1
Uvod
1. Geografski položaj BiH
Bosna i Hercegovina leži na sjevernoj zemljinoj hemisferi. Na kontinentalnom dijelu Staroga
svijeta, odnosno na evroazijsko-afričkom kontinentalnom bloku. Podjedanko je udaljena od
ekvadora i sjevernog pola. Isto tako njena se teritorija nalazi i na podjednakom rastojanju od
Pacifika u pravcu istok i zapad. U širem geografskom smislu BiH je jugoistočno evropska
zemlja. Zauzima centralni položaj na Balkanskom poluostrvu.
Bosna i Hercegovina se sastoji od četiri velike geografske cjeline. Srednja Bosna (12 920
km2, 1 249 000 stanovnika) zahvata planinski srednjobosanski prostor; to je najrazvijeniji dio
države gdje se od najstarijih vremena nalaze žarista teritorijalnog okupljanja susjednih
peripanonskih, krških i submediteranskih krajeva. Od kraja XIX vijeka raspored naseljenosti
se izmijenio pa danas većina stanovništva živi u Peripanonskoj Bosni (21 622 km2, 2 253 000
stanovnika) koja je poljoprivredno najvrijedniji dio države, ali i agrarno prenaseljeni kraj.
Bosanskohercegovački visoki krš (11 842 km2, 325 000 stanovnika) obuhvaća planinsko-
krški prostor zapadne Bosne i Hercegovine; to je najslabije naseljen i najsiromašniji dio
države – samo 9% površine je obradivo, a u gradovima živi manje od 30% stanovnika.
Mediteranska regija, tzv. Niska Hercegovina (5 399 km2, 296 000 stanovnika) je najmanja
geografska cjelina Bosne i Hercegovine i to je zagorski prostor srednjeg primorja.
Reljef Bosne i Hercegovine je pretežno brežuljkast i
planinski, a samo 8% površine države nalazi se ispod
150 metara nadmorske visine. Najveći dio Bosne i
Hercegovine hidrografski pripada crnomorskom slivu,
odnosno porječju rijeke Save. Sava svoje najveće
pritoke prima upravo iz Bosne (Una 214 km, Vrbas
240 km, Bosna 271 km, Drina 346 km). Manji,
hercegovački prostor odvodnjava se prema
Jadranskom moru, a najveća je rijeka Neretva (218
km) koja je i najveća pritoka Jadranskog mora sa
teritorije bivše Jugoslavije.U Hercegovini se nalazi
najveća ponornica na području bivše SFRJ,
Trebišnjica, koja većinu voda dobija iz krajeva koji se
ubrajaju među padavinama najbogatije krajeve
Evrope.
Bosna i Hercegovina nema većih prirodnih jezera, a najpoznatija su Plivska jezera kod Jajca
te Blidinje i Boračko jezero. Veće značenje imaju umjetne akumulacije, kako za
hidroenergetsko iskorištavanje (Jablaničko, Perućaćko i Bilećko jezero), tako i za opskrbu
industrije vodom (Modračko jezero). Nekadašnje Buško blato podno Dinare izgradnjom brana
pretvoreno je iz periodičkog krškog ujezerenja u veliku umjetnu akumulaciju vode.
Zapadnobosanska i hercegovačka polja u kršu periodično su plavljene površine, a neka su do
danas isušena ili pretvorena u umjetne akumulacije, koje služe hidroenergetskom
Slika 1. Položaj BiH u svijetu
www. bihtimes.com
2
iskorištavanju ili navodnjavanju obradivih površina. Posebnost čini Hutovo blato kod donje
Neretve, močvarni kraj koji je za visokih voda pokriven 1-1,5 metara dubokom vodom.
Klimu Bosne i Hercegovine uvjetuju osnovni klimatski faktori: geografski položaj, geološka
podloga, reljef, pokrivenost terena biljnim zajednicama i blizina Mediterana. Pored osnovnih
faktora javljaju se i ekstremni faktori koji u znatnoj mjeri utiču na cjelokupnu klimatsku sliku
Bosne i Hercegovine. u prvom redu tu su struje suptropskog pojasa, visokog vazdušnog
pritiska i subpolarnog pojasa, niskog vazdušnog pritiska, što ima za posljedicu smjenu
polarnih i tropskih vazdušnih masa.
