Univerzitet za poslovne studije
Banja Luka
Fakultet pravnih nauka
SEMINARSKI RAD
PREDMET: Krivično pravo
TEMA: Faze izvršenja krivičnog djela
Student: Profesor:
Kristina Lopin Prof.dr MileMatijević
Decembar, 2018
2
SADRŽAJ
UVOD...............................................................................................................................3
1. STADIJUMI PRIJE IZVRŠENJA KRIVIČNOG DJELA.............................................4
2. PRIPREMNE RADNJE..................................................................................................4
2.1. Pojam, karakteristike i vrste pripremnih radnji..........................................................4
2.2. Pripremne radnje kao samostalno krivično djelo.......................................................6
3. POKUŠAJ KRIVIČNOG DJELA...................................................................................7
3.1. Elementi pokušaja krivičnog djela............................................................................ 7
3.2. Vrste pokušaja krivičnog djela...................................................................................8
4. NEPODOBAN POKUŠAJ..............................................................................................9
5. DOBROVOLJNI ODUSTANAK OD KRIVIČNOG DJELA........................................10
5.1. Pojam i uslovi za postojanje dobrovoljnog odustanka..............................................10
5.2. Vrste dobrovoljnog odustanka...................................................................................11
4
1. STADIJUMI PRIJE IZVRŠENJA KRIVIČNOG DJELA
Dva stadijuma su koja prethode preduzimanju radnje izvršenja krivičnog djela za koja još uvijek
u teoriji, praksi i zakonodavstvu, zavisno od potreba kriminalne politike, nema saglasnosti u
pogledu njihove kažnjivosti. Jedan od tih stadijuma je obavezan i nužan. To je donošenje odluke
za izvršenje krivičnog djela. Drugi stadijum u procesu izvršenja krivičnog djela je moguć, ali nije
obavezan. To su pripremne radnje.
Donošenje odluke za izvršenje krivičnog djela predstavlja psihološki, svjesni, i voljni proces
koji se sastoji u uočavanju, analiziranju, prosuđivanju različitih mogućnosti i odabiranju jedne od
njih, te koncentraciji i usmjerenosti volje s ciljem njenog ostvarenja. U ovom slučaju, bira se
djelatnost i usmjerava volja ka njenom ostvarenju. Pošto donošenje odluke predstavlja nevidljiv,
unutrašnji, psihološki proces, sve dok odluka ne bude saopštena ili na drugi način izražena u
spoljnom svijetu, ona ne može biti ni predmet krivičnopravne represije.
2. PRIPREMNE RADNJE
2.1. Pojam, karakteristike i vrste pripremnih radnji
Pripremne radnje ranije su, u smislu člana 18 Krivičnog zakona SFRJ iz 1976. godine (kasnije
Osnovnog krivičnog zakona), predstavljale djelatnosti kojima se umišljajno priprema izvršenje
krivičnog djela. One se preduzimaju s ciljem da se stvore pogodni uslovi i pretpostavke za
efikasno i uspješno izvršenje krivičnog djela. Po svom karakteru, pripremne radnje predstavljaju
čitav niz različitih djelatnosti koje se nalaze van bića krivičnog djela, prethode radnji krivičnog
djela i ne ulaze u njen sastav, pa još uvijek i ne predstavljaju napad na zaštićeno dobro. Te radnje
same za sebe vrijednosno neutralne, pa svoj kriminalni sadržaj dobijaju samo ako se dovedu u
vezu sa zločinačkom namjerom (kriminalnom odlukom).
Po sadržini, to su radnje koje treba da omoguće da se planirano krivično djelo: 1) uopšte izvrši,
2) da se izvrši lakše, brže, efikasnije i jednostavnije; 3) da se onemogući ili oteža njegovo
otkrivanje ili dokazivanje krivice njegovog učinioca. Time, pripremne radnje predstavljaju
svojevrstan doprinos procesu ostvarenja posljedice krivičnog djela, koja bez njihovog
preduzimanja ne bi uopšte nastupila ili ne bi nastupila u planirano vrijeme, na planiranom mjestu
ili u planiranom obimu i intenzitetu. Poslije donijete odluke o izvršenju krivičnog djela,
pripremne radnje znače prvo i ozbiljnije angažovanje učinioca oko ostvarenja krivičnog djela.
