0
Univerzitet “Džemal Bijedić” u Mostaru
Agromediteranski fakultet
Seminarski rad
Predmet: “Agrotehnika voćaka”
Tema: “Fiziologija ishrane voćaka”
Mostar, 2016.
1
Uvod
Zbog posebnosti korijenovog sistema voćaka kao višegodišnjih kultura, njihova ishrana je
znatno složenija nego ishrana jednogodišnjih kultura.
Danas gnojidba predstavlja jednu od najvažnijih agrotehničkih mjera koja daje osnovno
obilježje savremenom voćarstvu i najviše doprinosi intenzitetu voćarske proizvodnje. Za
uspijevanje voćke iz tla uzimaju više hranjivih elemenata bez kojih se ne bi mogle normalno
razvijati. No u tlu se najčešće javlja nedostatak triju elemenata, azota, fosfora i kalija, rjeđe
kalcija i mikroelemenata (Ze, Mn, Mg, B, Zn, Mo). Pravilnom gnojidbom poboljšava se
struktura tla o čemu zavisi vodno-zračni režim tla, a povećava se i plodnost tla. Gnojidbom se
reguliše trajanje vegetacije, otpornost na mrazeve, bolesti i štetnike, zatim kvaliteta i trajnost
plodova kao i dugovječnost voćaka.
U redovitoj gnojidbi razlikuje se meliorativna gnojidba, gnojidba mladih nasada te
gnojidba nasada u punoj rodnosti. Utvrđivanje količine pojedinih biljnih hraniva određuje se
prema rezultatima hemijske analize tla.
S proizvodnog stajališta najvažniji je period pune rodnosti voćaka. Redovita gnojidba
dugogodišnjih nasada obavlja se dva ili tri puta godišnje, a sastoji se od osnovne gnojidbe i
prihrane. U osnovnoj gnojidbi primjenjuje se gnojivo s manje azota (N), a više fosfora (P
2
O
5
)
i kalija (K
2
O) dok se u prihrani uglavnom gnoji azotnim gnojivima. U osnovnu gnojidbu
spada i gnojidba organskim gnojivima, a obavlja se u jesen svake treće ili četvrte godine,
zajedno s osnovnom gnojidbom mineralnim gnojivima.
Za osnovnu i meliorativnu gnojidbu koriste se NPK mineralna gnojiva različitih
formulacija: NPK 8-26-26, NPK 10-30-20, NPK (SO
3
) 5-20-30 (26), NPK 7-20-30, NPK 6-
18-36, NPK (MgO) 8-16-24 . Izbor formulacije zavisi o omjeru i koncentraciji hraniva u tlu.
Prihranjivanje kreće u proljeće i obavlja se prije kretanja vegetacije te prije plitke obrade
tla, najčešće ureom. Druga prihrana slijedi nakon zametanja plodova KAN-om.
Tokom sušnog perioda ili uslijed znakova pomanjkanja hraniva, potrebno je obaviti
folijarnu prihranu. Prihranjivanje putem lista može se obavljati raznim preparatima za
folijarnu prihranu makro i mikroelementima ili ureom ako se dodaje samo azot. Folijarna
prihrana može se kombinirati sa zaštitom pa na taj se način obave dva agrotehnička zahvata
istovremeno.
3
Korijen voćke, koji se oblikuje selektivnom sposobnošću, crpi sve mikro i makro elemente
u obliku rastvora jona (anjona i katjona). Ovi elementi nalaze se u organizmima i tkivima
voćaka u različitim količinama i u različitim organskim i neorganskim jedinjenjima. Voćka
mineralne materije nejednako koristi u različitim fazama svoga razvića. Naročito je povećana
potrošnja mineralnih elemenata kod rodnih voćaka, pošto su za obrazovanje plodova potrebne
znatne količine kako mineralnih tako i organskih materija. Prema dosadašnjim ispitivanjima i
na osnovu proizvodnog iskustva, pokazalo se da se zbog neprekidnog trošenja može pojaviti
manjak N, P, K i mikroelemenata. Nedostatak jednog od ovih elemenata izaziva nepovoljne
posljedice kao kada nedostaje više elemenata. Da bi voćke imale dovoljno hrane, potrebno ih
je redovno đubriti, organskim i mineralnim đubrivima.
Za praksu je vrlo važno saznanje da je korjenov sistem voćaka aktivan skoro u toku cijele
godine, da korjenov sistem premašuje obim krune, što je od važnosti pri primjeni tehnike
đubrenja. U nedostatku hranljivih sastojaka u površinskom sloju korjenov sistem traži hranu
u dubljim slojevima.
2. Uloga osnovnih makroelemenata
Azot (N) je neophodan sastavni dio svih tkiva. U zemljištu ga ima u različitim količinama
i različitim oblicima. Naprijed smo iznijeli da je azot (N) neophodan za obrazovanje i
razvijanje cvijetnih pupoljaka, pa je njegovo prisustvo više u rodnim nego u nerodnim
grančicama. Azot se u voćkama nalazi i u obliku bjelančevina, kao amidni i amonijačni azot i
u sastavu amino-kiselina. Pod uticajem azota voćke dostignu onu razvijemost koja se želi da
bi mogle normalno donositi plod. Analizom ploda u raznim fazama razvića ustanovljeno je da
azot ima odlučujuću ulogu pri stvaranju mladog ploda. Voćke dobro snadbjevene azotom
imaju krupne listove, lijepo razvijene, modrozelene boje, u kojima se intenzivno vrši
hlorofilna asimilacija. Ljetorasti su razvijeni i imaju svježu i sjajnu koru. Azot uslovljava
rastenje i razvitk svih organa, a naročito obrazovanje cvijetnih pupoljaka, zametanje i
razvitak plodova. Zato voćke reaguju veoma osjetno na nedostatak ovog elementa, kao i na
višak koji se takođe pokazao kao višestruko nepovoljan.
