FAKULTET ZA POSLOVNE I FINANSIJSKE STUDIJE
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA: TRŽIŠTE NOVCA I KAPITALA
TEMA: FINANSIRANJE EMISIJOM VRIJEDNOSNIH PAPIRA
Mentor : Student :
Doc. dr Miodrag Jandrić
2
SADRŽAJ
1. UVOD..............................................................................................................................3
2.
POJAM I ZNAČAJ VRIJEDNOSNIH PAPIRA
.............................................................................4
2.1. Pojam vrijednosnih papira
...................................................................................................
4
2.2. Značaj vrijednosnih papira...........................................................................................4
3. VRSTE VRIJEDNOSNIH
PAPIRA.........................................................................................5
4.
POJAM I VRSTE POSLOVA EMISIJE I PLASMANA......................................................
..................6
5.
METODE EMISIJE VRIJEDNOSNIH
PAPIRA
.............................................................................9
1. Ograničena emisija
...................................................................................................................
9
2. Otvorena
emisija...........................................................................................................11
6. TEHNIKA EMISIJE VRIJEDNOSNIH PAPIRA.....................................................................14
7. EMISIONI KONZORCIJUM.............................................................................................18
8. TEHNIKA EMISIJE MLADIH
DIONICA
....................................................................................
20
10. Literatura....................................................................................................................22
4
2. POJAM I ZNAČAJ VRIJEDNOSNIH PAPIRA
2.1. Pojam vrijednosnih papira
Vrijednosni papiri
1
predstavljaju pismene izjave koje omogućavaju ostvarivanje
određenih imovinskih prava. Pri tome oni mogu predstavljati novčano ili realno
potraživanje. Nasuprot takvoj najširoj definiciji, pod nazivom vrijednosnih papira se
podrazumijevaju oni koji predstavljaju instrumente dugoročnog finansiranja poslovanja
preduzeća i drugih pravih osoba. Radi se o raznim vrstama dionica i obveznica koje imaju
razvijeno sekundarno tržište.
S druge strane vrijednosne papire možemo posmatrati kao obećanje da će se ustupljena
sredstva vratiti i platiti određenu naknadu za njihovo korištenje (obveznice), odnosno da
će se ustupljenim sredstvima racionalno gospodariti kako bi se ona uvećala i omogućila
isplata rente na tako stečeni udio u preduzeću (dionice). Osiguranje interesa vlasnika
vrijednosnih papira može se temeljiti na realnoj imovini (hipoteka), putem garancija
trećih osoba, pa sve do ugleda firme i perspektive njenih projekata.
O snazi takvog osiguranja kao i o hijerarhijskom položaju koji osiguravaju takvi certifikati
njihovim vlasnicima u raspodjeli finansijskog rezultata i udjela u likvidacionoj masi
preduzeća zavisi rizik ulaganja u vrijednosne papire. Taj bi rizik trebalo uskladiti sa
perspektivnim prinosom na ulaganje, kao i udjelom finansijera u kontroli i upravljanju
firmom. Tu se po pravilu poštuje princip „veći rizik - veća prava ulagača”, dakle veći rizik
pretpostavlja i veću perspektivnu profitabilnost kao i veća prava povodom kontrole
poslovanja i upravljanja firmom.
2.2. Značaj vrijednosnih papira
Značaj vrijednosnih papira instrumenata finansiranja proizlazi iz prednosti koje oni imaju
na finansiranje preduzeća i drugih pravnih osoba. Oni omogućavaju preduzećima
prikupljanje većih iznosa kapitala, lakše provođenje eksternog rasta, kao i lakše
modifikacije u uvjetima krize preduzeća. Za kupce vrijednosnih papira oni predstavljaju
najmobilniji oblik investicije koji se može lako realizirati u novac na razvijenim
sekundarnim tržištima i sa kojima mogu vršiti razne druge poslovne radnje.
Konačno sa stanovišta društva u cjelini vrijednosni papiri omogućavaju decentralizaciju
štednje stanovništva u privredne svrhe koja je minijaturizirana na uštede pojedinca. Bez
1
Upravljanje Finansijama III dopunjeno izdanje
, Dr Adnan Rovčanin, Sarajevo, Oktobar
2006. godine (str. 42 )
5
takve mobilizacije veliki dio štednje stanovništva ostao bi izvan domašaja privrede i sa
stanovišta društva neracionalno korišten.
3. VRSTE VRIJEDNOSNIH PAPIRA
Svrstavanje i podjelu svih vrijednosnih papira moguće je izvršiti na više načina, zavisno
od kriterija i to prema:
•
Karakteru finansijskog odnosa uspostavljenog emisijom
•
Vremenu trajanja finansijskog odnosa uspostavljenog emisijom
•
Karakteru naknade za uložena sredstva u vrijednosne papire
•
Načinu na koji je naznačena osoba korisnik prava iz vrijednosnog papira
•
Mogućnošću njihove konverzije u druge vrijednosne papire
-
Prema karakteru finansijskog odnosa razlikuju se korporativni (dionice) i
zajmovni (obveznice). Korporativni vrijednosni papiri osiguravaju vlasništvo nad firmom-
korporacijom i nemaju unaprijed utvrđen vijek trajanja. Zajmovni vrijednosni papiri
rezultat su finansijskog kreditiranja preduzeća. Stoga oni imaju unaprijed fiksirano
vrijeme povrata.
-
Prema vremenu trajanja razlikuju se permanentni i vrijednosni papiri sa
određenom dospjelošću, odnosno konvencionalna podjela na kratkoročne i dugoročne
vrijednosne papire.
-
Prema karakteru naknade za sredstva uložena u vrijednosne papire razlikuju se
oni sa fiksnom i sa varijabilnom naknadom u odnosu na veličinu poslovnog rezultata
emitenta. Kod vrijednosnih papira sa fiksnom naknadom ona se računa po složenom
kamatnom računu u odnosu na ustupljena sredstva. Kod varijabilnih naknada je ovisna o
ostvarenom poslovnom rezultatu.
-
Prema načinu na koji je naznačena osoba korisnik prava iz vrijednosnih papira
razlikuju se vrijednosni papiri „na ime” i „na donosioca”. Prvi se prenose predajom, a
drugi indosamentom.
-
Prema mogućnosti konverzije razlikuju se konvertibilni i nekonvertibilni.
7
Da je naše društvo uvažavalo i koristilo ove oblike finansiranja svjedoče i sačuvane
dionice i obveznice iz druge polovine 18. te 19. vijeka koje su predstavljene na slikama
kako slijedi:
Slika 1.1. Dionice Sarajevske pivare iz 1923 godine
