***FINANSIJE***
1. Pojam finansija
Sam pojam finansije ima dugu tradiciju i historiju i vodi porijeklo od latinskog izraza "finato" odnosno "finantio
pecuniaria" koji se upotrebljavao da se obiljezi placanje. U savremenim tokovima pojam finansije se najranije javlja u
Francuskoj u 15. st i oznacavao je drzavni prihod, drzavnu ekonomiju te kasnije se pojavljuje i u drugim evropskim
zemljama i dobija siri spektar znacenja. Finansije,kao slozena oblast obuhvata 5 glavnih podrucja koja prema sirini i
specificnosti cine posebne nastavno naucne discipline:
- monetarne finansije
- javne finansije
- finansijska trzista i institucije
- medjunarodne finansije
- bankarstvo
Javne finansije kao dio finansija predstavljaju prvoshodno ekonomsku disciplinu koja izucava finansijsku djelatnost
drzave i drugih pravnih lica javnog prava-javnopravnih kolektiva kojima je zakon povjerio da vrse takvu djelatnost.
2. Razvoj finansija i finansijske nauke
Zavisno od historijskog trenutka i prostora u kome je funkcionisao pojam finansije primao je razlicite sadrzaje. Pojam
finansije se upotrebljavao u uzem i sirem znacenju. U uzem znacenju finansije obuhvataju drzavne, odnosno javne
prihode, budzet i javne kredite. Ovakvo tumacenje pojma prvi put se pojavilo u Francuskoj a zatim se prosirilo i na
druge zemlje. Za finansije u uzem smislu cesto se upotrebljava izraz javne ili drzavne finansije. U sirem znacenju,
pojam finansije obuhvata izucavanje novca, kredita i bankarstva. Finansije koje imaju za predmet ovo drugo sire
znacenje obicno se nazivaju monetarno- kreditnim finansijama.
27 tr knjiga samo procitat.
3. Novac
Novac se definise kao specificna roba, koja se u razvoju robne proizvodnje izdvojila i trajno vrisi ulogu opsteg
ekvivalenta.
4. Buzdet
Na nastanak budzeta direktno su uticali:
-
razvitak novcane privrede
-
postojanje centralizovane i organizovane centralne drzavne uprave
-
napredak u tehnici knjigovodstva i racunovodstva.
5. Ukratko o Miltonu Friedmanu
Milton Friedman je najznacajniji makroekonomista 20 vijeka i utemeljivac monetarizma. Rodjen je 1912 g. Bio je
profesor na univerzitetu u Cikagu i osoba koja je svojim mnogobrojni radovima omogucila nastanak nove skole i
jacanje njene pozicije. Uz Johna Mavnarda, Kejnsa, Friedman je nesumnjivo najznacajniji i najuticajniji
makroekonomista 20 vijeka. Zalagao se da moc vlade bude ogranicena, isticao da prevelika drzavna intervencija
svakako nije produktivna, da je slobodna trzisna konkurencija djelotvornija od drzavne intervencije, isticao prednosti
privatne svojine. Uveo je koncept permanentnog dohotka.
Osnovna nacela za koja se zalagao su:
-
vlada treba da bude ograncena na zastitu unutrasnje i spoljne bezbjednosti i spoljne bezbjednosti, zastitu
zakona, ugovora privatne svojine i konkrentskog trzista
-
moc vlade treba da bude disperzovana i decentralizovana, jer iskustvo pokazuje da vlada koja ima preveliku
moc moze da cini i losa, a ne samo dobra djela
-
ekonomske slobode, konkurentsko trziste i privatna su preduslovi politicke slobode
-
Smithova " nevidljiva ruka" efikasnija je od.drzavne intervencije
-
prekomierna drzavna intervencija, prenaglasena fiskalna politika i znacajna socijalna pomoc siromasnima
kontra produktivni su jer slabe privatnu incjativu i dovode do neoptimalne alokacije ogranicenih resursa
-
privatni sektor je po prirodi stabilan, a vlada treba da kontrolise ponudu novca i da se u ekonomskoj politici
opredjeli za cvrsta pravila.
6. Zadatak javnih finansija
je obrazovanje i upotreba drzavnih novcanih resursa. U tradicionalne zadatke mozemo ubrojati finansiranje
administracije, bezbijednosti, pravosudja, armije i diplomatije. Sto se tice fiskalne politike i novog, modernog
koncepta on se zapravo radja sa dolaskom Keynes- a tridesetih godina 20 stoljeca. Fiskalna politika je savremena
finansijska politika koja sadrzi komponentu socijalno- ekonomske politike i koja se provodi upravljanjem javnim
finansijskim sredstvima, mjerama restriktivne ili ekspanzivne fiskalne politike. Povezana je sa ekonomsko-
politickom i socijalno- politickom dimenzijom, te trajno gubi "neutralnost" u dejstvu na proces reprodukcije.