Da bi dejstvo azota bilo potpunije, u zemljištu treba da ima i drugih sastojaka u određenoj
srazmjeri kao što su fosfor, kalijum, kalcijum i magnezijum. Ako ovi sastojci nisu u skladnoj
srazmjeri, nastaju poremećaji u ishrani.
Smatra se da su zemljišta koja sadrže 0,05-0,08% azota nedovoljno obezbjeđena: od
0,08% do 0,2% su srednje obezbjeđena, a ona koja sadrže preko 0,2% su obezbjeđena
azotom.
Nedostatak azota u zenljištu odražava se nepovoljno na cjelokupno stanje voćke, na njen
vegetativni i reprodukcioni razvitak. Najuočljiviji simptomi nedostataka azota su usporeno
rastenje ljetorasta, koji su tanki i slabo razvijeni, zatim sitno i blijedozeleno lišće, nedovoljno
zametanje plodova, tvrdi plodovi, slatki i jače obojeni, u početnoj fazi razvića plodovi
otpadaju kad dostignu veličinu lješika (kod jabuke i kruške). Zbog nedostatka azota može da
se pojavi prijevremeno otpadanje lišća, smanjenje površine lista, a izostaje i obrazovanje
4
cvijetnih pupoljaka. Kada kod voćke preovlađuju kratki lastari s mnoštvom rodnih pupoljaka,
znači da zemljište oskudijeva u azotu i kalijumu.
Ako u zemljištu ima puno azota, njegov uticaj na voćku je višestruko nepovoljan. Voćke
su previše bujne, lišće je modro zeleno, zdrenjavanje mladara je slabije, plodovi oskudijevaju
u šećeru, povećava se osjetljivost prema raznim bolestima i štetočinama itd. Kod koštičavog
voća stvara se smolotočina, koja je jača u koliko u zemljištu nema dovoljno kreča, usporava
se završetak vegetacije. Voćke slabo sazrijevaju i postaju osjetljive prema mrazu u toku
zimskog mirovanja. Produžuje se sazrijevanje plodova i smanjuje im se trajnost.
Slika 1. Nedostatci azota kod voćaka (
https://www.google.ba/search?
hl=bs&site=imghp&tbm=isch&source=hp&biw=1024&bih=679&q=nedostatak+azota+kod+
vocaka&oq=nedostatak+azota+kod+vocaka&gs_l=img.3...1966.21123.0.21623.0.0.0.0.0.0.0.
0..0.0....0...1ac.1.64.img..0.0.0.p6S8TFjVLH0 - imgrc=xc9n5mdIRsCCoM%3A
)
Fosfor (P) u obliku fosforne kiseline nalazi se u svim dijelovima voćke: u korjenu,
grančicama, lišću, plodovima i sjemenkama. On je sastavni dio velikog jedra i bjelančevina i
kao sastavni dio živih ćelija ima vrlo važnu ulogu u životu voćaka, a naručito u njihovom
reproduktivnom razvoju. Fosforna kiselina ubrzava zrenje pupoljaka, pomaže obrazovanje
cvijetova, zametanje plodova i njihovu izgradnju a osim toga, ubrzava zrenje ploda, utiče na
njegov kvalitet a naručito na stvaranje hromatičnih materija, zatim omogučava duže čuvanje
plodova. Fosfor ublažava neke nepovoljne posljedice stvorene usljed veće količine azota u
zemljištu. Predpostavlja se da fosfor utiče na jačanje korjenovog sistema i da reguliše bujnost
usljed većeg prisustva azota. Fosfor je neophodan za formiranje nukleinske kiseline,
nukleoproteida i lecitina, koji se nalaze u svakoj živoj ćeliji.
Smatra se da su srednje teška zemljišta sa pH 6 srednje obezbjeđena ako sadrže 6-10
mg/P
2
O
5
na 100 g zemlje a ilovasta zemljišta sa pH 7 kad sadrže 10-20 mg/100 g.
Pri nedostatku fosfora voćka se slabije razvija, ljetorasti su tanki i kratki. Otvaranje
cvijetnih i lisnih pupoljaka je znatno usporeno, ponekad se pupoljci ne razvijaju nego uginu,
pa je time rodnost umanjena. Pri vrhu ljetorasta javljaju se rozete lišća, u kojioma je ono
znatno sitnije i odlikuje se purpirno-mrkom bojom sa mrkim pjegama. Takvo lišće se drži na
vrhu ljetorasta. Lisni pupoljci su sitniji od normalnih a listovi su bez sjaja, ponekad prerano
otpadaju, čak i julu listovi dobiju crvenkasto-bronzanu boju sa karakterističnim nekrotičnim
površinama na periferi lista. Listovi su nešto duži ali zato znatno uži od normalnih. Na plodu
