GRAĐANSKO PROCESNO PRAVO
Prof. dr Nevena Petrušić, Pravni fakultet Univerziteta u Nišu
E-mail: [email protected]
“Pravda treba da bude slobodna, jer nema ništa gore od podmitljive pravde; da bude potpuna, jer
pravda ne sme da hramlje; da bude brza jer je sporost negacija pravde.” – nepoznati pisac
Subjektivna prava
- instrumenti ostvarivanja individualnih (materijalnih i moralnih) potreba i interesa pravnih
subjekata
- instrumenti ostvarivanja pravnog poretka
Subjektivno pravo - ovlašćenje pravnog subjekta
- da se na određeni način ponaša
- da slobodno preduzima određene radnje, da se uzdrži od preduzimanja radnji
Sadržina subjektivnih prava
(društveno određena i promenljiva kategorija - npr. pravo svojine, roditeljsko pravo...)
Klasifikacija subjektivnih prava
javna - privatna
apsolutna - relativna
Građansko subjektivno pravo
pravo koje proističe iz građanskopravnih odnosa
zbir svih oblašćenja koja pripadaju subjektu građanskopravnog odnosa
Pravno ovlašćenje i pravna obaveza
Pravni odnos
izvor pravnih ovlašćenja i pravnih dužnosti (obaveza)
Subjekti pravnog odnosa
titular pravnog ovlašćenja (ovlašćeno lice, poverilac)
nosilac pravne obaveze (obavezno lice, dužnik)
Sadržina subjektivnog prava
- zbir svih pravnih ovlašćenja
- određena generalno (apstraktno)
- određena konkretno i pojedinačno
Materijalnopravni zahtev
Pravni odnos - izvor materijalnopravnih zahteva
Subjektivno pravo i materijalnopravni zahtev
Jedno subjektivno pravo – više materijalnopravnih zahteva
Subjektivno pravo bez materijalnopravnog zahteva
Normalno ostvarivanje građanskih subjektivnih prava
Ponašanje saglasno pravu
Vršenje svih ovlašćenja
Dobrovoljno ispunjavanje svih dužnosti
Kako i kada pravni poredak polaže ispit svoje "pravnosti"?
Normativni pravni poredak
normativno programirana stvarnost, idealna apstrakcija, cilj, težnja...
Mogućnost realizacije prava prinudnim putem
potvrda "pravne suštine" subjektivnih prava
potvrda "pravnosti" pravnog poretka
Šta postoji kada nastane nesklad između pravnih pravila i faktičkog ponašanja ljudi?
-Protivpravnost!!!
Šta nastaje ?
•"nepravo"
•nedelotvoran i nestabilan pravni poredak,
•paralizovan pravni saobraćaj,
•haos u pravnim odnosima
Potreba za građanskim procesnim pravom
Čemu služi građansko procesno pravo?
- Mehanizam za sudsku zaštitu i prinudno ostvarivanje građanskih subjektivnih prava koja nisu
ostvarena spontano, na normalan i uobičajeni način
- Mehanizam za pružanje organizovane pravne zaštite
- Nužna dopuna građanskom materijalnom pravu
- Instrument za ostvarivanje građanskog materijalnog prava
GRA
Đ
ANSKO PROCESNO PRAVO
skup normi kojima su regulisani načini (metodi) sudske zaštite i prinudnog ostvarivanje
građanskih subjektivnih prava
Funkcija građanskog procesnog prava
- da spreči anarhiju u građanskopravnim odnosima
- da potvrdi "pravnost" građanskog materijalnopravnog poretka
- da omogući zaštitu priznatih građanskih subjektivnih prava
Povodi za pružanje pravne zaštite
1. Povreda
2. Ugroženost
3. Protivpravnost
4. Prinudno ostvarivanje
5. Pravna promena
6. Obezbeđenje
7. Izvršenje
Organizaciono procesno pravo
Organizacioni propisi deo:
ustavnog prava
upravnog prava
radnog prava
krivičnog procesnog prava
građanskog procesnog prava
Organizaciono procesno pravo –
posebna naučna disciplina
Funkcionalno procesno pravo
Skup pravila kojima se regulišu i određuju:
pretpostavke za preduzimanje procesne delatnosti,
subjekti procesnog odnosa,
sadržina procesnih ovlašćenja i dužnosti subjekata u postupku
sadržina, oblik i dejstvo procesnih radnji
Gde su sadržani funkcionalni propisi?
- u procesnim zakonima
- u pojedinim materijalnopravnim zakonima
