FUNKCIJE CENTRALNE BANKE
Kroz nabrajanje osnovnih funkcija centralne banke, može se napraviti osnovna razlika
između ove institucije i ostalih banaka.
Aktivnosti gotovo svih banaka u svetu se mogu grupisati u nekoliko osnovnih
funkcija:
1. Emisiona funkcija;
2. Funkcija sprovođenja monetarne politike;
3. Funkcija bankara države;
4. Funkcija “banke banaka”;
5. Nadzorna funkcija;
6. Funkcija garanta likvidnosti bankarskog sistema;
7. Funkcija upravljanja deviznim rezervama, spoljnim dugom i deviznim
kursem.
Emisiona funkcija:
Emisiona funkcija centralne banke podrazumijeva emisiju novca (papirnog i kovanog).
Pristup emisiji novca znači da na osnovu monetarne politike treba odrediti objektivnu
meru likvidnosti bankarskih i poslovnih subjekata u odvijanju finansijskih transakcija.
Primarnom emisijom, banke pomoću odgovarajućeg instrumentarijuma monetarnog
regulisanja, brže dolaze do neophodnog novca za tzv. sekundarnu emisiju.
Sa druge strane, novac u savremenim uslovima ima ulogu potraživanja nebankarskih
subjekata od bankarskog sistema, tako da ulogu u tom mehanizmu imaju kako
centralna banka posredstvom primarne emisije, tako i poslovne banke obavljajući
sekundarnu emisiju. Ipak, centralna banka u tome ima odlučujuću ulogu obzirom da
emituje primarni novac koji služi kao osnova za sekundarnu emisiju poslovnih banaka.
Funkcija sprovođenja monetarne politike:
Centralna banka je nadležna za vođenje monetarne politike, u čijoj osnovi je
kvantificiranje i dinamiziranje ponude novca.
Sa druge strane, monetarna politika je politika koju vodi centralna banka, s namerom
da utiče na monetarne i realne agregate, kamatne stope i devizni kurs, a sve u cilju
postizanja krajnjih ciljeva makroekonomske politike (stabilnost cijena, ekonomski
rast, puna zaposlenost i uravnotežen platni bilans), pri čemu se akcenat stavlja na
stabilnost cijena
Dejstvo centralne banke u sprovođenju monetarne politike podrazumijeva
odgovarajuće rukovanje tzv. instrumentima monetarne politike (sredstva i metode koje
primjenjuje centralna banka sa ciljem održavanja adekvatnog nivoa, mase i strukture
novca i kredita).
Funkcija bankara države:
Ova funkcija se odnosi na usluge koje centralna banka pruža državi, čime ona deluje
kao bankar države.
Funkcija bankara države obuhvata sledeće usluge koje centralna banka pruža državi:
- Deponovanje sredstava koja pripadaju državi i pozajmljivanje novčaih sredstava
državi;
- Služi kao fiskalni posrednik (agent) i jemac države;
- Pruža izvršnoj vlasti stručna mišljanja o monetarnim i finansijskim poslovima;
- Vrši plaćanja sa računa koji država kod nje poseduje, na osnovu naloga same
države.
Funkcija “banke banaka”:
