3
2. FINANSIJSKA ANALIZA
2.1.
Pojam i ciljevi finansijske analize
Analiza obuhvata postupak naučnog istraživanja i objašnjavanja stvarnosti putem rasčlanjivanja
neke cjeline na sastavne dijelove i razmatranje svakog dijela za sebe i u odnosu na druge dijelove
date cjeline. Analiza ima deskriptivan i istraživački karakter. Deskriptivan podrazumijeva prikaz
kvantitativnih i kvalitativnih karakteristika predmeta analize, dok istraživački obuhvata
istraživanje odnosa, korelacionih i uzročnih veza, zakonitosti i tendencija pojedinih predmeta
istraživanja.
2
Odnosi mogu biti pravilni ili nepravilni, normalni ili nenormalni. Informacije do
kojih se dolazi na osnovu analize predstavljaju osnovu za donošenje racionalnih odluka. Analiza
poslovanja preduzeća posmatra: angažovana sredstva, poslovni rezultat i osnovne funkcije
procesa reprodukcije.
Analiza preduzeća se može posmatrati sa dva aspekta: fin analiza (analiza finansijskih izvještaja,
bilans stanja i uspjeha, izvještaj o novčanim tokovima) i analiza osnovnih funkcija preduzeća.
Finansijska analiza se bavi istraživenjem i kvantificiranjem funkcionalnih odnosa koji postoje
između pozicija bilansa stanja i uspjeha, kao i utvrđivanjem stanja gotovine preduzeća. Ove
analize su, prema tome, zasnovane na bilansima kao i izvještaju o novčanim tokovima preduzeća
i usmjerene su na ispitivanje fin položaja, aktivnosti i rentabilnosti poslovanja preduzeća.
Naglasak je na poslovnom rezultatu kao i rizici poslovnih prihoda i rashoda. Zbog toga je
knjigovodstvo najvažnija podloga analize poslovanja preduzeća. Ciljevi analize se razlikuju
zavisno od toga da li je korisnik analize samo preduzeće- interni ciljevi, ili su interesanti treća
lica koja se nalaze van preduzeća-eksterni ciljevi.
2
Galogaža, M., Poslovne finansije, MM College, Novi Sad, 2007., str. 45.
4
2.2.
Vrste finansijske analize
Ciljevi i zadaci analize opredjeljuju vrstu analize. Na pojavu više vrsta analize utiču korisnici,
predmet, vrijeme posmatranja, način pripremanja i instrumenti analize. Najpoznatije vrste
analize su navedene u daljem tekstu.
Interna i eksterna analiza, podrazumijeva analizu unurašnjih i vanjskih faktora koje utiču na
finansije nekog preduzeća, a osnovna razlika između ove dvije analize je u obimu korištenog
materijala i brojnosti problema Analiza bilansa stanja (analiza statusa) ispituje opšte slike
finansiranja i uspjeha (rezultata). Cilj ove analize je ocjena poslovne efikasnosti. S aspekta
vremena posmatranja razlikuju se sljdeći oblici finansijske analize:
3
−
statička (analiza stanja) se bavi bilansom stanja na određen dan ili bilansom uspjeha za 1
operativni period ili poslovnu godinu, te
−
dinamička (analiza razvoja) ispituje razvoj finansijske situacije i rezultata u nizu
prethodnih perioda.
Analiza može biti kategorisana i prema instrumetnima koji su obuhvaćeni u analizi. Vizuelna
analiza - sastoji se u posmatranju bilansa stanja i uspjeha i donošenja opštih ocjena o stepenu
likvidnosti i rentabilnosti. Račun pokrića posmatra samo bilans stanja, utvrđuje strukturu aktive,
kapitala i pokriće stalnih sredstava vlastitim kapitalom. Racio analiza je analiza odnosa pozicija
bilansa stanja i uspjeha, ocjenjuje se finansijski položaj i rentabilnost preduzeća. Osim
pomenutih analiza u okviru ove kategorije postoje i tri analize koje se odnose na različite
finansijske tokove, kako slijedi:
4
−
analiza toka kapitala (
funds flow
) obuhvata sve finansijske transakcije koje utiču na
promjenu tekućih sredstava preduzeća, kao što su transakcije koje tangiraju novčana
primanja i izdavanja, koje nastaju po osnovu procesa stvaranja efekata i njihove prodaje, i
poslovna finansiranja, investiranja i dezinvestiranja koji tangiraju likvidnost preduzeća na
dugi rok,
3
Krajčević F., Analiza poslovanja poduzeća, Informator, Zagreb, 1976., str. 116.
4
Dizdarević, S., Popić, I., Teorija analize i teorije bilansa, Fakultet za poslovni menadžment, Mostar, 2003., str. 67.
