Formiranje i razvoj centralnog gradskog jezgra u Negotinu Milja Penić,
. Bratislav Rančić
Sadržaj:
1.0.
Uvod
…………………………………………………………………………………………………..
2
2.0.
Istorija Negotinske Krajine
…………………………………………………………..………
3
2.1.
Prvi pisani izvori o Negotinu
………………………………………………………………
3
2.2.
Opšti podaci o Negotinu
……………………………………………………………….……
5
3.0.
Stara Negotinska čaršija
…………………………………………………………………………
5
4.0.
Razvoj centralnog gradskog jezgra u 20. veku
………..………………………………
5
4.1.
Trg Kralja Petra
…………………………………………………………………………………..
9
4.2.
Trg Vuka Karadžića
…………………………………………………………………………….
10
5.0.
Centralno gradsko područje danas
………………………………………………………
11
6.0.
Zaključak
……………………………………………………………………………..………………
14
7.0.
Reference
…………………………………………………………………………..…………..……
15
1
Formiranje i razvoj centralnog gradskog jezgra u Negotinu Milja Penić,
. Bratislav Rančić
1.0. Uvod
Istorija nekog grada je uvek prepuna kontraverzi, ali je isto toliko i intrigantna zbog svih
očekivanih i neočekivanih aspekata koji utiču na stasavanje i život grada. Predmet našeg rada je
proučavanje činjenica koje su uticale na dugotrajne urbane metamorfoze trgova kroz različite
kulturne epohe, česta uzdizanja i još češći padovi, česta razaranja i ponovna izgrađivanja, sve do
danas. Preko planova i mapa uočavamo kakav je bio urbani tok razvoja centralnog gradskog
jezgra u Negotinu.
Cilj našeg istraživanja je da kroz obradu istorijskih činjenica prikažemo kako je tekla
transformacija od seoske pijace, preko starogradske čaršije, do centralnog gradskog jezgra
Negotina, koji je bio trnovit put na koji su uticala surova ratna zbivanja, burna trgovačka i
društvena dešavanja, nemilosrdni politički planovi ali i ljudska nemarnost. Na osnovu
prikupljenih podataka može se dati objektivan opis promena i transformacija kako samog
urbanističko-arhitektonskog izgleda centralnog gradskog jezgra, tako i uzročno-posledične
povezanosti sa razvojem društvenog i kulturnog života ljudi, što može dati nove pristupe
budućim istraživanjima o Negotinu u cilju poboljšanja kvaliteta života ljudi.
Obradom pisanih istorijskih izvora, mapa i planova, možemo analizirati izgled Negotina
kao sela, i njegovu transformaciju kroz određene istorijske periode, do današnjeg izgleda grada
sa razvijenim i uređenim gradskim jezgrom i centralnim trgom.
2
Formiranje i razvoj centralnog gradskog jezgra u Negotinu Milja Penić,
. Bratislav Rančić
vreme se prvi put pojavljuje naziv
Krajina, koja je u dokumentovanim
mapama tada imala 32 naselja.
1739. godine Turci se
vraćaju na vlast u Krajini, koja je i
tada bila značajna teritorija u vojno-
strateškim planovima, pa i oni
nastavljaju utvrđivanje grada.
“Oblasti Krajine i Ključa u drugoj
polovini 18. veka postaju sultanijin
feud, odnosno teritorije koje
pripadaju sultanovim ćerkama, i kao
takve su imale određeni stepen
autonomije, u kojima nisu sudili
Turci, već srpski knezovi.”
1
U Prvom srpskom ustanku Krajina beleži prevrtljive događaje i borbe za vlast između
Srbije i Turske. Iz burne istorije tog kratkog vremenskog perioda, u novim podelama teritorija,
Negotin zauzima značajno mesto. Najpre postaje sedište Kapetanije, a od 1834. i sedište velikog
sredarstva, zatim okružja i sedište jednog ili više srezova. 1835. godine Negotin postaje centar
Dunavsko-timočke vojne oblasti.
“Posle dva svetska rata i burnih političkih i vojno-razaračkih dešavanja, Negotin ostaje
ekonomski, duhovni i kulturni centar Krajine i ovog dela Srbije, i kao takav zadržava svoj veliki
značaj (slika 3).”
2
slika 3. Panorama stare čaršije, danas ulica Đorđa Stanojevića
1
www.wikipedia.org/sr/Negotin
2
Bratislav Petrović (2002). Negotin i Negotinska Krajina. Negotin: Istorijski arhiv, str 118
4
slika 2. Geografski položaj Negotina
Formiranje i razvoj centralnog gradskog jezgra u Negotinu Milja Penić,
. Bratislav Rančić
2.2.
Opšti podaci o Negotinu
Negotinska Krajina danas se geografski poistovećuje sa opštinom Negotin, koja se
prostire na 1089 km2. Negotin politički i teritorijski ima značajnu poziciju, jer se nalazi na
tromeđu Srbije, Rumunije i Bugarske. Negotin je na ravničarskom terenu, Negotinska nizija,
omeđena je planinama Deli Jovan i Stol, koje prirodno odvajaju Negotin i celu tu oblast od
centralne i zapadne Srbije, a sa istočne i južne strane je otvoren što uslovljava specifičnu klimu
(slika 4). To je najkoninentalnija oblast Srbije sa toplim letima i hladnim zimama, tokom zime
temperature se spušta i do -30 °C, a leti se penje i do 40 °C u hladu. Ove specifične klimatske i
gografske karakteristike su neizmerno uticale pre svega na naseljenje ove zemlje, a kasnije i do
političkih odluka da se ona osvoji ili razori.
Velika površina poljoprivrednog zemljišta izuzetnih karakteristika, kao i adekvatni
klimatski uslovi, pogoduju razvoju svih ratarskih, povrtarskih, voćarskih i vinogradskih kultura.
Naročito su značajne vinogradske kulture, po kojima je ovaj kraj bio poznat i u 19. veku, i u tom
periodu je ova poljoprivredna delatnost u Negotinu bila vodeća u zemlji što je uslovilo čak i
priliv određenog broja stanovnika i širenje grada.
3.0.
Stara Negotinska čaršija
“Jedan od najznačajnijih prirodnih resursa u opštini Negotin je reka Dunav koja protiče
na oko 10 km od samog grada i predstavlja značajnu evropsku saobraćajnicu. Zbog mogućnosti
proširenja trgovine, mnogi trgovci su se još u 18. veku nastanili u Negotinu.”
1
Ovo je jedan od
bitnih uzroka naglog porasta stanovništva u 18. veku. Pored toga, Negotin je odavno poznat kao
vinogradski kraj, što je privuklo mnoge poljoprivrednike, stočare i zanatlije što je uslovilo
1
Tihomir Stanojević (1972). Negotin i Krajina- od prvih tragova do 1858. godine. Negotin: Istorijski arhiv,
str 68
5
slika 4. Negotin u ravnici
