1
1. UVOD
Usko definišući, pojam fitness opisuje karakteristike tijela koje omogućavaju
sprovođenje fizičke aktivnosti. Ove karakteristike uključuju fleksibilnost zglobova, snagu i
izdržljivost mišića, uključujući i srčani mišić te zdravu kompoziciju tijela. Šira definicija
fitnessa je sposobnost obavljanja tjelesnih napora, a da pri tome ostane dovoljno rezerve
energije za suprotstavljanje nekom iznenadnom, dodatnom tjelesnom izazovu. Ova definicija
pokazuje odnos fitnessa prema svakodnevnom životu: uobičajeni zadaci kao što su nošenje
teških torbi ili penjanje stepenicama na četvrti sprat mogu biti napor za neaktivnu, tjelesno
zapuštenu osobu, ali osoba koja je fit s lakoćom ih obavlja. Postoji još jedna definicija -
tjelesna sposobnost suprotstavljanja stresu - koja uzima u obzir stresove svih vrsta.
Fitnes je nagrada za osobu koja sprovodi tjelesno aktivan život. Suprotnost takvom
načinu je "sjedeći način života", što bukvalno znači predugo sjedenje tokom dana. Današnji
način života ljudima omogućava sprovođenje neaktivnog života - upotreba lifta, pokretnih
stepenica i automobila, tako da ljudi upotrebljavaju sve manje fizičkog napora. Na nesreću,
ljudi su privučeni savjetima i reklamama kako "uštediti trud", ali što više koriste te savjete
postaju sve slabiji i manje sposobni, osjećaju se sve lošije. Na neaktivnost tijelo odgovara
slabljenjem mišića i spretnosti, na isti način kako ih telesnu aktivnost jača.
Osoba koja sprovodi tjelesnu aktivnost prilagođava se na način da nakon svakog
treninga postaje sposobnija sprovoditi tu istu aktivnost - postaje fleksibilnija, jača i
izdržljivija. Šta više, osoba koja postiže tjelesni fitness podiže i sposobnost za polaganje
ispita u školi i mogućost preuzimanja veće odgovornosti u društvu i na poslu. Aktivnost
unapređuje fitness, fitness unapređuje otpornost prema stresu uopšteno, a otpornost prema
stresu na mnogo načina doprinosi zdravlju.
Osoba koja želi da bude fit ne mora biti vrhunski sportista. Ipak, čovjek treba razviti
dovoljno fleksibilnosti, mišićne snage i izdržljivosti da bi se suprotstavio svakodnevnim
zahtjevima života, imajući još dosta rezerve, a uz to podići razumnu tjelesnu težinu i tjelesnu
kondiciju. Fitnes ima svojih pet dimenzija na koje treba obratiti pažnju a to su: snaga,
izdržljivost, brzina, fleksibilnost i koordinacija.
2
2. SNAGA
Snaga se smatra jednom od osnovnih osobina motoričke sposobnosti. Sama činjenica
da se nijedan pokret ne može izvesti bez uključivanja određene količine snage opravdava
gledište što se snaga smatra osnovnom osobinom motoričke sposobnosti. Osim toga, snaga
igra značajnu ulogu gotovo u svim sportskim disciplinama, a i od značajnog je uticaja u
razvijanju drugih psihofiziĉkih osobina na primer brzine, okretnosti i izdržljivosti. Svaki
čovjek poseduje određenu veličinu snage, neko veću, neko manju. Za opštu djelatnost
čovjeka, za svakodnevne pokrete potrebna je opšta snaga, dok je za pojedine profesije
potrebna i specifična snaga. Takođe je i u sportu pored opšte neophodna i specifična snaga
(brzinska, eksplozivna ...).
U fizici snaga je definisana kao svaki uzrok koji je u stanju da izmijeni stanja
mirovanja ili ravnomjernog kretanja tijela. U fiziologiji se smatra da snaga predstavlja
maksimalno naprezanje koje jedan mišić može da razvije kada je iz stanja mirovanja
pobuđeno maksimalnim podsticajem. Takođe se određuje i kao mogućnost savladavanja
opterećenja putem kontrakcije mišića, odnosno kao mogućnost vršenja rada putem
transformacije energije.
Fiziĉka snaga je nervnomišićna sposobnost razvijanja sile za savladavanje otpora u
jednoj pojedinaĉnoj kontrakciji (teorijski) neograničenog trajanja. (Višnjić,D.,2004). Snaga je
komponenta fizičke sposobnosti koja se ogleda u savladavanju otpora. (Ivanić, S.,1996).
Zaciorski ,V.M.(1975) snagu određuje kao sposobnost čovjeka da savlada spoljašnji otpor ili
da djeluje protiv otpora na račun mišićnog naprezanja. Snaga je sposobnost organizma, a
naročito mišića da efikasnije odolijevaju većim otporima. Ona je zavisna od sposobnosti
mišića da se kontrahuju i od veličine površine mišićnog presjeka (Reindell, Roskmann,
Gerschler). Barov,H. (1975) snagu definiše kao sposobnost pojedinca da razvija silu mišića.
