Geodetski premer 1
1
Pisana predavanja
2.
GEODETSKI PREMER - UVODNI POJMOVI
Geoinformacije (prostorni podaci koji opisuju pojave na zemljinoj površi) imaju veliki značaj u
ukupnom razumevanju u savremenim informaciono i komunikaciono orijentisanim društvima.
Rezultati istraživanja sprovedenih u Saveznoj Republici Nemačkoj govore da se oko 80% svih
odluka u javnom sektoru donosi korišćenjem georeferenciranih podataka. Imajući u vidu sve veću
zastupljenost računarske tehnologije u svim segmentima savremenog društva, podrazumeva se
raspoloživost geoinformacija u digitalnoj formi. Prema tome, raspoloživost digitalnih
georeferenciranih podataka ima sve veću važnost. Najvažnije primene ovakvih podataka ogledaju se
u upravljanju korišćenja zemljišta, saobraćaju, ekologiji, telekomunikacijama, javnoj bezbednosti,
urbanom i regionalnom planiranju, odbrani, geologiji kao i mnogim drugim segmentima
savremenog društva.
Osnovni izvor ovih podataka predstavlja
premer državne teritorije
.
Prema opštoj definiciji,
premer predstavlja matematičku nauku koja se bavi određivanjem i
grafičkom prezentacijom oblika, veličine i pozicija (granica) pojava na povši Zemlje ili ispod nje za
različite kontrolne potrebe
, što znači za regulaciju zemljišta kao i granica izgrađenih objekata,
odnosno za proveru dimenzija objekata u gradnji.
Da bi se prostor mogao odgovarajuće prikazati na planu (karti), neophodno je pojave u prostoru
diskretizovati konačnim brojem tačaka (tačaka detalja). Određivanje pozicija ovih tačaka u
usvojenom državnom geodetskom referentnom sistemu kao i prikupljanje drugih podataka o
prostoru (grafičkih, opisnih) naziva se snimanje detalja. Prema tome, podaci katastarsko-
topografskog premera mogu se generalno podeliti na dva tipa:
geometrijski podaci i
opisni podaci.
Struktura geometrijskih podatka premera može se definisati skupom prostornih entiteta, kojima se
pridružuje odgovrajući skup atributa koji bliže određuju prirodu određenog entiteta. Prostorni
entiteti se mogu podeliti na:
tačkaste,
linijske i
površinske.
Tačkasti entiteti mogu se podeliti na:
tačke geodetske osnove i
tačke koje karakterišu detalj (tačke detalja).
Prema prirodi detalja koji se želi prikazati, pa samim tim i važnosti za kvalitet podataka premera,
tačke detalja se dalje mogu podeliti na:
tačke koje karakterišu granice vlasništva (međne tačke),
ostale tačke detalja (tačke koje karakterišu granice izgrađenih objekata, granice kultura, tačke
koje karakterišu teren u visinskom smislu i.t.d).
Tačke su nosioci geometrijskih informacija. U slučaju premera to su tačke detalja određene
prostornom pozicijom i topografskom oznakom kao atributima. Linije i površi se mogu posmatrati
kao posledice karakterističnih tačaka.
Linijske entitete čine linije, prostorno definisane skupom tačaka (najmanje dve) kao i topografskom
oznakom.
Površinske entitete čine zatvoreni poligoni koji definišu prostorne celine sa odgovarajućim
atributima. To su pre svega katastarske parcele, izgrađeni objekti, putevi, vodene površi i.t.d.
Geodetski premer 1
2
Pisana predavanja
Pod opisnim podacima premera podrazumevaju se odgovarajući podaci vezani za prostorne objekte
kao što su nazivi, vlasništva, adrese, kućni brojevi, način korišćenja zemljišta i.t.d.
U zavisnosti od namene podataka premera možemo razlikovati različite tipove geodetskog premera.
Premer koji se vrši za isključivo administrativne primene (registracija vlasništva nad
nepokretnostima kao i ubiranje poreza), odnosno registraciju korišćenja zemljišta definiše se kao
katastarski premer
. Za ovaj tip premera karakteristično je da se prikupljaju samo podaci od
neposrednog administrativnog značaja. To su granice poseda (katastarskih parcela), granice
korišćenja poseda (granice kultura), podaci o izgrađenim objektima kao i indikacije vlasnika
odnosno posednika. Takođe, neophodna je samo horizontalna predstava terena. Da bi se podaci
premera mogli koristiti i za druge namene (na primer prostorno planiranje ili kao podloge za
projektovanje građevinskih objekata), pored ovih podataka neophodni su podaci i o drugim
topografskim sadržajima (na primer vertikalna predstava terena). Ovakav premer naziva se
topografski premer
. Kako se često iz razloga racionalnosti, svi ovi podaci prikupljaju odjednom
govori se o
katastarsko-topografskom
premeru
. Premer nepokretnosti i vodova u Republici
Srbiji, prema važećoj zakonskoj regulativi, pored podataka neophodnih za izradu katastra
nepokretnosti predviđa i prikupljanje topografskih podataka pa se on može smatrati katastarsko-
topografskim premerom. Kako se radi o poslu koji se vrši na celukopnoj državnoj teritoriji a
organizovanom i vođenom od strane države, često je u upotrebi i termin
državni premer.
Treba istaći, da pored navedenih premera geodeta učestvuje i u izradi situacionih planova za
posebne potrebe. U geodetske radove za posebne potrebe
1
ubrajaju se:
izrada topografskih planova za potrebe urbanističkog i drugog planiranja i projektovanja i
geodetski radovi u inženjersko-tehničkim oblastima.
2.1
DRŽAVNI PREMER
Državni premer se izvodi na osnovu zakona
2
i podzakonskih akata kojima se uredjuju osnovni
principi i tehnologija izvodjenja radova na premeru nepokretnosti i vodova. Državni premer jesu
stručni poslovi u oblastima:
1) katastarskog premera;
2) premera u postupku uređenja zemljišne teritorije komasacijom (komasacioni premer);
3) premera vodova;
4) topografskog premera;
5) premera državne granice.
Pojmovi:
Nepokretnosti
, odnosno nepokretne stvari su one koje se ne mogu premeštati s jednog mesta na
drugo bez oštećenja njihove suštine.
Nepokretnosti za koje se prikupljaju podaci u okviru državnog premera su: zemljišta
(poljoprivredno, građevinsko, šume i šumsko zemljište), zgrade (poslovne, stambene, stambeno-
poslovne, ekonomske i dr.), stanovi i poslovne prostorije kao posebni delovi zgrada i drugi
gradjevinski objekti (nadzemni i podzemni). Drugi gradjevinski objekti su svi ostali objekti (putevi,
železničke pruge, mostovi, podzemni objekti, termocentrale, hidrocentrale, silosi, brane, nasipi i dr).
Pod
vodovima
, kojima se propisuje državni premer, podrazumevaju se podzemni i nadzemni vodovi
i to: vodovod, kanalizacija, elektroenergetska mreža, toplovod, telekomunikacije, gasovod,
naftovod, drenaža, industrijski i drugi vodovi sa pripadajućim uredjajima.
1Pravilnik o geodetskim radovima za posebne potrebe (Službeni glasnik RS, broj 46/99)
2
Zakon o državnom premeru i katastru i upisima prava na nepokretnostima (Službeni glasnik RS, broj 83/92, 53/93, 67/93,
48/94, 12/96, 15/96, 34/2001, 25/2002)
