Pokrajinski sekretarijat za sport i omladinu
1
Autonomna Pokrajina Vojvodina
POKRAJINSKI SEKRETARIJAT ZA SPORT I OMLADINU
MODELI
FUNKCIONISANJA SPORTA
NA NIVOU LOKALNE SAMOUPRAVE
Novi Sad, 2009. godine
Modeli funkcionisanja sporta na nivou lokalne samouprave
2
Autor:
Dr Milorad Dokmanac
Recezent:
Modest Duli
ć
, pokrajinski sekretar za sport i omladinu
Lektor
:
mr Miloš Zubac
Izdava
č
:
Pokrajinski sekretarijat za sport i omladinu
Naslovna strana i kompjuterska obrada:
Dragan Veli
č
kovi
ć
Štampa:
Štamparija Izvršnog ve
ć
a Autonomne Pokrajine Vojvodine
Tiraž:
500 primeraka
Modeli funkcionisanja sporta na nivou lokalne samouprave
4
PREDGOVOR
MODEST DULI
Ć
Pokrajinski sekretar za sport i omladinu
Tema kojom se bavi ova knjiga – funkcionisanje sporta na nivou lokalne samouprave,
izuzetno je teška za obradu. Dr Milorad Dokmanac se hrabro upustio u jedno neistraženo
podru
č
je, bar kada je re
č
o pisanim tragovima koji tretiraju na
č
ine i modele rada lokalnih
samouprava. Postoje odre
đ
eni radovi iz ove oblasti, ali su oni više u formi seminarskih radova
ili pravilnika pojedinih opštinskih sportskih saveza. Ova knjiga prvi put na sveobuhvatan
na
č
in prikazuje celokupnu probelematiku funkcionisanja sporta na lokalnom nivou, uzimaju
ć
i
u obzir gotovo sve delove sporta koji su zna
č
ajni za sport na tom nivou.
Knjiga je nastala i kao rezultat dugogodišnjeg rada Pokrajinskog sekretarijata za sport
i omladinu, što je podrazumevalo svakodnevni kontakt s predstavnicima lokalne samouprave.
Na njihovu incijativu je ova knjiga i sa
č
injena.
U tranzicionom periodu u kojem se nalazi naše društvo, svaka lokalna samouprava teži
da napravi što bolje i kvalitetnije rešenje u podru
č
ju društvene nadgradnje kojem pripada i
sport. Postoje mnoga rešenja i mnoga lutanja u toj oblasti. Novoimenovana izabrana i
postavljena lica u gradskom/opštinskom ve
ć
u, koja su zadužena za sport, u najve
ć
em broju
slu
č
ajeva gotovo uvek kre
ć
u od nule, postavljaju
ć
i sistem za koji misle da je najbolji u datom
trenutku iz njihovog ugla.
Ova knjiga predstavlja prvi zna
č
ajniji korak u postavljanju sistema funkcionisanja
sporta na nivou lokalne samouprave. Iz tog razloga, svako ko do
đ
e na mesto s kojeg
ć
e
upravljati sportom na pomenutom nivou, ima
ć
e pred sobom model na koji na
č
in da upravlja
tim složenim sistemom. Svaka lokalna samouprava može i trebalo bi da na temeljima ovih
modela napravi svoj model funkcionisanja sa svim specifi
č
nostima koje nosi svaka lokalna
sredina.
Nakon što ova knjiga do
đ
e u ruke najodgovornijih lica koja rade u sportu na lokalnom
nivou i nakon što se vide efekti primene modela u praksi, bi
ć
e prire
đ
eno drugo, prera
đ
eno i
dopunjeno izdanje. U tom budu
ć
em izdanju
ć
e se pripremiti tri-
č
etiri isprofilisana modela
funkcionisanja sporta na nivou lokalne samouprave, koji
ć
e biti rezultat neposredne primene u
praksi.
Ova
knjiga
ć
e u svakom slu
č
aju biti neophodan priru
č
nik svim sportskim radnicima
koji rade u sportu, kako u lokalnoj samoupravi tako i u sportskim savezima grada/opštine, kao
i sportskim radnicima u klubovima. U ovoj knjizi je sadržano mnogo informacija koje
sportski radnici moraju da koriste u svom svakodnevnom radu. Tu se prvenstveno misli na
poglavlje – Prilozi, ali i na sva ostala poglavlja koja su u knjizi obra
đ
ena.
Pokrajinski sekretarijat za sport i omladinu
5
UVOD
Osnovni problem u funkcionisanju sporta
na nivou grada/opštine svodi se na
pitanje
finansiranja sporta.
Iz tog razloga ovoj oblasti je posve
ć
eno najviše pažnje
prilikom izrade modela. Ovi modeli funkcionisanja sporta na lokalnom nivou trebalo bi da
daju odgovor i na sva ostala pitanja kad je re
č
o funkcionisanju sporta na nivou
grada/opštine. Budu
ć
i da su ovo prvi koraci u stvaranju jedinstvenog modela i sistema
funkcionisanja sporta u gradovima/opštinama Autonomne Pokrajine Vojvodine (u daljem
tekstu: AP Vojvodina), sva dosadašnja pozitivna rešenja ugra
đ
ena su u ove modele. Tako
đ
e,
u nekom narednom periodu, sve nedostatke uo
č
ene tokom višegodišnje primene modela
trebalo bi konstantno dora
đ
ivati
.
