FINANSIJE I FINANSIJSKO PRAVO
Prvo predavanje- Predavanja, vježbe
FINANSIJE I FINANSIJSKA EKONOMIJA
Finansije kao puniji pojam javlja se dosta rano, još u srednjem vijeku.
Sam naziv finansije potiče od latinske riječi finantio, a označava plaćanje uopšte.
Pored toga, postojao je i nesto uži pojam i izraz finantia pecuniaria, u značenju– novčana plaćanja.
Staroslavenskog porijekla – “finis”
(kraj nekog posla, granica ili kraj neke činidbe)
“Finis” = “finire”, “finare” – zvaničan prestanak obaveze na osnovu sudskih presuda- rješenja
“Finare” = “finatio” – suma za plaćanje
“Finatio” = “finansije” – poslovi s novcem, prihodima, rashodima, porezima i drugim obavezama prema
državi, pravnim i fizičkim licima
HISTORIJSKI RAZVOJ FINANSIJA
Skoro svi istraživači ovog pojma, rijeme pojave vezuju za razvoj novca-tj.robo –novačne privrede. Tada
dolazi do prvih dužničko- povjerilačkih odnosa, pojave kredita, kamata, pojave države I prava kao
posebnog fenomena koji su upravo na navedenim pojmovima i utemeljio.
Grči filozof Ksenofan i Aristotel su u svojim radovima koristili izraz – finansijski poslovi- Ksenofon je
proučavao državne prihode i rashode, dok je Aristotel više pročluavao stvaranje robova po principu
neplaćanja obaveza. U to doba prema pisanju Aristotela kamata je bila nedoličan i nečastan prihod, a
poreska obaveza se raspoređivala prema ekonomskoj moći poreskog obaveznika.
Rimski pisci Tacita I Ciceron su koristili finansijske izraze u pročuvanju državnog sistema prihoda
zasnovanog na porezima kao I sistemu rashoda kao načinu očuvanja države. U srednjem vijeku su također
zabilježena korištenja pojma finansija kod arabijskih velikodostojnika kao što ćemo to svesti kod Inb
Halduna – za njega bas veže poznata misao – država počiva na dva stuba- dobroj vojsci I dobrim
finansijama.
VRSTE FINANSIJA
1- Monetarne bave se pitanjima novca, kredita, banaka i berzi sa državnog interesa
2- Javne –izučavaju ravne prihode i javne rashode
3- Poslovne finansije- proces poslovanja, prihodi, rashodi, troškovi, kapital, obaveze i sredstva
4- Fiskalne finansije -Ekonomska i finansijska aktivnost države u ostvarivanju određenih razvojnih,
socijalnih, stabilizacionih, redistributivnih ciljeva u društvu
Da bi javne finansije bile uspostavljene na osnovama održivosti društveno- političkog sistema moraju
zadovoljiti tri osnovna aspekta
-
Ekonomski
-
Socijalni
-
Politički
NAUKA O FINANSIJAMA
Nauka o finansijama finansijama se danas može podijeliti na finansije u:
širem smisiu (obuhvataju obuhvataju sve poslove poslove koji se zasnivaju zasnivaju na nov
čanim odnosima odnosima, dakle odnose kojima novac slu ži kao osnova) i
finansije u užem smislu (odnose se samo na jedan dio koji izučava sistem formiranja,
prikupljanja i trošenja novčanih sredstava javnopravnih tijela- države- u zadovoljavanju potreba
u vršenju njenih sve brojnijih funkcija)
Pojam finansija finansija u užem smislu se danas uglavnom odnosi na javne ili dru štvene finansije
finansije ( državne finansije, finansije javnog sektora) avne finansije, finansije javnog sektora).
U savremenoj savremenoj finansijskoj literaturi paralelno egzistira egzistiraju različiti termini,
odnosno nazivi: nauka o finansijama, javne finansije, finansije, društvenefinansije, nauka o
javnim finansijama finansijama, institucije javnih finansija, osnove finanansijskog sistema,
finansijska teorija teorija i politika, nauka o finansijskoj privredi, nauka o državnoj privredi,
fiskalni sistem, fiskalna politika, javni sektor, finansijska politika, javna ekonomika, flskalna
ekonomija, finansijska finansijska ekonomija.
Ekonomija javnog sektora, sistem javnog finansiranja, nauka o budžetskoj privredi, budžetske i poreske
finansije,fiskalne finansije, finansijsko pravo. itd.
lako su pristalice pristalice ovih termina vrločesto podrazum podrazumijevali„isto“.
Termin„fiskalni fiskalni sistem" preuzet je iz anglosaksonske literature, , kao sinonim za poreski
budzetski sistem. Fiskalni sistem u klasičnom smislu implicira mobilizaciju fiskalnih resursa
instrumentima poreskog sistema i njihovu redistribuciju mehanizma budzetskih institucija institucija za e
alimentiranje javnih potreba.
Fiskalni sistem
u tom smislu, dio je (podsistem podsistem) cjeline finansijskog sistema, kao i monetarno-
kreditni kreditni sistem, banarski banarski sistem, devizni sistem, sistem finansiranja finansiranja
drzavene reprodukcije, sistem osiguranja itd.
Javna privreda privreda i finansije finansije su samo sastavni sastavnidioukupne privrede privrede i
finansija finansija kaocjelina. To se . To semože prikazati prikazati kao slijedeći oblik povezanosti
povezanostiprivrede privrede i finansija finansija:
1. Javna privreda privreda- javne finansije
2. Privatna privreda - privatne finansije(mikrofinansije)
3. Međunarodna privreda-međunarodne finansije
4. Ukupni odnosi unutar privrede i međunarodni ekonomski i platni odnosi- monetarne finansije
Javna privreda
, uglavnom kroz sistem raspodele i preraspodjele nacionalnog dohotka, i dolazi do
potrebnih sredstava za ostvarivanje svojih funkcija. S druge strane, privatna privreda osigurava sredstva iz
procesa proizvodnje i proces stvaranja stvaranja dohotka. Trošenje prikupljenih sredstava u javnoj
privredi vezano za obavljanje određenih javnih funkcija (školstvo, zdravstvo, osiguranje, sudstvo, vojska i
dr.) i nije neposredno vezano za rentabilitet ulaganja.
Kod privatne privrede
, odnosno privrednih subjekata koji rade sredstvima u privatnom privatnom
vlasništvu, trošenje sredstava vezano je za ekonomske principe ulaganja i ostvarivanja određenih
materijalno-finansijskih rezultata (proizvodnja robe,usluga, izvoz, uvoz i dr.) u process proširene
reprodukcije.
Kako javna privreda u kapitalizmu dolazi do potrebnih sredstava, stvorenih uglavnom u privatnom
sektoru, to je ona neraskidivo povezana s ovom privredom I danas čini cjelinu s njom
Modernu kapitalističku privredu karakteriše sve razvijeniji oblik državno-monopolistickog regulisanja
elokupnih privrednih i finansijskih odnosa.
Dok je ranije uloga države u privredi bila gotovo neutralna ( regulisanje opticaja novca, čuvar reda, mira i
poretka, borba protiv monopola + i sl.),danas sve više zahvata nacionalni dohodak i vrši razne proizvodne
i druge zahvate u privredi.
U mnogim slučajevima, u potpunosti je sebi podredila centralnu banku, zloupotrebljva"novac i kredit, vrši
često odlučujući uticaj na sve sektore privrednog privrednog života i razvoja Snažno se razvio državni
intervencionizam u privredi. Država danas učestvuje +ne samo u raspodjeli već i u stvaranju i
preraspodjeli nacionalnog dohotka unutar privrede ,uvozu i izvozu roba,novca, rada i kapitala.
Do sada je, međutim, finansijska teorija javnu privredu smatrala uglavnom uglavnom kao sistem
izvlačenja sredstava iz privatne privrede(porezi,takse, carine, doprinosi i dr.) te njihovo često
neproizvodno trošenje.
Javni sektor
Opšta država Javna preduzeća
-centralni nivo države -javne fin.isntrukcije – javna nefin.preduzeća
-regionalni nivo države ˅
-lokalni nivo države -javne monetarne instrukcije(centralna banka)
-fondovi socijalnog osiguranja -javne nemonetarne fin.instrukcije
Kvote učešća države u društvenom proizvodu znači i veću sposobnost države da očuva stabilnost javnog
sektora. Potrošnja domaćinstava je relativno stabilna, a to se odnosi i na državnu potrošnju. To predstavlja
dosta stabilnu i neelasticnu strukturu potrošnje. Dinamika javnih izdataka i njihova struktura uglavnom
zavise od ekonomskih cikIusa cikIusa i faze ciklusa ciklusa u kojoj se privreda nalazi.
