RAK GRLIĆA MATERICE
Rak grlića materice je
, pored raka dojke, debelog creva, pluća i endometrija, jedan od najčeščih
malignih tumora kod žena, sa najvećom incidencijom i mortalitetom u nerazvijenim zemljama
Južne Amerike, Azije i Afrike. Incidencija raka grlića materice se postepeno povećava nakon
treće decenije života, a prosječna životna dob bolesnica je 47 godina. Žene starije od 65 godina
rijetko oboljevaju, ali je stopa mortaliteta te populacije visoka zbog uznapredovalih stadija
bolesti. Rak grlića materice se češće javlja kod osoba koje ne posjećuju ginekologa i ne provode
adekvatnu spolnu higijenu.
Rak grlića materice se smatra
spolno prenosivom bolešću
,
s obzirom na to da od nje znatno
češće obolijevaju osobe sa ranim početkom spolnog života, sa više brakova i porođaja, sklone
promiskuitetu i liječene od raznih spolnih bolesti
.
Infekcija
humanim papiloma virusom (HPV)
izaziva poremećaj funkcije i rasta normalne i transformaciju u malignu ćeliju. Rizik je povećan
kod žena sa
imunodeficijencijom
(HIV seropozitivne, tretman sa imunosupresivnim lijekovima),
pušenja (djelovanje hemijskih karcinogena iz sekreta vagine), kao i kod deficitarnosti ishrane sa
vitaminima A, C i folne kiseline.
Rak grlića materice nastaje na
prednjoj ili stražnjoj usni, u obliku egzofita ili ulceracija, a
rjeđe u cervikalnom kanalu. Siri se
per continuitatem
na grlić, cervikalni kanal, endometrij,
paracervikalno tkivo, parametrija ili vaginu, a limfogeno u parametralne, opturatorne, ilijakalne i
aortalne limfne čvorove. Hematogeno metastazira u pluća, medijastinum, supraklavikularne
limfonode, kosti i jetru.
Kod neinvazivnih formi simptomi su oskudni, a
klinički znaci
kod početnih invazivnih tumora
su
vodnjikav vaginalni iscjedak, postkoitalna, intermenstrualna i obilna menstrualna krvarenja
.
Kod uznapredovalih stadija bolesti, usljed prodora tumora u okolne organe, javljaju se vaginalna
ili rektalna krvarenja, hematurije, bolovi, smetnje sa defekacijom, oštećenja funkcije bubrega
zbog opstrukcije uretera i hidronefroza.
Adenokarcinom
se javlja u 15% slučajeva, nastaje iz endocervikalnog cilindričnog epitela, a
cerviks poprima formu bureta («barell shaped»). Obično se manifestuje pojačanim iscjetkom kao
kod upalnih promjena, zbog čega se kasno otkriva.
Incidencija adenokarcinoma grlića materice je zadnjih decenija u konstantnom porastu.
Adenoskvamozni tipk, karcinomi malih ćelija i karcinoidi su rijetki.
Rak grlića materice se može vrlo uspješno liječiti ako se otkrije u početnim stadijima bolesti
(karcinom in situ, rani invazivni rak). Petogodišnje preživljavanje liječenih bolesnica sa
karcinom in situ je 1OO%.
Osnovna pretraga u ranoj detekciji je pregled cervikalnog brisa po
Papanicolau
. To je vrlo
jednostavan i prihvatljiv test koji se primjenjuje kod ženske populacije od 18. godine starosti, u
redovnim vremenskim razmacima, jedanput godišnje. Kod dva ili tri negativna citološka nalaza
pregledi se mogu prolongirati svake dvije do tri godine.
Papanicolau test nije savršen
jer se
njime teže otkrivaju početne forme adenokarcinoma, a procenat lažno negativnih nalaza prelazi
2O%.
Dijagnoza raka grlića materice se postavlja
na osnovu bimanuelnog ginekološkog pregleda u
spekulima i rektovaginalno, kolposkopijom i biopsijom suspektnih lezija ili vidljivog tumora,
frakcioniranom kiretažom cervikalnog kanala ukoliko ne postoji vidljiva lezija
. Stepen
proširenosti bolesti se određuje cistoskopijom, rektoskopijom, i.v. urografijom i
kompjuterizovanom tomografijom. Sa
magnetskom rezonancom
se mogu verificirati metastaze u
limfnim čvorovima koji su manji od 2 cm, a pod kontrolom magnetske rezonance i
kompjuterizovane tomografije vrše se citološke punkcije suspektnih lezija u pelvisu.
U određivanju stadija bolesti koristimo se sa FIGO klasifikacijom
(
International Federation
of Obstretics and Gynecology
).
Bolesnice sa
cervikalnim intraepitelijalnim neoplazijama
(CIN) i
karcinomom in situ
(CIS)
tretiraju se sa poštednim zahvatima - konizacijom koja je ujedno dijagnostička i tgerapijska
procedura. Dijagnoza mikroinvazivne bolesti se bazira na dubini i širini invazije kod pregleda
konusnog isječka.