Opavski pod silom podrazumeva: „Sposobnost da se mišićno naprezanje u sastavu motornih
jedinica transformiše u kinetički ili potencijalni oblik mehaničke energije“ (Opavski,
P.,1975,s.53).
Struktura faktora snage je do sada najviše i najĉešće izučavano područje motoričkih
sposobnosti. Autori su pored generalnog faktora, ustanovili postojanje akcionih i topoloških
faktora sile i snage. Varou,H.M. i Mec Gi,R., navode: „Snaga je sposobnost da se primijeni
4
Apsolutna snaga je maksimalna mišićna sila koju organizam čovjeka može da
razvije u pozitivnoj korelaciji sa količinom mišićne mase, odnosno sa
faktorom cirkularne dimenzionalnosti tijela i tjelesnom masom. Veća je od
maksimalne i rezultat je vrijednosti maksimalne i rezervne snage čovjeka,
grupe ili jednog mišića.
Relativna snaga je količina sile koju osoba moţe da razvije na svaki kilogram
svoje težine. Ona je najveća moguća snaga koju ĉovek može proizvesti u
odnosu na sopstvenu težinu. Odlučujuća je u većini ljudskih pokreta, jer dolazi
do izražaja u premještanjima cijelog tijela sa mjesta na mjesto i izdržajima sa i
bez opterećenja.
Prema topološkom kriterijumu razlikujemo snagu ruku i ramenog pojasa, snagu trupa
i snagu nogu. U literaturi susrećemo opštu snagu kao sposobnost savladavanja raznih vrsta
otpora angažovanjem svih najvećih mišićnih grupa; specijalnu snagu kao sposobnost
savladavanja otpora pri pojedinim sportskim disciplinama, za koje treba ojačati specifične
mišiće i mišićne grupe; brzinsku snagu kao izrazitu dinamiĉku snagu za koju je
karakteristična eksplozivna kontrakcija mišića; snagu u izdržljivosti (izdržljivost u snazi) kao
otpornost organizma na zamor u dugotrajnim sportskim aktivnostima i amortizujuću snagu
koja se ispoljava u svim vrstama doskoka i za koju je karakteristično da se prilikom njenog
ispoljavanja mišići rastežu.
Nedostatak snage je jedna od osnovnih slabih tačaka savremenog čovjeka. Zato je
poklanjanje pažnje razvoju snage od velikog značaja u psihofiziĉkom razvoju čovjeka.
5
3. IZDRŽLJIVOST
Izdržljivost je osnovni element fiziĉke radne sposobnosti i mjerilo funkcionalne
sposobnosti srčano-sudovnog sistema organizma. Izdržljivost je sposobnost vršenja rada
unaprijed zadatim intezitetom, bez smanjenja efikasnosti, a osnovna neergonomska
karakteristika u ispoljavanju izdržljivosti odnosi se na suprostavljanje zamoru
(Kukolj,M.,2006,s.130).
Izdržljivost je sposobnost organizma za savladavnje zamora u toku dugotrajnih
fiziĉkih opterećenja. U opštem smislu izdržljivost je sposobnost suprostavljanja umoru u
nekoj djelatnosti. Fiziĉka izdržljivost je ukupnost pojava, koje nastaju radi obezbjeđenja
ravnoteže bioloških procesa kod dužih tjelesnih opterećenja (Višnjić,D.,2004,s.111).
Izdržljivost je motoriĉka sposobnost koju karakteriše istrajavanje u radu ili odupiranje
zamoru (Rodić,N.,2002).
Zamor je privremeno smanjenje radne sposobnosti tokom rada. Razlikujemo umni,
senzibilni, emocionalni i fizički zamor. U svakoj aktivnosti prisutne su sve vrste zamora.
Fizički zamor je izazvan mišićnim radom. Ispoljava se pojavom teškoća i na kraju
nemogućnošću da se rad nastavi. U kretanjima izdržljivosti razlikuju se faze početnog,
produbljenog (kompezovanog-rad se nastavlja naprezanjem volje) i faza zamora visokog
stepena koja dovodi do smanjenja efikasnosti i do prekida rada.
Prema obimu mišićnih grupa koje učestvuju u radu razlikuje se lokalni i opšti zamor.
Kod lokalnog zamora nije povećan rad srčano-sudovnog i disajnog sistema, već dolazi do
zamora nervno-mišićnog sistema u kojima se neposredno obezbjeđuje izvođenje pokreta. U
kretanjima gdje je angažovano 2/3 mišića tjela potrošnja energije je velika što uslovljava
veliko angažovanje sistema energetskog metabolizma, disajnih organa u sadejstvu sa
krvotokom. Radna sposobnost je smanjena ukoliko je nedovoljna funkcionalna sposobnost
ovih sistema.
Sagledavanje strukture izdržljivosti zahtijeva razumijevanje, karakteristika
biohemijskih i fizioloških procesa kojima se obezbjeđuje brzina mobilizacije (intezitet) i
kapacitet dominantnih izvora energije, od kojih zavisi obim i intezitet izvršenog rada.
