Histologija sa embriologijom za zavrsni ispit

Univerzitet u Novom Sadu
Poljoprivredni fakultet
Departman za Veterinarsku medicinu

HISTOLOGIJA SA EMBRIOLOGIJOM

Student: Stanišljević Katarina 043/2011 VM

Gradivo za završni ispit: Citologija i opšta histologija, Nervni sistem, Endokrini sistem, Čula,
Koža, Cirkularni, Imuni, Digestivni, Respiratorni, Urinarni, Polni sistem, Embriologija.
Student: Stanišljević Katarina 043/2011 VM

I CITOLOGIJA I OPŠTA HISTOLOGIJA

ĆELIJE

EKSTRACELULARNI MATRIKS

TKIVA

EPITELNO

VEZIVNO

MIŠIĆNO

NERVNO

- pokrovna

- povezivanje

- kontrakcija

- prima, prevodi

- zaštitna

(srce, cevasti

i pretvara nadražaj

- apsorbciona

- potporna

organi)

u osećaj ili motorne

- transportna

- akumulacija

- potporna

reakcije – gradi NS

- sekreciona

- lokomotorna

- receptorna

- ishrana ćelija

- itd...

- reproduktivna

- itd...

ORGANI

SISTEMI ORGANA

ORGANIZAM

Embriologija predstavlja razviće buduće jedinke od oplođenja do rođenja kroz tri perioda:
preembrionalni, embrionalni i fetalni.

Citologija je nauka koja proučava građu i funkciju ćelije.

Ćelija je osnovna morfološka i funkcionalna jedinica svakog živog organizma.

Ribozomi  mogu  biti  pojedinačni  (monoribozomi)  ili  nanizani  duž  molekula  iRNK,  kada  se
označavaju  kao  poliribozomi  (polizomi).  Polizomi  mogu  biti  slobodni  u  citosolu  ili  vezani  za
membranu  ER.  Između  njih  nema  nikakvih  strukturnih  razlika,  a  to  da  li  će  tokom  sinteze
proteina ribozomi ostati slobodni ili će se vezati za membranu ER isključivo zavisi od informacije
koju nosi iRNK.
Njihova uloga je u sintezi proteina, neke enzimske uloge u ćeliji i sl.

translacija-biosinteze polipeptidnih lanaca prevođenjem konformacija
stogo regulisanim rasporedom aminokiselina

Goldžijev kompeks.
Predstavlja membranoznu organelu uključenu u sintezu ugljenih hidrata, u modifikovanje,
razvrstavanje, pakovanje i usmeravanje proteina i lipida sintetisanih u ER-u. Prisutan je u svim
ćelijama, izuzev bezjedarnih.
Njegova uloga je u transportu, sortiranju , hemijskim modifikacijma materije koje sadrže ćelije.

paralelno usmerene membrane sa konveksnom i konkavnom stranom

periferni delovi obrazuju granule

supranukleusno

Granule.

sekretorne granule

lizozomi

plastoidi

peroksizomi

lipidne granule

inkluzije (metabolički inertni produkti ćel. metabolizma kao što su
glikogen, masne kapi i pigmenti)

Mitohondrije.
Membranozne  organele  varijabilnog  oblika  i  dimenzija  koje  generišu  energiju  neophodnu  za
biosintetske i motorne aktivnosti ćelije. Najčešće imaju štapićast izgled, širine su od 0,4-0,8 um,
a  dužine  4-8um.  Prisutne  su  u  svim  ćelijama  ljudskog  tela  osim  u  eritorcitima  i keratinocitima
orožalog  sloja  epidermisa.  Njihov  broj  uslovljen  je  stepenom  aktivnosti  ćelije,  a  brojne  su  u
metabolički aktivnim ćelijama kao što su srčane mišićne ćelije, hepatociti, nefrociti, a najbrojnije
u oksifilisanim ćelijama paratiroidne žlezde.
Sastoje  se  od  spoljašnje  i  unutrašnje  membrane  i  intermembranskog  prostora  (spoljašnje
komore) i matriksa (unutrašnje komore koja poseduje uzane nabore označene kao kriste).

Mikrotubuli i mikrofibrili.
Mikrotubuli  su  prave  polarizovane  cevčice,  prisutne  u  svim  ćelijama  izuzev  eritrocita  i  vidljive
isključivo  pomoću  elektronskog  mikroskopa.  Izgrađene  su  od  proteina  tubulina,  a  on  od  dve
jedinice  (alfa  i  β-tubulina).  Polimerizacijom  heterodimetra  tubulina  nastaju  gusto  zbijeni,
spiralno orijentisani – protofilamenti.
Mikrotubuli  imaju  sledeće  uloge:  održavanje  oblika  ćelije,  obezbeđivanje  intracelularnog
transporta  membranskih  organela,  sekretnih  granula  i  sinaptičkih  vezikula,  omogućavanje
zamahivanja cilja trepljastih ćelija i obrazovanje deobnog vretena u toku ćelijske deobe.

