REDOVNE STUDIJE
SMJER: DRUMSKI SAOBRAĆAJ I TRANSPORT
Seminarski rad iz predmeta:
Osnove drumskog saobraćaja
Tema:
Faktori nastajanja saobraćajnih nesreća
Banja Luka, jul 2018. godine.
4
2. SAOBRAĆAJNE NEZGODE SA ASPEKTA SIGURNOSTI
Prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji (WHO
1
) u svijetu približno 3400 ljudi
nastrada svaki dan u saobraćajnim nezgodama, što u prosjeku čini više od 1 200 000 ljudi
godišnje. Naučnica Marija Ward je prva zabilježena žrtva saobraćajne nezgode bilo koje
vrste, koja je nastradala kao putnik u vozilu, 1869 godine u Irskoj, dok je Bridgete Driscoll
postala prvi pješak koji je nastradao u saobraćajnoj nezgodi, 1896. godine u Londonu.
U nastojanju da se definiše pojam „nezgoda“ postoji opsta saglasnost da se nezgoda,
teško može opisati kao pojedinačni jedinstveni koncept, jer opšta posmatrano uključuje dva
aspekta: događaje koji su prethodili nezgodi i na slijed događaja koji je izazvao nezgodu ili na
posljedice nezgode.
Hakkinen (1979), potencira kod definicije nezgoda tri najbitnija obilježja. Prvo, termin
nezgoda obuhvata iznenadne i neočekivane događaje koji ne pripadaju planiranom lancu
aktivnosti u bilo kojoj vrsti aktivnosti. Drugo, neželjeni događaj je uslovljen greškama u
okolini ili tehničkim sredstvima ili neprilagođenim akcijama čovjeka, različito uslovljenim.
Treće, veoma bitno, takvi događaji mogu dovesti do smrtnih slučajeva, povreda, materijalnih
šteta, zastoja ili prekida normalnog funkcionisanja bilo kog sistema.
2
Prije definisanja saobraćajne nezgode neophodno je definisati sam pojam nezgode,
stoga su brojni autori dali svoje definicije:
-„U lancu događaja od kojih je svaki planiran ili kontrolisan, pojavljuje se jedan neplaniran
događaj koji je rezultat neke neprilagođene akcije od strane pojedinaca (različito uslovljen)
koji može, ali ne mora, da rezultira nezgodom“ (Kerrich, 1951);
-„Nezgoda je jedan iznenadni događaj, nagao i neočekivan, nebitan za situaciju, koja se
karakteriše nedostatkom prilagođavanja ljudskog faktora svojoj okolini, izazvan mehaničkim
slučajem ili nenamjernim ponašanjem i koji izaziva povrede, štete ili još i prekid jedne
operacije ili aktivnosti, ili najzad, više efekata u isto vrijeme“ (Mertens, 1951.);
-„Neplanirani događaj, čiji je rezultat uočljiva ozljeda.“ (WHO, 1957.)
Osnovna obilježja nezgode primjenljiva su i na pojam „saobraćajna nezgoda“, gdje se
pod tim pojmom podrazumijeva iznenadni ili neočekivani događaj, izazvan greškama,
neadekvatnim reakcijama ili tehničkim sredstvima, što dovodi do povreda, materijalne štete ili
smrtnih slučajeva. Pri definisanju saobraćajne nezgode neizostavno je spomenuti da je to
nezgoda u kojoj je učestvovalo najmanje jedno vozilo u pokretu.
U Zakonu o osnovama sigurnosti saobraćaja na putevima u BiH (ZOBS, 2005.)
saobraćajna nezgoda definisana je na slijedeći način: „Saobraćajna nezgoda je nezgoda na
putu u kojoj je učestvovalo najmanje jedno vozilo u pokretu i u kojoj je jedno ili više lica
poginulo ili povrijeđeno ili je izazvana materijalna šteta.“ (Zakon o osnovama sigurnosti
saobraćaja na putevima u BiH, 2005.).
1
WHO - World Health Organization - Svjetska zdravstvena organizacija
2
Milošević, S., 1994.,Teorije saobraćajnih nezgoda, Saobraćajni fakultet, Beograd, str. 7.
3.1. Klasifikacija saobraćajnih nezgoda
5
Saobraćajne nezgode možemo podeliti na različite načine i po raličitim
kriterijumima posmatranja:
Prema mjestu nastajanja:
- nezgode koje se događaju u naseljenim mestima,
- nezgode koje se događaju na putu van naselja.
Prema vremenu nastajanja:
- nezgode koje se dogode noću,
- nezgode koje se dogode danju.
Prema posledicama koje izazivaju:
- nezgode sa poginulim licima,
- sa teško povređenim licima,
- sa lakše povređenim licima.
- i nezgode sa pričinjenom materijalnom štetom
Prema načinu nastajanja:
- međusobni sudar vozila u pokretu,
- udar i nalet vozila na prepreku,
- nezgode sa ispadanjem lica iz vozila,
- nezgode sa prevrtanjem i slijetanjem vozila,
- nezgode sa obaranjem i gaženjem pješaka.
Prema uzrocima nastajanja i greškama učesnika u saobraćaju:
- nezgode koje se dogode greškom pješaka,
- nezgode koje se dogode nedostatkom puta,
- nezgode koje se dogode usljed neispravnosti vozila,
- nezgode koje se dogode usljed greške putnika i,
i ostale nezgode...
Pored gore navedenih brojnih klasifikacije saobraćajnih nezgoda prema Leplatu,
nezgode se mogu najgrublje klasifikovati na 3 grupe:
-prema posljedicama i težini nezgoda,
-prema mjestu i načinu pojave nezgoda,
-prema mogućem porijeklu nezgoda.
Najneodređenija je klasifikacija prema mogućem porijeklu, gdje se nastoje otkriti
osnovni faktori nezgoda u cilju poduzimanja preventivnih mjera. Nezgode se mogu razvrstati
i na mnogo jasniji i očitiji način, prema: načinu dešavanja i karakteristikama situacije, mjestu
gdje se nezgoda dogodila i vozačima koji su izazvali nezgodu. Pri globalnoj analizi nezgoda
najčešća podjela jeste prema posljedicama same nezgode, gdje se posebno razmatraju
saobraćajne nezgode sa nastradalim licima (poginuli i povrijeđeni) u odnosu na one sa
materijalnom štetom. Osim saobraćajnih nezgoda sa vidljivim posljedicama, postoji posebna
vrsta događaja, tzv. skoro - nezgoda (near accident)
3
. Ova vrsta događaja predstavlja situaciju
u kojoj je jedva izbjegnuta nezgoda, odnosno sudar vozila s vozilom, pješakom ili imovinom.
3
Pojam „near accident“ i tehniku analize saobraćajnih situacija razvila je poznata Harvardska škola, a inače vodi
porijeklo od poznate Flanaganove tehnike kritičnih incidenata.
