UNIVERZITET U NIŠU
FAKULTET UMETNOSTI U NIŠU
Predmet: Metodike likovnog vaspitanja i obrazovanja dece
SEMINARSKI RAD
Faze u razvoju likovnog izraza kod dece
Mentor:
Student:
Nikola Smilkov
Dimitrije Đorđević
Niš, 2020.
Faze u razvoju likovnog izraza kod dece
2020
4
1. Razvojni aspekti likovnog izraza kod dece
Deca u razvoju umetničkih sposobnosti prolaze očekivane progresivne promene,
promene karakteristične za svaku dob određenog skupa ludi. Ovi se razvojni stadiji nameću
kao univerzalni, ono što prolaze deca u celom svetu, a te uobičajene karakteristike ostavljanja
osobnog traga odraz su želje svakog normalnog deteta da komunicira kroz umetničku
ekspresiju.
1
Iako postoje mnoge minuciozne rasprave o razvojnim stadijumima u dečijoj
umetnosti, većina terapeuta i onih koji rade s decom ima ograničeno poznavanje kako se to
deca izražavaju s obzirom na svoju dob, iako je to razumevanje esencijalno za pristup dečijim
delima. Takvo znanje daje terapeutu referentnu tačku za opažanje i rehabilitaciju dece s
razvojnim ili fizičkim problemima, kao i traumatizovane dece, one koja prolaze krizna
razdoblja i emocionalne poremećaje koji mogu biti rezultat zlostavljanja.
Krajem 19. i početkom 20. veka, istraživači su počeli opisivati karakteristike razvojnih
stadijuma umetničke ekspresije u dece, a taj rani rad rezultirao je grubim opažanjem triju
stadijuma umetničkog razvoja:
1.
Faza škrabotina ili žvrljotina
(engl. scribbling) - u kojoj se crtež sastoji od
dezorganizovanih rasutih linija, a kasnije i u formi kondenzovanih (klastera) linija i
okruglih oblika.
2.
Šematska faza
- u kojoj deca razvijaju šeme s kojima se reprezentuju ljudske figure,
objekti i okoliš.
3.
Naturalistična faza
- u kojoj se pojavljuju realističniji, življi detalji.
Ova podela je usprokos svojoj širini i opštosti, poslužila kao osnova za dalju analizu.
Već 1921.
Burt
opaža da deca počinju škrabati ili žvrljati u dobi od dve do tri godine, da se do
dobi od četvrte godine počinju pojavljivati odvojene linije, koje daju podlogu da se pređe na
stadijum pete i šeste godine, kad deca počinju crtati oblike koji predstavljaju ono što vide oko
1
Pijaže, Ž. i Inhelder, B. (1996). Intelektualni razvoj deteta, izabrani radovi. Beograd: Zavod za udžbenike i
nastavna sredstva.
Faze u razvoju likovnog izraza kod dece
2020
5
sebe, te da u dobi od sedme do jedanaeste godine raste njihova sposobnost da realistično
ilustriraju objekte i figure i otkriju dubinu, pokret i boju kakvu nalazimo u prirodi.
Burt
je također primetio da deca naginju tome da odbace umetnost u preadolescentnim
godinama, potiskujući svoj interes za takvu vrst ekspresije zbog manjka samopouzdanja u
svoje sposobnosti ili zbog nedostatka ohrabrenja od strane okoline.
Goodenough
je također istraživao razvoj umetničkog izražavanja dece s ciljem
uspostavljanja normi za pojedinu dob, a u svrhu stvaranja mere inteligencije. Kasnije je na
ovom području istraživao i
Lowenfeld
koji je verovao da je dečiji razvoj u umetnosti analogan
procesu organizacije misli, tj. razvoju kognitivnih sposobnosti, a dečije stvaranje je u ovom
smislu pokazatelj napretka u mnogim sferama - motornih sposobnosti, percepcije, jezika,
stvaranja simbola, osetne svesti i prostorne orentacije. Mnogi likovni pedagozi i art-terapeuti i
danas koriste
Lowenfeldovih
šest razvojnih stadijuma, u mnogome baziranih na ranijem radu
Burta
i drugih, kao standard za procenu likovnog razvoja dece:
1.
Škrabotina ili žvrljotina
(od 2. do 4. god.): najraniji crteži često kinestetski
motivisani, s vremenom postaju reprezentativni odrazi mentalne aktivnosti; razni
tipovi škrabotina ili žvrljotina kao što su dezorganizovani, longitudinalni i cirkularni;
na kraju ovog stadijuma dolazi do davanja naziva škrabotina ili žvrljotina.
2.
Prešematski
(od 4. do 7. god.): rani razvoj reprezentacijskih simbola, posebno
rudimentalnih oblika koji predstavljaju ljude.
3.
Šematski
(od 7. do 9. god.): dalji razvoj reprezentacijskih simbola, posebno šema za
figure, predmete, kompoziciju i boju; upotreba linije kao podloge (engl. baseline).
4.
Rani realizam
(od 9. do 11.god.): rastuća veština u prikazima prostorne dubine i boje
u prirodi, zajedno s povećanjem rigidnosti u izražavanju.
5.
Pseudorealizam
(od 11. do 13. god.): kritičnija svest o ljudskim figurama i okolini uz
veću pažnju posvećenu detaljima; dalji porast rigidnosti u likovnom izražavanju;
karikatura.
6.
Razdoblje odluke
(adolescencija): izražavanje je sofisticiranije i detaljnije: neka deca
ne dosegnu ovaj period ako ne nastave ili ih se ne ohrabruje da umetnički stvaraju.
