1. OSNOVNE FUNKCIJE FINANSIJSKOG SISTEMA

Finansijski sistem kao dio privrednog sistema, predstavlja mehanizam kojim se vrši transfer
finansijskih sredstava između različitih djelatnosti i subjekata privređivanja.

Finansijski

sistem

- olakšava funksionisanje cjelokupne društvene zajednice omogućavajući normalan

protok finansijskih sredstava između različitih učesnika. Optimalno ustrojen finansijski sistem
povratno pozitivno utiče na razvoj privrede, tako da razvijene privrede imaju efikasan
finansijski sistem koji može da prati njihov privredni rast.
Pored najbitnije funkcije finansijskog sistema povezivanja dvije najznačajnije

makroekonomske funkcije, štednje i investicija

vrlo bitne makroekonomske funkcije

finansijskog sistema su i

obezbjeđivanje platnog prometa i obezbjeđivanje

funkcionisanja tržišnog mehanizma za alokaciju finansijskih resursa u nacionalnim i
međunarodnim tokovima.

Osnov djelovanja finansijskog sistema predstavljaju i njegove

funkcije koje on obavlja a to su funkcija štednje, funkcija bogatstva, funkcija likvidnosti,
funkcija kredita, funkcija plaćanja, funkcija zaštite od rizika i učestvovanje finansijskog
sistema u funkciji politike.

2. KARAKTERISTIKE FINANSIJSKOG SISTEMA

Najvažnije   osobine   finansijskog   sistema   su   dinamičnost,   otvorenost   i   kompleksnost.
Dinamičnost  znači da se u privrednom i finansijskom sistemu stalno dešavaju promjene i
pojavljuju novi događaji koji sistem dovode u privremena stanja ravnoteže i neravnoteže.
Savremeni finasijski sistemi su kontinuelni, odnosno funkcionišu 24 časa, 7 dana u nedelji i
365 dana u godini.

Karakteristika otvorenosti

znači da privreda jedne zemlje mora biti

otvorena prema inostranstvu, tj. da privredni subjekti moraju ulaziti u različite oblike saradnje
sa subjektima izvan granica nacionalne ekonomije. Kompleksnost – ogleda se u činjenici da
su finansijski sistemi složeni i da se sastoje iz većeg broja elemenata, prije svih institucija,
instrumenata, tržišta, itd.
Uspostavljanje adekvatnog finansijskog sistema i njegovo efikasno funkcionisanje, usko je
povezano sa društveno-političkim uređenjem jedne države. Postoje dva tipa finansijskih
sistema: razvijeni i bankarsko orijentisani finansijski sistem.

1) Razvijeni finansijski sistem

- čije je težište na otvorenom finansijskom tržištu na kome

dominiraju berze i hartije od vrijednosti. Osnovni pokazatelji razvijenosti finansijskog
sistema su:

) zadovoljavajući intenzitet direktnog finansiranja bez posredovanja

intermedijarnih finasijskih institucija, jer ukoliko bi dominirale te institucije to bi ukazivalo da
nije razvijeno akcionarstvo i da je zanemarljiva uloga vlasničkih hartija od vrijednosti,

razvijenost sekundarnog tržišta jer bez njega primarno emitovane hartije od vrijednosti
nemaju tržišnu transparentnost,

sklad između bankarskih i nebankarskih finansijskih

institucija.

2) Bankarsko orijentisani finansijski sistem

- čije je težište na bankarskim institucijama, a

naročito na univerzalnim bankama, koje vrše kratkoročno i dugoročno kreditiranje privrede i
imaju ključnu ulogu u upravljanju pojedinim privrednim subjektima. Banke u ovom sistemu
posjeduju dio akcijskog kapitala na osnovu koga imaju svoje predstavnike u upravnim
odborima velikih preduzeća.

3) Osnovni elementi finansijskog sistema?

U teoriji i praksi. Izdvajaju se osnovni elementi bez kojih ovaj sistem ne bi mogao da vrši
svoje osnovne funkcije, a to su:

a) finansijske institucije

b) finansijski instrumenti i

v) finansijska tržišta

4) Definicija i podjela finansijskog tržišta?