7. J.M. Keynes
, teoreticar drzavnog kapitalizma, formira svoje vidjenje u vremenu izuzetnih ekonomskih teskoca,
velike ekonomske krize, depresije i nezaposlenosti koju je smatrao ne slucajnom pojavom. U Keynesovom
sistemu dvije osnovne velicine su nacionalni dohodak i zaposlenost koje su po njemu zavisno promjenjive
velicine, dok su sklonost ka potrosnji, granicna efikasnost kapitala i kamatna stopa nezavisnopromjenljive
veličine. Tvorac je mehanizma moderne, „aktivne“ fiskalne politike. To je teorija i politika koja putem javnih
prihoda vrši uticaj na štednju kao i putem rashoda i posebno drzavnih investicija finansiranih javnim ili drzavnim
zajmovima vrši uticaj na ukupnu tražnju tj „ stimulaciju potrošnje“. Jedno od temeljno postavljenih pitanja je bilo
kako riješiti iznos novčane akumulacije koji smanjuje potrošnju, a koji nije apsorbovan novim investicijama. S tog
stanovišta, razmatra i politiku budžetske ravnoteže koju Keynes kritikuje kao pristup.
8. 3 bitne funkcije fiskalne politike su:
-
Alokacijska funkcija ima zadatak da na optimalan način usmjeri javna novčana sredstva na segment koji
podrazumijeva zadovoljenje potreba društva u cjelini tj. opstih potreba.
-
Distributivna funkcija fiskalne politike se odnosi na preraspodjelu dohotka između ostvarenog dohotka
pojedinca, preraspodjelu dohotka među pojedinim sektorima ekonomije ili pak među pojedinim regijama
unutar određene administrativne jedinice.
-
Stabilizacijska funkcija fiskalne politike se javlja u slučajevima određenih ekonomskih neravnoteža gdje je
onda potrebna intervencija mjera ekonomske politike.
9. Razvoj novčanog sistema
Monetarni sistem predstavlja podsistem privrednog sistema u okviru kojeg se reguliraju pravila ponašanja, i to: sistem
važenja(valute), sistem i instrumenti plaćanja, novčane institucije. S toga je važno poznavanje predmeta izučavanja
monetarne teorije, pojavnih oblika novca, novčanog sistema, platnog sistema i opštih pitanja koja su vezana za
stabilnosti novca i funkcije bankarskog sistema i instrumente monetarno-kreditne politike. Prostup izučavanju
monetarno kreditne politike zasniva se na izučavanju novčane cirkulacije, gdje se u središte stavlja novac kao
cirkulirajuća kupovna moć.
Monetarna teorija istražuje:
-
povezanost monetarno-kreditne politike i promjene novčane mase
-
povezanost novčane mase i efektivne tražnje roba i usluga
-
povezanost tražnje i obima proizvodnje, zaposlenosti i dohotka
-
povezanost novca, dohotka i kamatnih stopa
-
povezanost novca sa finansiranjem javnog sektora.
10. Historijski put razvoja novca
Savremeni novac je složena ekonomska kategorija koja obuhvata novcane oblike u njihovoj dinamici i njihovom
uticaju na privredne kategorije. Novac je stariji od države. Razliciti pojavni oblici novca bili su obiljezje perioda i
regiona. Tako npr.pojavni oblici robnog novca bili su zitarice-egipat, jelenska koza- kina, urme-oaza, kikiriki – niger,
zrno bibera-peru, svila-kina, so-etiopija i mnoge druge kao sto su skoljke, krzno zivotinja, stoka i sl. Prvi novcani
oblici u srebru pojavili su se u kini. Kovanice su bile napredak, jer su predstavljale premjereno parce metala na koji je
bio utisnut zig. Na ovaj nacin trgovina je bila jednostavnija.
11. Uslov postojanja papirnig novca
je prihvatljivost pri razmjeni roba i usluga. Prihvacajuci valute i cekove pojedinac vjeruje da ce biti u mogucnosti
razmjeniti iste za drugu robu i usluge.
12.
