Glikokortikoidi i njihova neželjena dejstva

Glikokortikoidi i njihova neželjena dejstva

Prirodni i sintetski steroidi se koriste za dijagnostikovanje i liječenje poremećaja funkcije nadbubrežne
žlijezde, ali i za terapiju većeg broja zapaljenskih i imunoloških poremećaja. ACTH reguliše sekreciju
glikokortikoida, dok se mineralokortikoidi luče pod uticajem angiotenzina. Androgeni iz nadbubrega se mogu
u tkivima pretvoriti u estrogene pa su glavni izvor estrogena u menopauzi. CRF iz hipotalamusa portalnim
krvotokom, za vrijeme, npr.nekog stresa, dolazi u adenohipofizu i izaziva lučenje ACTH, on izaziva lučenje
kortizola iz kore nadbubrega. Kortizol pokreće metaboličke procese bitne za savladavanje stresa.

Kortizol

se sintetiše iz holesterola u zona fasciculata i zona glomerulosa, i to 10-20 mg dnevno, u odsustvu

stresa. 95% je vezano za alfa-globulin u krvi, a samo 5 % je u slobodnom obliku. Sekrecija pokazuje
cirkadijalni ritam, najmanje se luči oko ponoći, a najviše ujutro oko 8 h. Biotransformacija se konjugovanjem
odvija u jetri, izlučuje se mokraćom, a poluvrijeme eliminacije je 90-110 minuta. U cilju pronalaženja
supstanci sa jačim antiinflamatornim dejstvom sintetisan je veliki broj sterida od kojih su najvažniji

hidrokortizon (hydrocortison), prednizon (pronison), prednizolon, metil- prednizolon (lemod),
triamcinolon (kenalog), beta-metazon, deksametazon (dexason, dexafar)

i svi se koriste za lokalnu,

oralnu i parenteralnu peimjenu. Samo za lokalnu se koriste

fluocinolon (sinoderm, panolon), alklometazon

(afloderm), betametazon (beloderm), dezoksimetazon (esperson), mometazon (elocom) i fluokortolon
(ultralan).

Samo za inhalaciju u obliku aerosola se koriste

beklometazon (becotide), budesonid (pulmocord)

i flutikazon (flixotide).

Farmakokinetika:

dobro se resorbuju iz GIT-a, bioraspoloživost se smanjuje na 70-80% zbog

metabolizovanja prilikom prvog prolaska kroz jetru, zazo se aplikuju i teško rastvorljivi estri koji produžuju
djelovanje.

MD:

glikokortikoidi difunduju kroz ćelijsku membranu, vežu se za poseban proteinski receptor, kompleks

hormon-receptor nastavnja u jedro na određeni gen i ispoljava efekat transkripcijom određenih proteina.
Proteini su specifični za određeno tkivo i potrebno im je određeno latentno vrijeme da nastupi efekat.



Antiinflamatorno, antialergijsko i imunosupresivno djelovanje:

smanjuju procese zapaljenja, alergije

i imunološke reakcije, inhibišu rane fenomene zapaljenskog procesa: edem, deponovanje fibrina,
dilataciju kapilara, migraciju leukocita i fagocitoznu aktivnost; kao i kasnije manifestacije
zapaljenja: proliferaciju kapilara i fibroblasta, deponovanje kolagena i cikatrizaciju, osim toga utiču
na ciklooksigenazu i tako sprečavaju sintezu medijatora zapaljenja, u velikim dozama i sprečavaju
razvoj antitjela, inhibišu razvoj kasne preosjetljivosti i inhibišu ili odgađaju odbacivanje presađenog
tkiva ili organa, stimulišu sintezu

lipomodulina

koji je inhibitor enzima fosfolipaze A pod čijim

dejstvom se oslobađa arahidonska kiselina, tako sprečava sintezu bronhokonstriktora
prostaglandina i leukotrijena pa se koristi kod asmatičkih napada (mana im je dug latentni period do
djelovanja). Sa jedne strane koji spašavaju život kod burnih reakcija, ali suprimiraju odbrambeni
sistem tako da mogu biti i uzrok terapijskih katastrofa.