Finansijsko tržište predstavlja zvir svih finansijskih transakcija kojima se vrši prenos
finansijskih sredstava od finansijskih suficitarnih ka deficitarnim privrednim subjektima što
predstavlja stvaranje finansijske aktive i finansijske pasive. Finansijsko tržište dijelimo na:

a) tržište združenih finansijskih instrumenata,

b) tržišta vlasničkih instrumenata.

5) Uloga finansijskih institucija na finansijskom tržištu ?

-Osnovna funkcija finansijskih institucija u okviru finansijskog sistema je povezivanje ponude
i tražnje za finansijskim sredstvima ,odnosno funkcija finansijskog posredovanja
(intermedijacije).Usluge finansijskih institucija su usmjerene ka povezivanju dvije kategorije
subjekata : suficitarnih i deficitarnih.One predstavljaju vezu između tržišta novca ,na kome se
trguje kratkoročnim finansijskim instrumentima ,i tržišta kapitala ,na kome su predmet
trgovine dugoročni finansijski instrumenti.

U zavisnosti da li se radi o indirektnom ili direktnom finansiranju ,određuje se i funkcija
finansijskih institucija.

6) Razlika između bankarskih i nebankarskih finansijskih institucija ?

Razlikovanje bankarskih institucija od nebankarskih finansijskih institucija zasniva se na
sljedećim elementima :

1. banke imaju kreditnu i depozitnu funkciju ,odnosno,one stvaraju novčanu kupovnu moć
svojom kreditnom aktivnošću i mogućnošću depozitno-kreditne multiplikacije;

2.banke imaju sposobnost tzv."prerade novca" ,vrše ročnu transformaciju izvora sredstava u
svojoj aktivi ,konkretno,banke mogu dio svoje kratkoročne pasive transformisati u dugoročnu
aktivu (plasmane) i obrnuto;

3.banke su jedine finansijske institucije koje obavljaju platni promet ,na način , da vrše prenos
depozita po viđenju ili transakcijskih depozita sa jednog na drugi račun ekonomskih
subjekata;

11) Poslovi kastodi banke:

Kastodi banka svoje poslove obavlja uvijek za račun svog klijenta, a ne za svoj račun. Prema
trećim licima kastodi banka može da nastupa kao zastupnik svog klijenta ili kao komisionar
klijenta.

Ako kastodi banka nastupa kao zastupnik klijenta ( u njegovo ime i za njegov račun),

tada je imalac hartija od vrijednosti bančin klijent u svim poslovima sa trećim licima, koje je
banka obavila za njegov račun. Bančni klijent je ugovorna strana u tim poslovima, jer ih
banka preduzima u njegovo ime, i sve koristi od tih poslova ostvaruju se u  imovini baničnog
klijenta.
Kada   banka   nastupa   kao   komisionar   klijenta,   ona   se   prema   trećim   licima   pojavljuje   kao
imalac hartija a ne klijent. Kastodi banka je  ugovorna strana  u  poslovima sa drugim licima,
jer ih obavlja u svoje ime. Međutim, pošto poslove obavlja za račun klijenta, kao stvarnog
imaoca hartija od vrijednosti, sve koristi iz tih poslova se ostvaruju u imovini klijenta. Banka
je dužna da koristi koje pribavi od trećih lica, ustupi klijentu.

Kad banka nastupa kao komisionar klijenta, treće lice ne mora da zna ko je imalac

hartija od vrijednosti (klijent). Banka ne smije da otkrije trećem licu identitet klijenta, osim uz
njegov pristanak, jer se to smatra njenom poslovnom tajnom.

12) Berzanski posrednici u Republici Srpskoj:

Berzanski posrednici na finansijskom tržištu pojavljuju se kao specijalizovani učesnici radi
obavljanja posredničkih poslova između ostalih učesnika na finansijskom tržištu.

Poslovi berzanskih posrednika se obavljaju preko specijalizovanih brokersko-dilerskih

društava.