Nakon raspada socijalisti
č
kog sistema i raspada SIZ-ovskog na
č
ina finansiranja
nastala je velika praznina u društvenoj nadgradnji, a naro
č
ito u sportu. U proteklih 18
godina bili smo svedoci politike kojoj je osnovni cilj bio da omogu
ć
i ljudima da u uslovima
sankcija i rata prežive. Zato su najve
ć
e restrikcije u finansiranju usledile upravo u sportu,
kako na nivoima gradova/opština tako i na nivou AP Vojvodine i Srbije.
Sve promene koje su nastale u društvu, kao i otvaranje prema svetu, daju novu šansu
za sport. Istina je da smo i u proteklih 18 godina u mnogim sportskim granama postigli i još
postižemo vanserijske rezultate, ali prvenstveno u sportovima gde su naši sportisti
prethodno otišli da treniraju i igraju u inostranstvu, a nastupali su za našu državu. Ova
konstatacija potvr
đ
ena je i na poslednjim Olimpijskim igrama u Pekingu (
Đ
okovi
ć
,
Č
avi
ć
,
vaterpolisti). U današnje vreme sazrevaju uslovi da se ponovo okrenemo sebi i da
svako u
svojoj sredini stvori uslove
za sportiste i gra
đ
ane kako bi se mogli baviti sportom,
profesionalno ili rekreativno.
Zna
č
ajni problemi na nivou lokalnih samouprava nastaju u pogledu pitanja
nadležnosti pri raspodeli finansijskih sredstava. U mnogim lokalnim sredinama vodi se
stalna bitka oko toga ko je merodavan i zadužen za sprovo
đ
enje finansiranja sporta. Naša
država se ve
ć
dugi niz godina nalazi u tranziciji. U ovom periodu koji traje punih 18 godina,
nije do kraja ustrojen sistem rada i funkcionisanja u mnogim oblastima, pa tako ni u sportu.
U periodu postojanja Saveza organizacija za fizi
č
ku kulturu (SOFK), ta sportska udruženja
vodila su sport u svim segmentima, od planiranja, sprovo
đ
enja mnogobrojnih aktivnosti do
raspodele finansijskih sredstava. Sve je to moglo tako da funkcioniše jer je u pitanju bio
jednopartijski sistem, u kojem su i na
č
elu SOFK-a bili postavljani kadrovi iz politi
č
kog
vrha opštine. U današnje vreme okolnosti su se uveliko promenile i država je umnogome
ustrojila druga
č
iji na
č
in rada i funkcionisanja. Uvo
đ
enjem višepartijskog sistema pre
đ
ašnji
na
č
in rada i funkcionisanja u sportu više nije mogao da opstane. Politi
č
ke stranke su te koje
izlaze na izbore pred gra
đ
ane koji ih biraju da vode sve zna
č
ajne poslove koji su od interesa
za gra
đ
ane. Udruženja gra
đ
ana nisu dobila legitimno pravo da direktno upravljaju
budžetskim sredstvima, jer ih za to niko nije ni birao. Oni su samo korisnici budžetskih
sredstava, uz uslov da prihvate odre
đ
ene normative koje postavi organ državne uprave. Iz
tog razloga nema nikave dileme u tome ko je taj koji treba da izrekne
kona
č
nu re
č
kad su u
pitanju budžetska finansijska sredstva, a to su u današnje vreme izabrani predstavnici
politi
č
kih stranaka koji su u gradskim/opštinskim ve
ć
ima zaduženi za sport. Namerno je
re
č
eno „kona
č
nu re
č
“, zato što bi svaki umešni politi
č
ar trebalo da iskoristi sve resurse s
kojima raspolaže, kako bi iz oblasti za koje je zadužen izvukao sve najbolje i postigao što
bolje rezultate. To zna
č
i da bi sportski savez grada/opštine, trebalo da bude
desna ruka
(stru
č
ni servis) licu koje je zaduženo za sport
na nivou lokalne samouprave. Sportski
savez trebalo bi da dobije konkretne zadatke i zaduženja, koje poslove bi imao da uradi za
organ državne uprave koji je zadužen za sport, a na osnovu utvr
đ
enih
pravilnika i
normativa
koji su usaglašeni na svim nivoima. Udruženja gra
đ
ana iz sportskih oblasti
(klubovi i granski sportski savezi)
specifi
č
na
su
u odnosu na sva druga udruženja gra
đ
ana i
kao takva treba da imaju i
specifi
č
an tretman od strane organa državne uprave
koji vode
ra
č
una o sportu. U današnje vreme znatna ve
ć
ina sportskih klubova i saveza oslonjena je
najve
ć
im delom na budžetska sredstva grada/opštine. Procena je da budžetska sredstva u
proseku
č
ine 50-90% prihoda ve
ć
ine sportskih klubova i saveza. Iz tog razloga name
ć
e se
Pokrajinski sekretarijat za sport i omladinu
7
Nemogu
ć
e je napraviti idealni model funkcionisanja sporta na lokalnom nivou, zato
što imamo opštine sa samo jednim naseljenim mestom, dok neke opštine broje i 26
naseljenih mesta, kao i opštine sa samo pet-šest klubova, dok pojedine opštine/gradovi
imaju i preko 100-200 sportskih klubova. Sve te razlike
ć
e se imati u vidu prilikom
pravljenja konkretnih modela za pojedine gradove/opštine, a kriterijum
ć
e biti prvenstveno
razvijenost sporta, ali i broj naseljenih mesta u svakom gradu i opštini.
