1. Iliri?
Arhidejci, Mezeji, Japodi, Dalmati, Peonci, Dardani, Japodi, Dezitijati, Autorijati,
Dicioni, Daorsi.
Ova plemena su često vodila međusobne ratove; Dezitijati
najjače i najveće ilirsko
pleme; naseljavalo proctor Glamočkog, Livanjskog i Duvanjskog polja (nalazište kod
Stoca to potvrđuje- DAORSON bilo naseljeno područje)
2. Rimsko- Ilirski ratovi?
I. 229 g.p.n.e- 228 g.p.n.e
pobjeda Rimljana, kraljica Teuta se nije uspojela
suprotstaviti rimskoj vojsci;
II. 220 g.p.n.e- 219 g.p.n.e
nije se doticao puno oblasti dan. BiH;
III. 171 g.p.n.e- 167 g.p.n.e
kralj Genecije (Iliri) bili su savezu s Makedonijom;
Rimljani odnijeli pobjedu; kraj Ilirske države
Rimljani u želji da pređu Jadran došli su u sukob sa Iliraima (ARdijejci), bili pozvani od
grč.kolinija na Jadranu; u i ratu su poraženi, ali su i dalje zadržavali vlast jer su morali
plaćati određenu štetu- danak.; vodili ratove preko 150 godina
3. Batonov ustanak?
Batonov ustanak desio se od 6. do 9. godine nove ere, poznat pod nazivom Bellum
bottanium. Okupilo se oko 200 000 pješaka i 9.000 konjanika.
Glavne borbe vodile su se kod grada Ardubi gdje je poražena ilirska vojska i ugušen
ustanak. Vođa ustanka odveden je u grad Biven gdje je na pitanje zašto je podigao
ustanak odgovorio: “Umjesto pastira, poslali ste nam vukove!”
Car Tiberije (Rim) je za ugušenje ovog ustanka angažirao čak 15 legija/armija od ukupno
25; govori koliki je domet ovog ustanka. Počeo jači proces romanizacije.
4. Seoba naroda?
Migracije brojnih barbarskih plemena na području Azije i istočne Evrope u srednju
Evropu i Afriku; ovo je druga po redu seoba naroda; počinje u novoj eri. Izazvali je
370.god. Avari, koji su se naseljavali sjeverno i istočno od Kaspijskog mora. Ta plemena
su sa istoka krenula prema zapadu.
5. Podjela Rimskog carstva?
395.godine je podjeljeno na dva dijela: zapadno i istočno/Bizanitju; a 476.godine pad
RC
preuzeli Goti
(U istočnom RC, Konstantin je sagradio novi grad 330 godine, Konstantinopolj-
Istambul. Najveći dio Bosne je pripao zapadnom RC; Odo Akar je 476.godine srušio
zapadno RC i sebe je proglasio kraljem; 476. godine se završava hist. starog vijeka)
6. Odnos rimljana prema domaćem stanovništvu?
Rimljani su vršili proces romanizacije
prisilan prelaz na krš.vjeroispovjest i kulturu
7. Slom antičkog društva i dolazak Slavena?
Krajem VI i poč. VII st. Slaveni su prešli Savu i upali na područje današnje Bosne pri
čemu su uništili svu antičku civilizaciju.
1
8. Proces afirmacije Srednjovjekovne Bos. države- rađanje novog društva?
U X st.; 958. god. Bosna se po prvi put spominje u djelu Konstantina Porfirogeneta
„De administrando imperio“/”O upravljanju carstvom”; kao mala oblast sa dva grada:
Katera i Desnik. Katera je današnji Kotorac u Sarajevskom polju iznad Butmira, dok
Desnik nije identifikovan (u okolini Visokog?)
Drugi izvor je djelo Ivana Cinamosa, ”Epistome”; koji je opisivao rat na Balkanu u XII
st. gdje je učestovao i vladar Bosne, ban Borić u svojstvu saveznika ugarskog kralja.
Sima Ćirković je falcificirao oaj dokument jer je prevodio riječ ”saveznik” kao ”vazal”,
time je osporavao nezav.B.
Bosna je svoju državnu utemeljitost dobila Kulin banom.