Berzanski posrednici se mogu baviti: (1) poslovima investiranja, (2) poslovima

portfolio menadžmenta, (3) poslovima finansijskog konsaltinga, (4) poslovima čuvanja hartija
od vrijednosti, (5) poslovima pozajmljivanja novca i hartija od vrijednosti.

13) Pojam, značaj i pravni status berze?

Berza   je   privredna   organizacija   privredna   organizacija     koja   se   osniva   kao   akcionarsko
društvo,za   pružanje   usluga   u   prometu   roba   ,hartija   od   vrijednosti   i   novca.Berze   su   stare
ustanove trgovačkog prava  koje su se pojavile još u 15-om vijeku. Termin berza potiče od
lainske riječi bursa što znači kasa.Berza je prostorija tržište gdje se sastaju privrednici ,trgovci
i   druga   lica   u   odredjeno   vrijeme   da   bi   pod   određenim   uslovima   zaključili   kupoprodajni
ugovor iz oblasti predmeta poslovanja berze. Postojanje berze ,odnosni berzanske trgovine na
nekom tržištu ukazuje na to da je  to tržište sigurno i  da nije pod uticajem netržišnih rizika u
poslovanju.
Koristi   berze   su:   a)   Uvid   u   stanje   ponude   i   tražnje   određenih   roba;
b)pravilno   formiranje   cijena   ,izjednačavanje   cijena     u   zemlji   i   u   inostranstvu.

Berza se osniva

ugovorom

u skladu sa

zakonom

, na osnovu odobrenja komisije

vrijednosne papire.

Osnivači berze su pravna lica registrovana za poslove posredovanja

vrijednosnimpapirima.

14) Razlika između brokera i dilera?

Diler je trgovac vrijednosnim papirima koji kupuje i prodaje vrijednosnice u svoje ime, tj. u
ime tvrtke u kojoj radi i za njezin račun. On zarađuje na razlici u cijeni po kojoj kupuje i po
kojoj prodaje pojedine vrijednosnice. Osim trgovanja vrijednosnim papirima, dileri trguju na
domaćem tržištu novca, tržištu deviza, tržištu banknota i plemenitih kovina. Broker, mešetar
ili tržišni posrednik obično nije vlasnik predmeta trgovine koji kupuje ili prodaje, nego
nastupa kao agent kupca ili prodavatelja i za svoju uslugu zaračunava proviziju. Brokeri se
specijaliziraju za trgovanje dionicama, obveznicama ili robom. Moraju biti registrirani i
opunomoćeni od strane tržišta (berze) na kojoj trguju.

15)TRŽIŠTE HARTIJA OD VRIJEDNOSTI U

REPUBLICI SRPSKOJ

Regulacija tržišta hartija od vrijednosti u Republici Srpskoj, zahtijeva da se hartijama od
vrijednosti trguje organizovano na berzi i drugom uređenom javnom tržištu hartija od
vrijednosti. Izuzetno, u zakonom predviđenim slučajevima, dopuštena je trgovina i van
organizovanog tržišta.

Kao osnovne osobine trgovine hartijama od vrijednosti mogu se izdvojiti:
1)

Dematerijalizacija hartija

, što znači da hartije od vrijednosti ne postoje u obliku komada

hartije, već kao zapis o pravima ulagača prema emitentu, koja su evidentirana u Centralnom
registru hartija od vrijednosti.
2)

Druga karakteristika se odnosi na primarno tržište i sastoji se u obavezi svakog

izdavaoca, da hartije od vrijednosti izdaje javno

, osim u predviđenim izuzecima kada se

emituju hartije od vrijednosti privatnom ponudom, odnosno, kada se poziv za upis i uplatu
hartija od vrijednosti upućuje unaprijed poznatim kupcima (institucionalnim investitorima,
akcionarima, radnicima emitenata i dr.).
3)

Treća karakteristika se odnosi na obavezu preprodaje javno izdatih hartija od

vrijednosti na javno uređenom (sekundarnom) tržištu, osim u predviđenim izuzecima