Hematopoezni sistem:

samnjuju broj T i B limfocita, monocita, eozinofila i bazofila, a povećavaju

broj neutrofila u cirkulaciji tako što prazne depoe i smanjuju prolazak u tkiva tako da je ukupan
broj neutrofila na mjestu zapaljenja smanjen.



Inhibicija sekrecije ACTH,

u velikim količinama.



Antagonizuju dejstvo vitamina D na resorpciju Ca,

pa nakon duže upotrebe nastaje osteoporoza.



Stimulacija sekrecije HCl-a,

stvaranje novih ili aktiviranje starih ulcusa



Nadražaj CNS-a,

euforija, psihotička stanja, a nekad i konvulzije



Metabolički efekti:

stimulišu glukoneogenezu, povećanje glikogena u jetri i nivoa glukoze u krvi,

pojačavaju lipolizu ali se pod dejstvom insulina stimuliše lipogeneza krajnji epilog je povećanje
deponovanja masti.



Metabolizam elektrolita i vode:

iako slabije djeluju od mineralokortikoida, poslije duže upotrebe

mogu prouzrokovati retenciju Na, pojačano izlučivanje K i hipokalijemijsku alkalozu (morbus
Addisoni).



KVS efekti:

povećavaju kontraktilnost srca i tonus krvnih sudova (povećavaju osjetljivost na

kateholamine i Ang II)

Indikacije:



Alergijske bolesti:

angioneurotični edem, asthma, ujedi insekata, alergije prema lijekovima,

serumska bolest, urtikarija



Kolagensko-vaskularna oboljenja:

arteritis džinovskih ćelija, lupus erythematosus, reumatoidni

artritis, polimialgija



Očne bolesti:

akutni uveitis, alergijski konjuktivitis, optički neuritis, horioiditis



GIT:

zapaljenja kolona, subakutna hepatična nekroza, netropski sprue



Hematološki poremećaji:

stečena hemolitička anemija, leukemija, multipli mijelom



Infekcije:

gram negativna sepsa, supresija zapaljenskih procesa



Zapaljenja kostiju i zglobova:

artritis, bursitis



Neurološki poremećaji:

edem mozga, multipla skleroza



Transplantacija organa



Plućne bolesti:

asthma, sarkoidoza, distres sindrom kod djece



Oboljenje bubrega:

nefrotski sindrom



Bolesti kože:

maligni egzoftalmus, subakutni tireoiditis

Doziranje

se određuje prema ozbiljnosti bolesti, trajanju terapije i količini lijeka koja će se utrošiti. Praksa

je da se u početku daju velike doze a da se odrzava minimalnim dozama dovoljnim da spriječe remisiju
bolesti.

NE:

terapija do 7 dana ne prouzrokuje neželjene efekte, ali duže liječenje većim dozama prouzrokuje

slijedeće:



Supresija nadbubrežne žlijezde:

inhibitorno djeluju na sekreciju ACTH, a naročito kod naglog

prekida terapije, oa se treba postepeno smanjivati.



Jatrogeni Cushingov sindrom:

svaka primjena duže od 14 dana može prouzrokovati Cushinga: okruglo

podadulo lice sa pletorom, hiperglikemija, dijabetes, osteoporoza, akne, nesanica, pojačani apetit i
povećanje mase, pojačana maljavost naročito kod žena,



Pojava peptičkog ulkusa



Bakterije i mikotičke infekcije



Psihoze, katarakta, glaukom, usporenje rasta djece



Hipokalijemija i hipohloremička alkaloza



Strije, atrofije kože, akne, teleangiektazije i purpura



Slabost mišića i gubitak mišićne mase