AKADEMIJA ZA DIPLOMATIJU I BEZBEDNOST
GEOPOLITIKA
NEOEVROAZISJTVA
Student: Mentor:
Milojković Katarina 12/2011 prof. dr Talović Violeta
Decembar 2013
UVOD:
Geopolitika je naučna disciplina sa predmetnim područjem lociranim u sferi odnosa između
geografije i politike. Zadaci geopolitke su brojni, vezuju se za odnose izmedju prostora i politike,
medjusobni uticaj oba faktora i njihovu neraskidivu povezanost. Geopolitika je prisutna u našem
svakodnevnom životu, okružuje nas i daje nam odgovre na brojna političko-geografska pitanja I
dešavanja. Svaka država ima svoju manje ili više razvijenu geopolitiku, a sa njom I svoju
geostrategiju I geopolitičke planove za svoj napredak I integraciju. Kao što se da videti u delu
Šahovska tabla, Bžežinskog, svet predstavlja jednu veliku pozornicu, odnosno tu šahovku tablu
na kojoj se nalaze figure, tj države. Veliki I krupni igrači jesu jake I moćne države, svetske sile,
dok su male figure manje I slabo razvijene države koje kroz svoju geopolitiku se prilagožavaju
velikim igračima kako bi ostale u igri. Geopolitička strategija treba biti detaljno, temeljno I
pametno isplanirana kako bi se ostvarili interesi sopstvene države. Što je sila veća - srazmerno
tome I njena geopolitika mora biti na dugoročnijem planu formirana. Geopolitika jeste ključ
uspeha I moći.
Ovaj seminarski rad nosi naziv Geopolitika Evroazijstva I u njemu ću nastojati da objasnim kako
to velika Rusija I cela Evroazija se geopolitički formirala I održavala kroz periode uspeha I
padova.
Savremeno rusko evroazijstvo ili neoevroazijstvo nastalo je dvadesetih godina 19. veka i njegovi
utemeljitelji bili su ruski emigranti koji su izbegli pred opasnostima socijalističke revolucije:
Nikolaj S. Trubecki, Petar N. Suvčinski, Georgije Florovski, Nikolaj Nikolajevič Aleksejev, Petar
Savicki i tako dalje.
Krajem 19. i početkom 20. veka dolazi do ključnih geopolitičkih promena zbog poraza na
Dalekom Istoku u rusko-japanskom ratu, iz kog vidno oslabljena Rusija ulazi u Prvi svetski rat,
tokom kog Rusija ima sovjetsku revoluciju 1917. i građanski rat sa spoljnom intervencijom
zapadnih sila. SSSR gubi znatne teritorije na zapadu, zemlja ulazi u fazu temeljnog
transformisanja i sledi geopolitička preorjentacija ka telurokratskom konceptu.
Osnove ruske geopolitičke škole postavlja general Miljutin, sredinom 19. veka i zalagao se za
orjentaciju Rusije ka klimatski toplijim oblastima i ka toplim morima. Po njemu, ruski
geopolitički prioriteti bili su:
- Stvaranje antiengleskog saveza Rusije sa Nemačkom i Francuskom;
- Ugrožavanje moći indije, kao osnove engleske moći
- Angažovanje Rusije na Balkanu kako bi se Turska potisnula iz Evrope i formiranje
Balkanskog saveza
- Garantovanje bezbednosti Kini i Iranu
Početkom 20.veka geografski pristup u pravom smislu razvija Tjanšanski koji je smatrao,
suprotno Mekinderu i vićini anglosaksonskih teoretičara koji su govorili o sukobu Kopna i Mora,
da istorijski razvoj počiva na sintezi kontinentalne i pomorske moći. U suprotnom, država brzo
propada. Da bi se vladalo svetom, mora se vladati svim morima. Takođe je izdvojio tri sistema
geopolitičke kontrole:
- Prstenasti sistem - Mediteranski basen
- Parcijalni mačkasti sistem – formiranje luka, vojnih baza, trgovačkih i geostrategisjih
punktova na važnim geografskim tačkama Planete
- Sistem od mora do mora – transnacionalni oblik geopolitičke kontrole
Nikolaj Danilevski detaljno je nalaziovao kulturno-civilizacijske korene suprotstavljenosti između
Evrope i Rusije. Svet i čovečanstvo nije smatrao celinom, već skupom različitih kulturno-
istorijskih tipova unutar kojih se odvijaju istorijski procesi. Po njemu je Carigrad imao ključni
značaj za Rusiju i bilo je neophodno da se oslobodi od Turaka.