Zabranjeno   je   da   imaoci   hartija   od   vrijednosti   iste   preprodaju   nejavnim   putem   van
organizovanog tržišta i kad sami sebi nađu kupca. Zakonom je određeno da su ovlašteni
učesnici na tržištu hartija od vrijednosti sama lica koja za obavljanje poslova sa hartijama od
vrijednosti   imaju   dozvolu   Komisije   za   hartije   od   vrijednosti.   Ovakva   obaveza   važi   i   za
ulagača (investitora) koji hoće da kupi hartije od njihovog imaoca nakon okončane emisije jer
postoji   zakonska   obaveza   da   se   u   slučaju   uspješnog   završetka   javne   ponude,   hartije   od
vrijednosti uključe na organizovano tržište u propisanom roku
4)

Berza ili drugo uređeno javno tržište ne može odbiti da se hartije od vrijednosti

uvrste na sekundarno tržište, ako su ispunjeni zakonski uslovi za trgovinu na
organizovanom tržištu

. Neovlašteno posjedovanje u kupovini i prodaji hartija od vrijednosti

propisano je kao krivično djelo u Zakonu o tržištu hartija od vrijednosti (član 295. Zakona).
5)

Na organizovanom tržištu može javno da se trguje samo hartijama od vrijednosti koje

su javno emitovane uz dozvolu Komisije za hartije od vrijednosti, ili hartijama koje su
privatno emitovane, ali su naknadno uključene na organizovano tržište uz dozvolu
Komisije za hartije od vrijednosti.

16) ULOGA KOMISIJE ZA HARTIJE OD VRIJEDNOSTI



izdavanje izvještaja, potvrda i izvoga o stanju na računu I promjena na
računu



otvaranje i vođenje računa berzanskog posrednika i drugim članovima
Registra



obračun, poravnanje i prenos Hartija od vrijednosti na osnovu poslova sa
Hartijama od vrijednosti zaključenim na berzi i drugom uređenom javnom
tržištu



prenos Hartija od vrijednosti na osnovu ugovora, sudskih odluka i odluka
drugih nadležnih organa.

18) Objasniti po čemu je značajna Prva bankarska direktiva EU 77/780 EEC?

Prva bankarska direktiva donijeta na sjednici Savjeta Evropske zajednice od 12.12.1977.
godine, na prijedlog Komisije Savjeta i po dobijenom odobrenju Evropskog parlamenta i
Evropskog odbora tog parlamenta. Njen zvanični službeni naziv je “Prva smjernica(direktiva)
Savjeta vezana za koordinaciju ekonomskih, pravnih i upravnih propisa koji se odnose na
organizaciju I način obavljanja bankarske djelatnosti kreditnih (bankarskih) institucija “.

19) Objasni po čemu je značajan Bazelski sporazum o kapitalu – Bazel (Bazelski

sporazum I)

1987. godine Bazelski komitet je odlučio da uvede zajednički sistem mjerenja kapitala pod
nazivom Bazelski sporazum o kapitalu (Bazelski sporazum I). Ovaj sporazum usvojili su svi
guverneri članica G-10 i zvanično ga objavili 1988. godine. Riječ je o dokumentu koji je bio
od izuzetnog značaja za preventivnu superviziju banaka i stabilnost bankarskih sistema.
Njegovu suštinu čini:

1) obavezna mjerenja kapitalne adekvatnosti banke primjenom predloženih standarda, čime se
eliminišu razlike u pogledu različitih zahtijeva za kapitalom između jurisdikcije i nelegalne
konkurencije

2) uvođenje standarda minimalne adekvatnosti kapitala od 8%, kojim je ujednačena početna
pozicija banaka na finansiskom tržištu.

3) uvođenje najvišeg stepena obuhvatnosti kada su u pitanju banke unutar jurisdikcije, u
smislu da su sve obavezne primjenjuju ove standarde ukoliko ih konkretne jurisdikcije
prihvate i ugrade u regulativu.

Iako Bazelski komitet nema formalna nadnacionalna kontrolna ovlašćenja, njegovi standardi
iz Bazelskog sporazuma I, kao preporuka iz najbolje bankarske prakse, prihvaćeni su u 100
zemalja svijeta.

Tako je ovaj dokument postao značajan svjetski standard u oblasti preventivnog nadzora nad
postojanjem banaka.