Ekonomska škola ”Dr Kosta Cukić”
Zemun, Gradski park 2
Maturski rad iz poslovne ekonomije
GLOBALIZACIJA POSLOVANJA
Mentor: Učenik:
Nela Aleksić, Prof. Bojan Beočanin IV-1
Zemun, mart, 2013.
2. ISTORIJSKA MERA GLOBALIZACIJKIH TEŽNJI
Drevne civilizacije i nove zajednice pokazuju kroz svoje istorijsko trajanje mnoge strane
ljudskog bića i njegove težnje i nastojanja. U tom duhu možemo govoriti i o pretečama onog što
danas nazivamo globalizacija.
Stvaranje i život prvih velikih religijskih sistema predstavljaju prve slike sveta koje
prevazilaze lokalne duhovne horizonte. Najistaknutije mesto u tom periodu (od 300. godine stare
ere pa sve do renesanse) zauzima mediteranska kulturna zona sa svoje dve grane: arapsko-
islamskom i evropskom, sa tri carstva: rimskim, otomanskim i vizantijskim, sa četiri ukrštajuće
civilizacije: helenskom, islamskom, istočno-hrišćanskom i zapadnohrišćanskom. Sa jedne strane
smo tada imali prostor kulturnog, religijskog i ekonomskog ukrštanja na ovom tlu dok se na
drugoj strani planete uzdizala kinesko-konfučijanska kulturna zona sa kineskim carstvom u
centru i Japanom na periferiji. Spona ovih civilizacija biće osvajanja Džingis-kana u 13. veku
koja će omogućiti Evropljanima mnoga otkrića (barut, kompas,..),a koja su kasnije dovela do
uspona Evrope i njene potpune afirmacije. Treba još spomenuti ogromna prostranstva i mase
koje je objedinjavao islam , kao i prostrane regione indijske civilizacije i Subsaharske Afrike
1
.
Ipak, čvršće forme ujedinjavanja stanovništva u gigantske kolektivitete predstavljaju
predmoderne univerzalne države: Kinesko carstvo, Paks Mongolia, Rimska imperija, Otomanska
imperija, Ruska carevina. Preteče modernih saobraćajnih i proizvodnih arterija kao i prve
administrativne veze čiji su pipci dopirali u najskrivenije kutke carstava, politički i kulturno
objedinjavaju prostor. Ipak, za razliku od današnjeg doba, glavne niti povezivanja zajednica nisu
bile ekonomske već kulturne i religijske, dok je uloga vojne ekspanzije bila odlučujuća.
Ekonomska snaga se zbog sporog rasprostiranja tehnoloških inovacija nije mogla tako snažno
realizovati.
2.1 Prvi talas globalizacije
Krajem 15.-tog i početkom 16. veka nastaje slom ravnoteže među relativno
konkurentskim carstvima i civilizacijama i počinje dominacija Evrope nad ostatkom sveta. Vojna
revolucija donosi ključnu prevagu Evrope nad ostalima i omogućava stvaranje prvih globalnih
imperija između 1500. i 1750. godine.
Ako bismo suštinski tražili odgovor na pitanje razloga ovakvog sleda događanja, onda bi
zasigurno morali da ga tražimo u ulozi odnosa kolektivizam-individualizam i prilagođavanju i
ovladavanja prirodom.