Prema popisu iz 1991. godine, BiH je imala 44% Bošnjaka, 31% Srba i 17% Hrvata, dok se
6% ljudi deklariralo kao Jugoslaveni, a 2% kao ostali. Religijska podjela je slična
nacionalnoj: 99% Hrvata su katolici, 90% Bošnjaka su muslimani i 95% Srba su pravoslavci.
Podaci su se otad znatno promijenili, jer je u ratu poginulo između 100.000 do 250.000 ljudi,
a gotovo polovina stanovništva zemlje promijenila je mjesto boravka.
Iako relativno mala zemlja, Bosna i Hercegovina ima bogatu kulturu koja je imala veliki
uticaj na ostale zemlje Balkana, a kadkad i na cijeli svijet. Ona se ispoljavala na raznim
područjima ljudske djelatnosti, a uključivala je muziku, književnost, film, likovnu i
primijenjenu umjetnost, te design i savremene medije. Bosna i Hercegovina je uz Mađarsku,
jedina zemlja u regiji, koja je dala više od jednog dobitnika prestižne Nobelove nagrade:
Vladimir Prelog dobio ju je za hemiju, a i Ivo Andrić za književnost. Glavni grad Sarajevo je
bio domaćin 14. Zimskih olimpijskih igara, koje su bile ne samo druženje mladih sportista iz
cijeloga svijeta, nego i igre kulture, mira i prijateljstva.
2. Karakteristike bosanske tradicionalne kuhinje
Analizirajući najveći broj jela bosanske kuhinje, možemo reći da se u njoj na autentičan način
prepliću kolorit Istoka i Zapada, krož dug period odomaćivanja jela Istoka i Zapada, pa cak i
susjedstva (Italija,Antun Hangi istice grcki utjecaj na kulinarstvo Bosne ) modifikovana su u
toj meri da se slobodno mogu nazvati Bosanska jela. Osnovne karakteristike bosanske kuhinje
veoma dobro je definisao u svom stručnom radu Muhamed Duranović, nastavnik kulinarstva
u Sarajevu, a koje se, sa malim dopunama i izmenama, svode na slijedeće: "Ono što bosansku
kuhinju razlikuje od drugih kuhinja, a sto je približava francuskoj kuhinji jeste to što u
bosanskoj kuhinji, u pravilu, nema zaprške, te što se, opet u pravilu, ne upotrebljavaju jaki
ljuti začini, ili se upotrebljavaju u minimalnim količinama. Sa tog aspekta ona odgovara i
savremenim zahtjevima medicine." U Bosni i Hercegovini se pripremi hrani, pića i uživanju u
njima posvećuju vrlo ozbiljno. Fast food gotovo ne postoji izuzevši ćevabdžinice i "burek-
salone", a i oni bi se mogli tumačiti kao svojevrsna slow food okupljališta. Sva hrana se u
Bosni priprema polagano i isto tako u njoj uživa uz obavezno dobro društvo i razgovor.
Obroci su obilni, najčešće se sastoje od mesa, povrća i mliječnih prerađevina, a začini se
koriste u umjerenim količinama. Jela se uglavnom pirjaju i kuhaju, a deserti, kafa i žestica
nezaobilazan su dio rituala jedenja. Posebno zadovoljstvo za goste predstavljaju meze sa
suhim domaćim mesom, kobasicama, sirom, kajmakom, ukiseljenim povrćem, domaćim
kruhom, pogačama i drugim namirnicama.
Bosanska jela u većini slučajeva su lagana, pošto se pretežno kuvaju i dinstaju sa malo vode,
po pravilu supa-fonda (nalivaju se temeljcem - bistrom supom) - pa tako imaju prirodni sok,
odnosno umak koji u sebi nema nimalo zaprške. Orjentalni začini se dodaju u malim
količinama, i uglavnom su standardni (biber, aleva paprika) tako da oni ne umanjuju slast i
ukus mesa niti bitno transformiču kompletan doživljaj samog jela. Jela bosanske kuhinje u
sištini su veoma prirodna, sa dosta povrća, voća, mleka i mlečnih proizvoda. Pa su u jelima