Mikrofilamenti su proteinske niti varijabilne dužine, izgrađeni od proteina aktina. Nastaju
polimerizacijom globularnih subjedinica G-aktina.

- centriol (9 tripleta mikrotubula)
-

treplje

bičevi

Ćelijska membrana.
Ćelijska membrana (plazmalema ili plazma membrana) je metabolički
aktivna biološka opna koja razdvaja citoplazmu ćelije od vanćelijskog
sadržaja (ECM).
Plazmalema je uglavnom, u odnosu 1:1 građena od lipida – fosfolipidi i holesterol i proteina –
integralni,  transmembranski  i  periferni,  a  po  funkciji  na  transportne,  receptore,  enzime  i
strukturne proteine; i to tako da ćelijsku membranu čini lipidni dvosloj u kome su rasuti proteini
u vidu mozaika.
Postoje  neki  fundamentalni  načiniza  razmenjivanje  supstanci  između  ćelije  i  ECM:  pasivna
(prosta) difuzija, olakšana difuzija, aktivni i vezikularni transport.

procesi kroz ćelijsku membranu: difuzija, osmoza, citoza (endo, egzo,
pinocitoza, fagocitoza)

Citoplazma je tečna supstanca između jedrove i plazmine membrane, koju čine citoskelet
(mikrofilamenti, intermedijerni filamenti i mikrotubuli), organele (u eukariota), inkluzije i citosol.
Osnovna supstanca/citosol se sastoji od: vode, proteina, organske i neorganske soli, C-hidrati,
lipidi, joni itd.

odvijaju se anabolički i katabolički procesi

Životni ciklus ćelije.

interfaze (G1 postdeobna faza, S period replikacije DNK, G2
preddeobna faza)

deoba

smrt ćelije (apoptoza, nekroza)

Deoba ćelije.

amitoza (prosta deoba prokariota, jednoćelijskih org)

mitoza (složena deoba somatskih ćelija)

mejoza (složena redukciona deoba, deoba spermatogonija i oogonija)

Gradivne komponente tkiva:



ĆELIJE



EKSTRACELULARNI MATRIKS



PRISUSTVO ILI ODSUSTVO ODREĐENIH KOMPONENTI U ECM

Organi – sistemi organa se dele na dve veće kategorije:

Parenhimatozni (jetra, gušterača, slezina, limfni čvorovi, jajnik...)

Cevasti (organi digestivnog trakta, delovi respiratornog trakta, kardiovaskularni sistem..)

Funkcije epitela:

zaštitna

apsorpciona

transportna

sekreciona

receptorna

reproduktivna

Podela epitela prema morfološkim karakteristikama:

jednostavni epiteli: pločast, prizmatičan, visokoprizmatičan

višeredni epiteli: dvoredni prizmatičan, višeredan prizmatičan treplajst
epitel

slojeviti epiteli: pločast slojevit epitel, prizmatičnoslojevit epitel, epitel
prelaznog tipa

Pločast epitel – niskoprizmatične ćelije.
Endotel – oblaže unutrašnju površinu krvnih i limfnih sudova.
Mezotel – oblaže telesne duplje.
Respiracioni epitel – gradi zid alveola pluća.
Sposobnost endocitoze (apsorpciona uloga), razmena gasova.

Prizmatičan epitel – prizmatične ćelije, jasno polarizovane, leže na bazalnoj membrani, a
apikalni delovi su prema lumenu. Sekreciona i apsorpciona uloga. Nalazi se u nefronu bubrega,
endokrinim žlezdama...

Visokoprizmatičan epitel – visokoprizmatične ćelije (veći dijametar visine od širine). Primer za
ćelije – apsorpcione ćelije crevnog epitela, žlezdane ćelije materice. Promena iz prizmatičnog u
visokoprizmatičan i obrnuto.

Višeredan epitel – više vrsta ćelija, a sve leže na bazalnoj membrani. Dvoredan – bazalne i
visokoprizmatične ćelije (pasemenik, semevod).

Višeredan i prizmatičan trepljast epitel – matične, peharaste, prizmatične, trepljaste, vretenaste
(dušnik).

Pločasto slojevit epitel – više slojeva ćelija, matične na bazalnoj membrani. Može biti: sa
orožavanjem (st.basale, st.spinosum, st.granulosum, st.lucidum, st.corneum, st.disjunctum) i
bez orožavanja (bazalni, središnji i površinski). Sa orožavanjem možemo naći kod epidermisa,
predželudaca preživara... a bez orožavanja – epitel kornee, usna duplja, jednjak...