promena u funkciji. Ona se naročito bavi proučavanjem promena koje se pojavljuju sa starenjem na
području čula, percepcije, psiho-motorike, učenja i pamćenja, inteligencije i ličnosti starijeg
čoveka, to je deo razvojne psihologije usmeren ka proučavanju poslednje razvojne faze u životu
čoveka.

Psihološka gerontologija pored proučavanja psihičkih promena bavi se i proučavanjem socijalne
interakcije starijih pojedinaca i uticajima socijalne interakcije na psihička stanja tih pojedinaca.

Ovo područje je posebno usmereno na proučavanje problema vezanih za uslove porodičnog života
i starosti kao i problema zbog promene socijalne uloge starijeg čoveka (penzionisanje, stavovi i
predrasude koje u društvu vladaju u odnosu na starije ljude).
Danas prosečno trajanje života u razvijenim zemljama iznosi 75 godina, pa se može reći da
poslednja trećina života počinje nakon 50. godine. To razdoblje delimo na četiri vremenska
perioda:



od 50 do 60 godina, ili kasnu srednju starost,



od 60 do 70 – ili mlađu starost,



od 70 do 80 godina ili srednju starost,



i nakon 80. godine – visoku starost.

Kasne srednje godine vreme su “oluja i stresova”, sledeća faza je razdoblje prilagođavanja na novo
stanje, treću prate brze promene životnih funkcija, a za četvrtu fazu karakteristična je pojava
sveopšteg slabljenja.
Jedan od pionira socijalne gerontologije Rober Havighurst, navodi šest zadataka s kojima se osoba
u tom periodu mora suočiti:

1. prilagođavanje na opadanje telesne snage i zdravlja,
2. prilagođavanje na penzionisanje i smanjeni prihod,
3. prilagođavanje na smrt supružnika,
4. uspostavljanje jasne povezanosti s sopstvenom generacijskom zajednicom,
5. usvajanje i prilagođavanje društvenih uloga na fleksibilan način,
6. i uspostavljanje zadovoljavajuće fizičke okoline za život.

Takođe, opisane su pozitivne crte starosti kao što su kreativnost i postignuća, te uspešno starenje
koje u prvom redu podrazumeva pozitivan pojam o sebi uz realnu procenu sposobnosti. Autori
ističu da je starost viđena kao jedno razdoblje života, ali može biti podijeljeno u najmanje tri
stadijuma:



mladi-stari (65 do 75 ili 80 godina),



stari-stari (75 ili 80 do oko 90 godina) i



vrlo-stari ili najstariji-stari (85 do 90 ili više godina.

2.1. PSIHOLOŠKE PROMENE U STAROSTI

Šta se događa kod ljudi starije životne dobi?

Kod ljudi starije dobi opadaju fluidne kognitivne sposobnosti , što označava opadanje sposobnosti
kognitivne obrade koje nam omogućuju manipulisanje apstraktnim simbolima, kao npr. u
matematici. Provedena psihometrijska istraživanja ne slažu se oko tačnog perioda kada taj pad
nastupa, ali sva se slažu u tome da određeni pad postoji. Ali, istraživanja su takođe pokazala da ne
dolazi do opadanja svih kognitivnih sposobnosti nego da čak u pojedinim područjima, kao što su
rečnik i opšta informisanost, dolazi do određenog porasta.

Promene koje nastupaju u starosti, a koje zahtevaju niz prilagođavanja u socijalnim odnosima
starije osobe, očigledno dovode osobu u vrlo složenu životnu i psihološku situaciju. Iako se
različiti aspekti socijalnih odnosa u starosti obično razmatraju odvojeno, svaki za sebe, treba imati
na umu da starija osoba istovremeno i član porodice i penzioner, prijatelj a možda i bolesnik. Druga
važna činjenica je ta da je svaka starija osoba inividua za sebe , formirana raznim činiocima i
iskustvima jednog gotovo čitavog životnog ciklusa. Shvatanjem važnosti ovih činjenica bitno se
doprinosi razumevanju starijih osoba.

U procesu

duševnog starenja

postoje znatne individualne razlike. Osobe koje svoj život

doživljavaju uspešnim, emocionalno zrele osobe, i neegocentrične, nesebične, optimistične i
prilagodljive osobe, lakše će prihvatiti starost i njene promene.

Psihološke promene kod starijih osoba vezane su za:



Percepciju -

brzina i tačnost percepcije smanjuje se kao i sposobnost reakcija. Starije se

osobe slabije snalaze u novim i nepoznatim situacijama, a brže i lakše u poznatim i
očekivanim situacijama. Starenjem se smanjuju osetne i motoričke sposobnosti, usporavaju
se procesi u nervnom sistemu.



Intelektualne sposobnosti-

smanjuje se sposobnost i brzina pamćenja, koncentracija i

brzina mišljenja. Sposobnost učenja i izlaganja naučenog kod starijih osoba je usporena ,
potreban je veći broj ponavljanja, a često nedostaje prava tehnika učenja. Starije osobe
slabo pamte događaje novijih datuma a u detalje pamte događaje starijih datuma i lako
evociraju te uspomene.



Psihička inkontinencija -

starije osobe na najmanji podražaj mogu izraziti jake,

nekontrolisane emocije, često praćene mimikom (npr.iznenadni, bezrazložni i površni
plač).

3. SENZORNE SPOSOBNOSTI