Fiducijarni novac
U sistemu papirnog vazenja centralna banka izdaje fiducijarni novac. Fiducijarni novcac je monetarni standard orema
kojem neka valuta nema podlogu ni u cemu osim u javnom povjerenju, odnosno u vjeri da se moze zamjeniti u dobra i
usluge. Povjerenje u vazeci minetarni sistem je istovremeno povjerenje u postojeci sistem proizvodnje i razmjene i
povjerenje u monetarnu vlast da nastoji ocekivati kupovnu moc valute odnosno vazeceg novca. Novac je ono sto je
prihvaceno i koristi se u procesu razmjene, ocuvanju vrijednosti, obracunska jedinica i zastita za odgodjeno placanje.
Novac predstavlja najlikvidniji dio imovine.
Postoji dvije vrste novca : Robni i fiducijarni novac. Pozeljne osobine
novca su : prenosivost, trajnost, djeljivost, standarziovanost, prepoznatljivost.
13.
Direktna razmjena neke robe i usluge za drugu robu ili uslugu naziva se
barter.
Nedostaci ekonomije koja koristi
barter :
-
Ocuvanje opce kupovne moci
-
Nepostojanje zajednicke mjere i vrijednosti
-
Nepostojanje obracunske jedinice
Kvazi novac je monetarni termin koji oznacava novcana sredstva koja ne obavljaju funkciju prometnog sredstva ali
veoma brzo mogu biti pretvorena u prometno sredstvo a to su : stedni depoziti. Pored stednih depozita postoje i
-
Oroceni depoziti do 1 god. i
-
Ograniceni depoziti
22.
Na osnovu navedenih obiljezja novca mogu se agregirati tri monetarna pojma i to su
1. M1 – novcana masa sa gotovonskim novcem i ziralnim novcem kao najcesci oblik koji agregira sredstva
kupovne snage i stanja likvidnih oblika tj.predstavljaju sredstva placanja
2. M2 obuhvata M1 sa kvazi novcem kao sredstvima koja se mogu veoma brzo pojaviti u platnom prometu kao
sredstva placanja
3. M3 obuhvata m2 uvecanu sa tzv ostalim likvidnim sredstvima
Osim navedenih monetarnih agregata koriste se kategorije monetarni volumen i monetarni potencijal
23. Promjena novcane mase
U savremenim novcanim sistemima novcana masa se mijenja usljed
-
Jace ili slabije kreditne aktivnosti banke
-
Prelijevanje novca u depozite i obrnuto, koji nisu novac
-
Promjena salda potrazivanja ili dugovanja u odnosima sa inostranstvom i transakcije banaka u stranoj valuti
domacim komitetima
-
Kupovina ili prodaja zlata i drugim plemenitih metala
Ogranocenje novcanih sredstava sprovodi se :
-
Blokiranjem sredstava na neodredjeno vrijeme
-
Potpuno blokiranje sredsatav do kraja godine
-
Djelimicno blokiranje sredstava do kraja godine
-
Izdvajanje sredstava na posebne racune i ogranicene depozite.
24. ŽIRALNI NOVAC?
Naziv žiralni novac potiče od osnovne karakteristike da kruži s računa na račun; dok depozitni novac dolazi od toga
što sredstva figuriraju kao depozit. Naime, vlasnik pologa u bankama ne traži isplatu u gotovu, nego se njegovo stanje
upisuje u knjigama. Plaćanje se vrši putem pisanja i prenosa s računa trasanta na račun remitenta.
25. LIKVIDNOST?
Promjene u ukupnoj količini novca i stopa rasta količine novca utiče na važne ekonomske pokazatelje kao što su:
Zaposlenost
Stabilnost cijena
Stopa rasta društvenog proizvoda
Obim spoljnotrgovinske razmjene
Plaćanja sa inostranstvom.
Likvidnost po definiciji predstavlja sposobnost različitih subjekata da u roku udovolje svojim obavezama.
26. MONETARNI AGREGATI MORAJU DATI ODG.?
Monetarni agregati moraju dati odgovor na stanje u realnom sektoru ekonomije i dobijanje slike realnog stanja sa
stanovišta globalne i sektorske likvidnosti; brzine opticaja novca, tehnika plaćanja, regularnost novčanih tokova ili
tzv.siva ekonomija.
27. KOJI SU POKAZATELJI LIKVIDNOSTI?
Pokazatelj likvidnosti kao odnos NM i DBP
(1) (2)
U (1) načini iskazivanja globalne likvidnosti utvrđujemo snadbjevenost novcem na 100 KM društvenog bruto
proizvoda- DBP; odnosno (2) drustvenog proizvoda-DP; % iznos novčane mase.
NM
DBP
NM
DP