Vladimir Lamanski je bio nastavljač ideja Nikolaja Danilevskog. Smatrao je da u Evropi postoji
dualizam univerzuma: grčko-slovenskog i romansko-germanskog. Izdvaja i treću celinu – Severnu
Ameriku, odnosno romansko-germanski svet Novog Sveta. Isticao je značaj evroazijskog kopna
čiji su narodi iznedrili sva najznačajnija dostignuća u svim oblastima. Fizičko i geografsko
jedinstvo Evrope i Azije podelio je na tri makro celine:
- Pravu Evropu – romansko-germansku
- Pravu Aziju – svet starih i srednjovekovnih civilizacija
- Središnji svet – neautentični delovi Evrope i Azije
EVROAZIJSTVO – GEOPOLITIČKI ASPEKTI
Otac ideje celovitog evroazijskog pogleda na svet bio je knez Nikolaj Trubeckoj. Njegov
strukturalističko- lingvistički pristup projektovao se na ključne ideje evroazijstva – ideje
pluralnog, višepolarnog, paralelnog i raznovrsnog razvoja nacionalnih kultura u
rascvetanoj složenosti, nasuprot jednodimenzionalnom univerzalizmu romansko-
germanskog racionalizma Evrope. Anticipirao je principe evroazijstva, zasnivajući ih na
višedimenzionalnoj dualnosti, različitosti i oštroj podeljenosti sveta na dve celine: na
jednoj strani je romansko-germanska Evropa koja se samoidentifikuje kao centar, a na
drugoj strani je Čovečanstvo, jedinstvena celina mnoštva naroda, kultura i civilizacija koji
se razlikuje od evropskog romansko-gemranskog sveta i njegovog totalitarizma.
Svetska civilizacija ne može da ima integralan razvojni put, već postoji izražena
policentričnost kultura i istorijskih tokova. Evroazijska suština Rusije potiče od
intenzivnih uticaja tatarsko-mongolske vladavine, koji su se projektovali na potonje
dvovekovno razdoblje Moskovske Rusije, a koje Trubeckoj smatra središnjom i ključnom
epohom ruske istorije.
Bibliju evroazijstva predstavlja prvi zbornik radova Izlazak na Istok, objavljen
1921.godine u Sofiji na ruskom jeziku. Drugi zbornik, Na putevima, izlazi u Berlinu
1922.godine, zatim 1923. objavljena je posebna sveska članaka o pravoslavno-
katoličkim odnosima i tako dalje. Evroazijci objavljuju više knjiga, popularnih zbornika,
ali idejni pokret prerastao je u ideološko-političku grupaciju i počeo je da se cepa. Sa
približavanjem Drugog svetskog rata aktivnosti teoretičara su potpuno zamrsle.
Petar Suvčinski u tekstu Snaga slabih traga za razlozima sunovrata carske Rusije.
Pronalazi ih u vladavini Petra Velikog i nekritičkom prihvatanju vrednosti zapadne kulture
kao neprikosnovene.
Georgije Florovski u svoj prvom članku lukavstvo uma poziva na povratak temeljnim
religijskim principima tradicionalne ruske misli. Takođe ističe da Rusija nije
predodređena da preuzima i prihvata strane kulturno-istorijske modele, već da treba i
mora se kretati sopstvenim putem.
Evroazijska ideja posebnog, takozvanog trećeg puta, projektovala se i na novo
shvatanje države. Teoriju evroazijske države uobličio je Nikolaj Aleksejev. Po njemu,
osnovna svojstva Evroazijske države su:
-
Ideokratija - neophodan je zajednički pogled na svet, odnosno ideja, koja
predstavlja osnovni kriterijum izbora vladajuće elite. U ideokratskoj državi trebalo
bi da vlada svesna, odana i na žrtvu spremna,kulturna i svesna manjina.
-
Demotija – kako se idokratije ne bi izrodila u način vladanja suprotan interesima
evroazijskih naroda, potencira se demotija. Demotija je zamena za
neodgovarajuću demokratiju. Ona je rezultat organskog pojma nacije koja
predstavlja ukupnost istorijskih pokoljnje, prošlih, sadašnjih i budućih. Ideokratija