U uslovima krize i recesije, nezaposlenosti i sl.rastu državni izdaci za subvencionisanje za nezaposlene,
za socijalnu i zdravstvenu zaštitu,odnosno brojne transformne rashode. Regulisanjem obima, strukture i
dinamike javnih rashoda i prihoda djeluje na fiskalnu potrošnju.
Ne postoji ni jedan makroekonomski
agregat na koga ne djeluju državni ili javni rashodi.
Osnovna funkcija potrošnje
Y=C+T+G Y=C+T+G
FINANSIJSKO PRAVO
NACIONALNO FINANSIJSKO PRAVO (Finansijsko pravo BiH,Finansijsko pravo Francuske i
sl.)
MEĐUNARODNO FINANSIJSKO PRAVO
DEZINTEGRACIJA FINANSIJSKOG PRAVA NA DVIJE NAUČNE DISCIPLINE I
SAMOSTALNE GRANE PRAVA(dio javnog prava)
PORESKO PRAVO
BUDŽETSKO PRAVO
ODNOS FINANSIJA I FIN.PRAVA SA DRUGIM NAUČNIM DISCIPLINAMA
( DRŽAVA– PORESKI OBVEZNICI)
FINANSIJSKI ODNOS
(RAZLIČITI NIVOI DRŽAVNE VLASTI)
OVLAŠĆENJE ZA USTANOVLJAVANJE JAVNIH PRIHODA
OVLAŠĆENJE ZA UVOĐENJE JAVNIH PRIHODA
OVLAŠĆENJE ZA UTVRĐIVANJE VISINE JAVNIH PRIHODA
o
SISTEM ODVOJENIH PRIHODA slobodni sistem odvojenih prihoda (ovlašćenje na
ustanovljavanje izvora , vrste i oblik prihoda,uvođenje i utvrđivanje visine prihoda ) vezani
sistem odvojenih prihoda (samo pravo na uvrđivanje visine prihoda)
o
SISTEM ZAJEDNIČKIH PRIHODA-
doznake
-npr od federacije prema članicama -
doprinosi
-
članice daju sredstva federaciji
o
MJEŠOVITI SISTEM PRIHODA
1.FISKALNI SUVERENITET - potpuni suverenitet; -ograničeni suverenitet; -originalan suverenitet;-
izvedeni suverenitet
2. FINANSIJSKI SUVERENITET
FINANSIJSKA POLITIKA
S obzirom da su finansije sastavni dio ekonomske nauke, tako finansijsku politiku trebamo shvatiti kao
jednu od politika koju je moguće voditi u sistemu ekonomske politike.
Finansijska politika
bi u susštini predstavljala moguće optimalno rješenje u vođenju strategije u
upravljanju elementima i institucijama koje čine finansije. Za finansijsku politiku možemo kazati da je to
izraz primjenjene nauke o finansijaman u svakom konkretnom sl u praksi.
Vođenjem fina.politike, pravna i fizička lica, državni organi i druge organizacije pokušavaju ostvariti svoj
ekonomski cilj.
Svoju fin.politiku vodi država i usmjerava je mogućim zakonskim rješenjima vezanim za prikupljanje
prihoda ali I raspored prihoda, što se u praksi tretira kao pokriće rashoda.
Sa državnog aspekta danas se najviše koristi pojam monetarne i fiskalne politike kao oblika finansijske
politike sa makro aprketa, dok se finansijska politika kod pravnig lica korisiti kao sastavni dio poslovne
politike pravnog lica. U tom sl se dalje može goviriti o kreditnoj i deviznoj politici, o politici
likvidnosti…
Politika likvidnosti - sposobnost trgovačkog društva/institucije da pravovremeno podmiruje
svakodnevne aktivnosti bez finansijskih teškoća, tj. raspoloživost finansijskih sredstava da se
ispune finansijske obaveze prema dospijeću.