Zna
č
ajno mesto u pravljenju modela funkcionisanja sporta u gradovima i opštinama
ima dosadašnji na
č
in rada i funkcionisanja u svakoj sredini, tj
. tradicija
koja se mora imati
u vidu prilikom sa
č
injavanja kona
č
nog modela funkcionisanja.
Razvijenost
pojedine sportske grane, kao i
masovnost
u okupljanju što ve
ć
eg broja
gra
đ
ana (naro
č
ito mladih) u okviru lokalne samouprave bi
ć
e
jedan od zna
č
ajnih
kriterijuma
koji
ć
e se uzimati pri odre
đ
ivanju sistema finansiranja na nivou grada/opštine.
Za celovito sagledavanje ukupnog sportskog pokreta u svetu i Srbiji u prilogu ovih
modela
ć
e biti pregled svih sportskih grana i disciplina, razvrstanih prema raznim
osnovama i sa osnovnim podacima koji
ć
e biti veoma korisni sportskim radnicima koji rade
u gradovima/opštinama na rešavanju sportskih pitanja.
U Republici Srbiji postoji
kategorizacija sportskih grana, sportista, sportista sa invaliditetom, kategorizacija
sportskih stru
č
njaka i kategorizacija sportskih objekata
. Na poslednjoj skupštini
Sportskog saveza Srbije (SSS), sportovi su kategorisani u V grupa, a posebnu grupu
sportova
č
ine misaone sportske igre (VI grupa) i sportske veštine (VII grupa). Usvojeno je
da SSS vrši kategorizaciju sportskih grana ubudu
ć
e na svake dve godine, a ne na
č
etiri kako
je to bilo praksa u prethodnim godinama. Prilikom pravljenja modela finansiranja sporta na
nivou lokalne samouoprave potrebno je u jednom delu voditi ra
č
una i o tome kako je koja
sportska grana u Srbiji rangirana na osnovu nacionalne kategorizacije. Na svakoj lokalnoj
samoupravi je da napravi svoju kategorizaciju, ali ne sportskih grana nego sportskih
udruženja (klubova).
U svakom slu
č
aju, sportska udruženja (klubovi) koja su
prepoznata kao interes lokalne samouprave imaju mogu
ć
nost i treba da budu sistemom
bodovanja favorizovana u sistemu finansiranja bez obzira u kojoj grupi sportova se
nalaze na nacionalnom nivou.
No, isto tako je neophodno da svaka lokalna zajednica
jednim delom vodi ra
č
una i o nacionalnoj kategorizaciji i sprovo
đ
enju nacionalne strategije
sporta, kako bi se i s nivoa lokalne samouprave pomoglo u realizaciji nacionalne strategije
razvoja sporta.
Sadašnji zakon je dao mogu
ć
nost svakome da osnuje sportsku organizaciju, ali on
nije
predvideo obavezu države (grada/opštine/pokrajine/republike) da mora finansirati
sva
osnovana sportska udruženja, saveze i sl. Koja sportska udruženja
ć
e biti finansirana iz
budžetskih sredstava, utvr
đ
uje svaki grad i opština posebno. Da bi to pitanje bilo razrešeno
neophodno je, kao što je to ve
ć
navedeno,
usvojiti kratkoro
č
nu i dugoro
č
nu strategiju
sporta na nivou grada/opštine
. U njoj je potrebno, izme
đ
u ostalog, predvideti kriterijume
prijema u
č
lanstvo sportskog saveza grada/opštine, kao i osnovna na
č
ela finansiranja
sportskih organizacija.
Ostaje otvoreno pitanje funkcionisanja i organizacije sporta na lokalnom nivou: da li
sa
sportskim savezom grada/opštine ili bez njega.
Koji model
ć
e se primeniti u pojedinom
gradu i opštini zavisi
ć
e od mnogih faktora. Da li
ć
e u zakonskoj regulativi prevladati prva
ili druga mogu
ć
nost, još nije poznato. Od nas samih zavisi kako
ć
emo na lokalnom nivou
usmeravati sport u narednom periodu. Nije neophodno da se
č
ekaju nova zakonska rešenja
koja bi
č
arobnim štapi
ć
em rešila sve naše nagomilane probleme u sportu na nivou lokalne
samouprave, jer i postoje
ć
i zakonski propisi daju dovoljno prostora da se radi na
uspostavljanju kvalitetnog modela funkcionisanja sporta na lokalnom nivou.