9. Najstariji imenom poznati vladar?
Dukljanski knez Bodin uspostavio je vlas od 1081- 1088 nad čitavom Bosnom, i kao
svog zastupnika postavio nekog kneza Stefana, najstariji imenom poznati vladar Bosne;
vlast Bizantije nad balk. Državama bila je više nominalna nego stvarna.
10. Prvi bosanski ban?
Prvi bosanski ban je ban Borić.
11. Kulin ban?
Drugi poznati bosanski ban je bio ban Kulin (1180- 1204), za čije je vrijeme utvrđen
temelj Bosanske državnosti. Bosna se u to vrijeme prostirala od Drine do Grmeča sa
oblastima: Usorom, Soli, donji krajevi Huma.
Povelja Kulina bana, 29.8.1189.god.; data sloboda dubrovčanima trgovinu kroz Bosnu.
To je prvi međunarodni ugovor Bosne. Predstavlja ”rodni list” bosanske države. Iz
povelje se očituje da je već tada postojala relativno uređena država sa vladarskom
kancelarijom. Pisana je narodnim jezikom i ćirilicom.
12. Stjepan I Kotromanić?
Ban Prijezda je vladao poslije Kulina bana. Za vrijeme nj. vladavine, on se priklonio
potpuno Ugarskom kralju. Prijezdu je naslijedio njegov sin ban Stjepan I Kotromanić.
Stjepan I Kotromanić, vladao od 1290- 1304.; u to vrijeme bili sukobi sa hr.velikašima,
porodicom Šubić. Pavao Šubić, bio stvarni vladar Dalmacije i nije krio želju da zauzme
Bosnu; zauzeo je sve do Drine. Poslije smrti Stjepana I Kotromanića, za bana je došao
Stjepan II kotromanić koji je uz pomoć ugarskog kralja Karla Roberta protjerao Šubiće iz
Bosne.
13. Posljednji bosanski kralj?
Stjepan II Kotromanić
krunisan 1461 god. u Jajcu; formalno
Bosna se prostirala od Save do mora i od Drine do Cetine.
14. Prvi kralj BiH?
Tvrtko I je prvi kralj BiH, vladao je od 1353- 1391; tri puta krunisan za kralja,
1377.god. u Milima kod Visokog (današnji Arnautovići); za vrijeme njegove vladavine
Bosna je bila najjača Balkanska država i najveća, prostirala se od Zadra, pa do Drine,
Lima i Morače, i od Save do mora;
2
od pape, zbog Osmanlija, ali je dobio samo formalnu podršku- kasnije će ga Osmanlije
pogubiti. On je ujedno i posljednji bosanski kralj.
22. Pad Srednjovjekovne Bosanke države?
1463.god.
dolaskom Osmanlija
23. Gaj Oktavijan Augusto?
Bio je vojskovođa; predvodio rimsku vojsku u gušenju Batonovog ustanka.
24. Kada su Osmanlije ušle u BiH?
Osmanlije su zauzele istočne dijelove Bosne 1451.god.,a 1463.god. je pala pod osmansku
vlast.
25. Najznačajnije ličnosti Osmanskog carstva u BiH?
Gazi Husrev-beg, Isa-beg Ishaković, Ferhat-paša Sokolović
26. Bosanski ejalet?
1463.god. formiran je Bosanski sandžak; i za prvog sandžak-bega postavljen je Isa-
beg Ishaković. Na području Bosne, postojala su još dvav sandžaka: Zvornički i
hercegovački
bili pod Rumelijskim ejaletom do 1580.god., kada je osnovan Bosanski
ejalet/pašaluk sa sjedištem u BL; nastao kao potreba za dalju ekspanziju i odbranu od
Austrije i Venecije.
U sastav ovog Bosanskog ejaleta/pašaluka, ulazili su sljedeći sandžaci: Bosanski,
Hercegovački, Zvornički, Kliški...
27. Isa-beg Ishaković?
Prvi sandžak-beg, smatra se osnivačem SA; sagradio preko 200 objekata, dvor, džažmije,
tekiju, han, most preko Miljace, te mlinove na Miljackoj.
