FLUOR U PREVENCIJI KARIJESA
Karijes je danas najčešća bolest savremenog čoveka. Iz tog razloga
uloženi su ogromni napori u istraživanju i u otkrivanju idealnog sredstva za
prevenciju.
Nažalost, karijes je bolest koja nastaje kao uzročnik mnogih faktora.
To je i jedan od bitnih i velikih razloga što je bilo vrlo teško otkriti
pravu i sigurnu prevenciju.
Upravo fluoridima pripada značajno mesto u prevenciji karijesa.
Masovna primena fluorida usledila je tek nakon dugih kliničkih istraživanja,
kojima je dokazana njihova efikasnost u prevenciji karijesa, kao i
neškodljivost po zdravlje ljudi.
Sredinom 50-ih godina fluor počinje da se koristi u prevenciji karijesa
na dva načina, u vodi za piće i u sredstvima za održavanje oralne higijene
(paste za zube).
Još Egipćani su, u periodu 3000. - 5000. pre nove ere, pravili pastu za
zube mešajući pepeo volovskih rogova, spaljene ljuske jaja, kamen plovučac
i vodu. Nisu imali četkice nego su koristili čačkalice. Hiljadite godine ove ere
Persijanci su mešali spaljene školjke puževa i ostriga sa gipsom. Nažalost,
tada su te paste bile rezervisane samo za bogate. U 18. veku engleski prašak
je sadržao boraks i prodavao se u keramičkim posudama. Jedan od
problema sa pastama početkom 20. veka je bio taj što su bile vrlo abrazivne i
oštećivale zube. Do II svetskog rata paste su bile pakovane u male tube od
legure olova i kalaja. Unutrašnjost je bila obložena voskom jer je otkriveno
da je olovo sa tube dospevalo u pastu. Nedostatak olova i kalaja u II
svetskom ratu doveo je do pronalaska slojevite tube od aluminijuma, papira
i plastike. Plastične tube se koriste od kraja 20. veka. Prelomni trenutak koji
je pastu pretvorio u ključnog borca protiv propadanja zuba je bilo otkriće da
fluor drastično smanjuje trošenje zuba. Pedesetih godina prošlog veka
počinje korišćenje fluora u pastama za zube.
Postoje brojne podele metoda primene fluorida u prevenciji karijesa,
a dva osnovna metoda su:
1. Lokalna ili egzogena,
2. Sistemska ili endogena.
Sistemska ili endogena
metoda podrazumeva davanje fluorida u
vreme mineralizacije zuba, čime se utiče na veću ugradnju fluorida u tvrda
zubna tkiva (gleđ, dentin, cement), kako bi ona bila otpornija na nastanak
karijesa.
Međutim, javljaju se i prve sumnje u njegovu korisnost.
Godine 1991.
Ogaard
je eksperimentalno dokazao da su zubi ajkule,
iako građeni gotovo od čistog fluorapatita, koji nastaje uglavnom
endogenom primenom fluora (oko 95%), prilikom izlaganja
in vitro
uslovima,
podložni karijesu isto kao i ljudski.
Osim toga, sve se više ističe opasnost od pojave dentalne fluoroze
prilikom endogene (sistemske) primene neodgovarajućih količina fluora.
Međutim, potvrđeno je da ugradnja fluorida u vreme amelogeneze
(inkorporacija fluorida u latice kristala gleđi) nema presudnu ulogu u
mehanizmu antikarijesnog dejstva fluorida.
Iz toga možemo zaključiti samo jedno: endogeno fluorisanje danas
više nije u potpunosti opravdano, a čak i da jeste, vrlo teško se može
pravilno sprovesti.
2