Kolektivistički odgovor ranijih civilizacija ne predstavlja puku slučajnost niti istorijsku
grešku. Odgovor na specifičan i oštar izazov prirodne sredine predstavljao je stvaranje džinovske
ljudske megamašine, masovne i strogo koordinisane i disciplinovane delatnosti obavljane pod
gvozdenom pesnicom autokratskih vladara. To je bio odgovor koji je uticao i na oblikovanje
ljudskih osobina, favorizovanje onog genetskog potencijala i oblika socijalne organizacije koji su
obezbeđivali kolektivno preživljavanje grupa u surovim okolnostima. Uspeh zasnovan na
1
Gruenfelder A.M.,(2002): „
Mnoga lica globalizacije
“, Habitus br. 3-4, Novi Sad
dugotrajnom gušenju ličnosti i socijalnoj uniformnosti, posejao je sjeme budćeg neuspeha –
trajnu stagnaciju i okamenjivanje društva. Oslobađanje individualne inicijative i autonomije
stvoriće silnu socijalnu energiju na drugoj, zapadnoj strani sveta. Ovome je snažno doprinela i
protestanska etika, po nekima i odlučujući činilac u nastanku ranog kapitalizma. Ona razvija tip
racionalnog ponašanja koji energiju i snagu pojedinca usmerava u pravcu neumornog sticanja,
akumulacije profita.
Moderan „svetski sistem“ se rađa u dugom 16. veku i njegov talas će preplaviti sve
zemlje sveta. Majku globalizacije predstavlja modernizacija – rasprostiranje superiornije
tehnologije i socijalnih formi na sve šire prostore sveta i njihova stvaralačka imitacija, dok
njenog oca predstavlja nasilna ekspanzija „svetskih poredaka“, predvođena moćnim hegemonima
koji se smjenjuju na svetskoj areni. Ključni aspekti modernizacije, u tom smislu, su:
industrijalizam, moderno tržište, nacionalna država, vladavina prava i demokratija, kao i
socijalna prava. Njihovo delovanje se u talasima rasprostire preko lokalnih granica i razara sve
barijere, iskorenjuje sve parohijalne prepreke u ljudskoj komunikaciji.
Potreba za brzo rastućim tržištem proizvoda industrijske revolucije vodi buržoaziju do
posljednjeg kutka planete. Eksplozija znanja predstavljala je skrivenu osnovicu njene (Evrope)
superiornosti. Teritorijalna i ekonomska ekspanzija temeljile su se na neviđenom napretku nauke
i tehnologije, čiji simboli su parna mašina i mašina radilica. Istovremeno je učinjen korak od
sedam milja u razvoju kartografije i navigacionih mapa, otkriveni su novi instrumenti: teleskop,
barometar, kompas. Procvetale su astronomija, fizika, inženjerstvo
2
.
Međutim, pojavni oblik dominacije Evrope ogleda se u njenoj vojnoj sili. Zapad je
osvojio svet nadmoćnošću u primeni organizovanog nasilja. Kolonijalna carstva Holandije,
Portugala, Španije, Francuske i Britanije pribaviće ovim zemljama korist koja će ih dugo nositi
na krilima ekspanzije. Ograničeni evropski prostor se raširio u, do tada, nezamisliva prostranstva.
2.2 Drugi talas globalizacije
Drugi talas globalizacije nastaje u jeku industrijske revolucije oko 1850., da bi trajao sve
do Prvog svetskog rata. U poređenju tog perioda sa današnjicom, nalazimo veliku sličnost – u
periodu 1800-1913. međunarodna trgovina (kao deo svetskog proizvoda) se udesetostručila, tj.
porasla je sa 3 na 33 odsto. Engleska, kao apsolutni suveren tog doba, investira ogromna sredstva
u novonastajuća tržišta. Tu su i veliki talasi emigrantske radne snage koji su preplavili obale
Amerike i Australije.
Antiglobalizacijski rez nastaje početkom Prvog svetskog rata, a naročito nastankom
velike krize tridesetih godina koja je manifestovala slom međunarodnog finansijskog sistema i
početak traganja za održivijim formama razvoja. U toj potrazi rađa se kontrolisani, socijalni
kapitalizam, na jednoj i korporativno - totalitarni sistemi na drugoj strani. Svoj antipod,
globalizacija dostiže tokom Hladnog rata, podelom čovečanstva na neprijateljske blokove:
kapitalizam, socijalizam i blok nesvrstanih. Bio je to svet podeljen gvozdenom zavesom,
Kineskim i Berlinskim zidom.