28. Gazi Husrev-beg?
Bio je na čelu Bosanskog sandžaka od 1521- 1541god.; veliki osvajač, dobrotvor/vakif.
Izgradio Gazi Husrev-begovu džamiju, medresu/kuršumliju; poslije je izgradio poseban
tip medrese/hanikah, gdje se pored vjerskih premeta izučavala i mistična filozofija;
sagradio preko 200 dućana, bezistan, han.
29. Ferhat-paša Sokolović?
Prvi Bosanski begler-beg, bio je Ferhat-paša Sokolović, školovao se u BL. Bio je veliki
vojskovođa i vakif; napravio 216 objekaa, među kojima i džamija Ferhadija- porušena
1993.god.
Na čelu sandžaka je sandžak-beg, a na čelu ejaleta begler-beg.
Do 1850.god. kada A-U preuzima Bosnu.
1860.god.
Bosanski ejalet pretvoren u sandžak.
30. Bosanski sabor?
Bosanski sabor je bosanski parlament, i on je ograničavao vladavinu vladara.
4
31. Sultan?
Sultan je bio glavni vladar, vojskovođa i pored toga bio je i halifa.
Turski sitem, bio je na feudalnom poretku i nazivao se timarski sistem, kojim su
upravljali timari i spahije, koji su služili i u ratu i u miru.
32. BiH u okvirima Osmanskog carstva- struktura društva u XVI stoljeću?
Društvo se dijelilo na:
1. Asker- predstavlja viši stalež, vojnike, vojskovođe, kadije;
2. Raju- red seoskog stanovništva
Raja je bila dužna davati razne poreze, kršćanska raja davala je naturalnu rentu spahiji, i
to ušur(desetinu). Kršćani su morali nekoliko dana kulučiti/besplatno raditi za spahiju.
Postojao je i harač, za vojno sposobne kršćane, koji nisu bili dužni da ratuju za OC.
Novoosvojene zemlje, bile su dodjeljivane na upravu konjanicima, koji bi tu zemlju
zauzeli. Janičari- stajaća vojska, bila je najjača udarna snaga u vojsci O.
32. Proces širenja islama?
U BiH su najviše bili zastupljeni pripadnici CB, koji su samovoljno prelazili na islam,
kao i većina ostale populacije. Bitno je reći da to nije kao proces romanizacije; naime nije
uvođen prisilom. To se najbolje vidi iz “Ahdname”, dokumenta kojeg je sultan uputio
franjevcima, čime im osigurava nesmetan boravak u okvirima OC i slobodu
vjeroispovjesti.
33. Husein kapetan Gradaščević?
Bio je vođa ustanka za autonomiju BiH 1830.god., koji se desio zbog reformi koje je
želio sprovesti sultan; da ajane (tadašnju vojsku) zamijeni novom vojskom.
Na stranu OC stale istaknute ličnosti, Ali-paša Rivanbegović i Smail-aga Čengić.
Pokret u krvi ugušio Omer-paša Latas/ Mihajlo Latas.
Omer-paša Latas, upravljao Bosnom od 1850- 1852god. Pogubio je oko 2.500 uglednih
Bošnjaka, među kojima i Ali-paša Rizvanbegović.
Ali-paši Rizvanbegoviću
sultan dodijelio 1833.god. Hercegovinu na upravljanje;
34. Omer-paša Latas- agrarno pitanje?
Za vrijeme njegovog upravljanja u Bosni, od 1850- 1852; došlo je do snažnog razvoja u
poljoprivredi, isušivanje močvara i stvaranje obradivog zemljišta. Uveden je
timarski sistem, što je slično feudalnom sistemu.
35. Austro- Ugarska?
A-U je bila nova okupacijska snaga, koja je željela zauzeti BiH protjerati Osmansko
carstvo sa prostora Evrope.
36. Kandijski rat?
Desio se 1645- 1649.god. između OC i Mlečana. Rat je trajao četiri godine i u njemu su
Mlečani uz pomoć Crnogoraca i katolika, koji su prešli na njihovu stranu uspjeli vratiti
neke prostore, kao što je Herceg Novi.
5