Iako su pripremne radnje preduzete s ciljem da se omogući ili olakša izvršenje krivičnog djela,
5
one još uvijek ne predstavljaju ispunjenje bića krivičnog djela čijem pripremanju služe, i
sadržajno se razlikuju od radnje izvršenja i predstavljaju njen prethodni stadijum. One su
prostorno i vremenski udaljene od radnje izvršenja. Kao pripremne radnje javljaju se sledeće
djelatnosti: 1) nabavljanje i osposobljavanje sredstava za izvršenje krivičnog djela; 2) otklanjanje
prepreka za izvršenje krivičnog djela; i 4) druge radnje kojima se stvaraju uslovi za neposredno
izvršenje krivičnog djela.
Pripremne radnje predstavljaju drugi mogući stadijum, fazu u procesu izvršenja krivičnog djela,
ali koja nije neophodna u svakom konkretnom slučaju. Ovaj stadijum je moguć zato što
pripremne radnje nisu uvijek i u svakom slučaju nužne za proces izvršenja krivičnog djela. S
obzirom na to da pripremne radnje predstavljaju ispoljenu odluku za izvršenje krivičnog djela u
spoljnom svijetu, i to najčešće fizičkim, tjelesnim aktivnostima, one predstavljaju veću opasnost,
pa se stoga u krivičnom pravu i postavlja pitanje njihovog kažnjavanja. Tako, u savremenom
krivičnom pravu zastupljena su dva shvatanja u pogledu kažnjavanja za pripremne radnje.
Prema prvom shvatanju ( koje je prihvaćeno u većem broju savremenih krivičnih zakona ), za
pripremne radnje u načelu se ne kažnjava, sem u izuzetnim slučajevima koji moraju kao takvi
biti izričito predviđeni u posebnom dijelu zakona. Po drugom shvatanju, za pripremne radnje
treba predvidjeti kažnjavanje kao za opšti intitut i tako omogućiti, ali i ograničiti, njihovo
kažnjavanje u konkretnim slučajevima u posebnom dijelu krivičnog zakona. Rijetka su
savremena krivična zakonodavstva koja izričito predviđaju kažnjavanje za pripremne radnje, kao
za stadijum u izvršenju krivičnog djela. U određenim slučajevima, kriminalno-politički razlozi
nalažu zakonodavcu da odstupi od načelne nekažnjivosti pripremnih radnji. U takvom slučaju,
zakonodavac može da postupi na dva načina. Zakon može biće nekog krivičnog djela da proširi
na sve moguće pripremne radnje. To su ,,nesamostalna krivična djela" ili
delictum preparatum
.
Na ovaj način, zakonodavac inkriminiše pripremanje tako da biće krivičnog djela proširuje i na
pripremne radnje koje omogućuju ili olakšavaju izvršenje krivičnog djela. Dakle, ovde se radi o
proširenju zone zaštite određenih pravnih dobara kojima je zakonodavac zbog njihovog osobitog
značaja pružio zaštitu u toj ranoj fazi, fazi pripremanja krivičnog djela. Takvo pripremanje je
suspidijarno u odnosu na pokušano ili svršeno krivično djelo, pa tu postoji prividni sticaj. To
ukazuje da je priroda ovih djela kao pripremnih radnji takva da se ono pojavljuje samo kao niži
stadijum u ostvarenju primarnog krivičnog djela koja po svojoj prirodi i karakteru zahtjevaju
raniju krivičnopravnu intervenciju.
Drugo, zakon može zbog posebne opasnosti određenih (dakle ne svih) pripremnih radnji da ih
proglasi kao samostalno krivično djelo. To su ,,samostalna krivična djela" ili krivična djela
sui
generis
. Kod ovih krivičnih djela, učinilac ne mora pripremiti tačno određeno krivično djelo,
nego je dovoljno da ono bude generički određeno. Zbog njihove izražene opasnosti, ove radnje
su u zakonu propisane kao posebna, samostalna krivična djela.
