4
POJAM BERZE
Berza je samostalna i specifična institucija. Definiše se kao organizovani prostor u
fizičkom i poslovnom smislu na kojem se po strogo utvrđenim pravilima trguje hartijama od
vrijednosti, novcem, devizama itd. Berza je organizovano tržište kapitala na kome se trguje
standardizovanom robom i po unapred određenim uslovima (Štimac, 1995).
Organizovane su po sistemu koncentričnih krugova čiji je centar sama berza sa svojim
slobodama, prvi krug su ovlašćeni posrednici koji imaju pravo da zaključuju poslove na berzi,
a drugi to čine preko njih. Svaki sljedeći krug ima manja ovlašćenja.
Na berzi može da se trguje akcijama, obveznicama i drugim hartijama od vrijednosti
koje određuje Komisija za hartije od vrijednosti. Roba može da bude predmet berzanske
trgovine ako je ima u velikim količinama i ako je standardizovana i tipizirana. Na samom
početku berza se često poistovećivala sa pijacom, a osnovno pravilo je glasilo „uvek na istom
mestu i u isto vrijeme“. Razvoj kompjuterske tehnologije uslovio je zamjenu navedenog
pravila novim: „stalno i svuda“ (Štimac, 1995).
Historijat
U srednjem vijeku bila su poznata mjesta gde su se održavali susreti trgovine, Tuluzu,
Veneciji, Bolonji, Đenovi, Marselju u kojima su se u tačno određenom vremenu i na
određenom prostoru obavljale trgovačke transakcije. To znači da trgovinski poslovi koji su se
javljali kao potreba, dovode do nastanka berzi kako bi se na lakši i sigurniji i organizovaniji
način obavljala trgovina. Na berzi su se sastajali kupci i prodavci, pogađali oko cijene i sami
utvrđivali uslove i način plaćanja.
Daljim razvojem trgovine, susreti između trgovaca postaju sve češći i redovniji, gde
nije mogao da dođe ko hoće, već ko ispunjava određene uslove. U to vrijeme određuju se
standardi i kriterijumi , kako za učesnike na berzi, tako i za robu kojom se trguje. Trgovina se
ograničava na mali broj važnih proizvoda. Pristupa se standardizaciji roba, što omogućava
olakšano obavljanje trgovinskih transakcija i onda kad ona nije na tržištu i kad je trgovac
nema, jer je sigurno da će moći da nabavi robu poznatog kvaliteta.
5
Smatra se da je berza dobila ime u Brižu u dvoru jedne bankarske porodice Van der
Burse na čijem grbu su se nalazile tri kese sa novcem. U XV vijeku imamo prve organizovane
berze sa redovnim sastancima. 1847. Anvers, u koji prelazi bogatstvo iz Briža dobija prvu
berzu, a zatim se pojavljuju berze u Lionu, Tuluzu, Amsterdamu
.
