Farmaceutski i opasan otpad

Uvod

Opasan otpad je otpad koji ima bar jedno od svojstava koje ga čine opasnim (eksplozivnost,

zapaljivost, sklonost oksidaciji, organski je peroksid, akutna otrovnost, infektivnost, sklonost
koroziji, u kontaktu sa vazduhom oslobađa zapaljive gasove, u kontaktu sa vazduhom ili vodom
oslobađa otrovne supstance, sadrži toksične supstance sa odloženim hroničnim delovanjem, kao i
ekotoksične karakteristike), kao i ambalaža u kojoj je bio ili jeste spakovan opasan otpad.

U opasan otpad spadaju ulja i maziva, boje, medicinski otpad, baterije, razne hemijske

supstance....

Medicinski otpad se definiše kao: „sav otpad, opasan ili neopasan, koji se generiše pri

pružanju zdravstvenih usluga (dijagnostika, prevencija, lečenje i istraživanja u oblasti humane i
veterinarske medicine)”.

To je heterogena mešavina otpada, pri čemu 10–25% čini opasan otpad rizičan po zdravlje

ljudi i životnu sredinu.

Opasan medicinski otpad klasifikuje se prema poreklu, karakteristikama i sastavu koje ga

čine opasnim. Ako je neopasan medicinski otpad već izmešan sa opasnim medicinskim otpadom
smatra se opasnim medicinskim otpadom. Ako se opasan medicinski otpad sastoji od više vrsta
otpada njegova klasifikacija se vrši na osnovu najzastupljenije komponente.

Farmaceutski otpad (lekovi, lekovite supstance, kontaktna ambalaža) kao deo medicinskog

otpada, spada u opasan otpad po životnu sredinu, što prema EU i nacionalnoj regulativi zahteva
specijalne procedure u prikupljanju, klasifikaciji, skladištenju, transportu, uništavanju.

Pod farmaceutskim otpadom se u širem smislu podrazumeva

otpad koji nastaje u proizvodnji

i prometu lekova, pomoćnih lekovitih i medicinskih sredstava

U medicinskim i farmaceutskim ustanovama otpad, shodno svojstvima i karakteristikama,

pretežno se selektuje u grupu opasnog otpada, prvenstveno pripada grupi potencijalnog ili
infektivnog otpada. Imajući u vidu rizičnost pogrešne procedure klasifikacije i generisanja ovog
otpada, upravljanje medicinskim i farmaceutskim otpadom se može svrstati u delatnost od opšteg
interesa.

Uvođenje jedinstvenog sistema upravljanja medicinskim otpadom u zdravstvenom

sektoru u Republici Srbiji, jedan je od preduslova za uređenje sistema upravljanja medicinskim
otpadom u celini

. Kompleksno zakonodavstvo reguliše ovu oblast, kome između ostalih

posebno pripada: Zakon o upravljanju otpadom, Pravilnik o kategorijama, ispitivanju i
klasifikaciji otpada, Pravilnik o upravljanju medicinskim otpadom, Pravilnik o načinu
skladištenja, obeležavanja i pakovanja opasnog otpada kao i drugi propisi.

Zakon o otpadu

jasno   definiše   između   ostalog   vrste   i   klasifikaciju   otpada;   planiranje   upravljanja   otpadom;
subjekte upravljanja otpadom; odgovornosti i obaveze u upravljanju otpadom. Pravilnikom o
upravljanju   medicinskim   otpadom,   se   bliže   propisuje   način   i   postupak   upravljanja   opasnim
otpadom   iz   objekata   u   kojima   se   obavlja   zdravstvena   zaštita   kao   i   način   upravljanja
farmaceutskim otpadom.

1. Definicija i podele farmaceutskog otpada

1.1 Farmaceutski otpad

Farmaceutski otpad je

opasni otpad koji nastaje u proizvodnji i prometu lekova i

medicinskih   sredstava   (uključuje   farmaceutske   proizvode,   lekove   i   hemikalije   koji   su   rasuti,
pripremljeni a neupotrebljeni ili im je istekao rok upotrebe ili se moraju odbaciti iz bilo kojeg
razloga, kao i organske zagađujuće materije), kao i oprema koja se koristi pri rukovanju. Pod
farmaceutskim   otpadom   podrazumevaju   se   lekovi   (gotovi,   galenski   i   magistralni   lekovi   i
farmaceutske   supstance)   kojima   je   istekao   rok   upotrebe.   Biljni,   tradicionalni   i   homeopatski
lekovi takođe se mogu smatrati farmaceutskim otpadom u zavisnosti od njihovog sastava.

Proizvođač i vlasnik farmaceutskog otpada dužan je da sa farmaceutskim otpadom

postupa kao sa opasnim otpadom.

Farmaceutski otpad predstavlja specijalni problem među otpadnim materijama i po mestu

nastanka se može kategorisati kao komunalni, specijalni i opasan otpad. Za svaki od ovih tipova
se otvara problem njegovog konačnog tretmana.

Paradoks koji se odnosi na farmaceutski otpad je da se on može kategorisati kao bilo koji

od tri kategorije.

Opasan otpad je u Bazelskoj konvenciji do tančina definisan a ističu se tačke vezane za

farmacetski i koje ga definišu u kategorijama:



Y2 Otpad koji potiče iz proizvodnje i pripreme farmaceutskih proizvoda



Y3 Otpad od farmaceutskih proizvoda, droga, lekova



Y4 Otpad iz proizvodnje, formulacije i korišćenja biocida i fitofarmaceutskih proizvoda.

Takođe, farmaceutski otpad spada u kategoriju sa Žute liste EWC formirane odlukom veća

EEC o kontroli prekograničnog kretaja otpada namenjenog rekuperaciji. Trenutno najvece
količine farmaceutskog otpada potiču od lekova sa isteklim rokom trajanja.

Farmaceutski otpad nastaje : Apoteke, bolnička odeljenja, laboratoriske ordinacije,

stomatoloske ordinacije, domovi zdravlja, instituti, zavodi, u zdravstvenim ustanvama, u
vanzdravstvenim ustanovama, prosvetne ustanove, domaćinstvima...

Vrst otpad u smislu Zakona: Komunalni, komercijalni, industrijski.
U zavisnosti od opasnih karakteristima: Inertan, neopasan, opasan

Sortiranje farmaceutsko otpada :
1) Prema karakteristikama aktivne supstance: Kontrolisani lekovi, antiinfektivni lekovi,

citokinetički lekovi, antiseptici i dezificijenti, narkotici, psihotropne supstance.

2) Prema formi doziranja: Tečnosti, aerosoli, čvrsti i polučvrsti praškovi
Klasifikacija:
Katalog otpada je zbirna lista neopasnog i opasnog otpada prema: mestu nastanka, poreklu,

predviđenom načinu postupanja. Lista otpada je nomenklatura otpada prema karakteru otpada.
Otpad se razvrstava prema: Poreklu, karakteru, kategoriji.