2
Džozef S.,(2002), „
Protivrečnosti globalizacije
“, SBM-x, Beograd
skoro da im omogućava neuhvatljivost i definitivno smanjenu odgovornost za postupke koje
čine.
Jedinstven, globalni poredak rađa se ne samo usled sve bržeg smanjivanja fizičkih,
ekonomskih, i duhovnih razdaljina, već i usled rasprostiranja istovetnih tehnoloških formi – prvo
industrijalizma, a potom postindustrijalizma – na sve šira prostranstva sveta. Uniformnost i
standardizacija preplavljuju društva i preoblikuju izglede gradova, proizvodnje, socijalne
strukture, kulture, itd. Kompjuterska civilizacija polako isisava radnike iz fabrika i nosi simbole
novog doba – informacione sisteme, banke podataka i kompjuterski kontrolisane procese.
Dobijamo kancelarije „informativne ere“
3
.
Na početku veka 95% stanovništva je živelo od poljoprivrede dok danas, u Americi,
samo 3% stanovništva jesu farmeri (iako je taj lobi u USA i dalje veoma snažan). Proces
deindustrijalizacije je ušao u svoju završnu fazu tako da 75% zaposlenih radi u uslužnom
sektoru. Osim toga, priroda postindustrijskih društava se sem tehnološke i profesionalne
strukture ogleda i u pulsiranju slobodnijih životnih stilova, odnosa polova i generacija i navodno
demokratskijem načinu života.
Novi tip proizvodnje možemo nazvati „softver ekonomijom“ i znanje je osnovni izvor
njene komparativne prednosti. „Perjanice“ koje nose ovaj privredno-tehnološki rast su:
mikroelektronika, biotehnologija, telekomunikacije, industrija aviona i kompjutera, itd. Profit
koji donose ove grane, odnosno njihova novododata vrednost (“added value”) je neuporedivo
veća nego profit tradicionalnih industrijskih grana. Bitna nova osobina je i ta što tzv.
intelektualne industrije nemaju više prirodno predodređen dom već su geografski slobodne i
mogu da budu locirane na bilo kom pogodnom mestu. Ovde se pružaju mogućnosti i zemljama i
društvima koja su manje razvijena da se uključe u savremene informatičke, privredne i
ekonomske tokove. Ipak, postoje mnoga ograničenja u vezi sa ovom temom
4
.
2.4 Terminološko određenje globalizacije
Nakon razornih napada na SAD 11. septembra 2001. godine mnogo se pričalo o kraju
globalizacije, o deglobalizaciji ili o početku post-globalnog doba. Ovi značajni događaji prema
Džon Greju nagoveštavaju novu epohu svetskog biznisa u kome se može smatrati da je era
globalizacije je završena.
Skepticima rat protiv terorizma predskazuje svet sa izraženijim nacionalizmom, ponovno
ustoličenje geopolitike i američke vojne hegemonije, snažne države i ponovno učvršćivanje
granica svake vrste. Sve to gotovo da potvrđuje sumnju da globalizacija sve više predstavlјa
termin za „globalno udalјavanje". Ova nova atmosfera straha i nesigurnosti drugim rečima
razobličava globalizaciju kao veliki mit kasnog dvadesetog veka. Kao suprotnost tome, za
globaliste su događaji 11-tog septembra i strah koji su oni uzrokovali pre dokaz „sukoba
civilizacija" koji se širi nego li kraja globalizacije. Štaviše, suprotno Grejovom pesimizmu, ovi
tvrde da su se obrasci globalne međuzavisnosti pokazali kao postojani, uprkos 11-tom
septembru. Globalni terorizam je dodatno podstakao međupovezanost i svest o potrebi
3
Gruenfelder A.M.,(2002): „
Mnoga lica globalizacije
“, Habitus br. 3-4, Novi Sad
4
Bajec J., Joksimović Lj.,(2002),“
Savremeni privredni sistemi
“, Ekonomski fakultet, Beograd
