovornom i za duševne patnje koje je nestanak lica uzrokovao kod

porodice žrtve. Tužilac mora da dokaže da je pretrpio težak duševni bol kao posledicu nestanka i

propusta vlasti da izvrše ozbiljnu istragu i traganje za nestalim licem.
Iako se tortura dešava samo u uslovima lišenja slobode, Sud je utvrdio da kršenje zabrane

neljudskog ili ponižavajućeg postupanja može postojati kako unutar, tako i izvan konteksta

lišenja slobode.