Historijski razvoj javnog gradskog prevoza u BiH
2013
FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE - SARAJEVO
Page 3
1. UVOD
U ovom seminarskom radu obradit ću temu Historijski razvoj javnog gradskog prevoza u
BiH. Fokusirao sam se na sami razvoj ovog vida saobraćaja kroz historiju naše zemlje.
Koristio sam provjerenu literaturu, koristio sam se i internetom i pazio da to budu provjerene
informacije radi što većeg znanja na ovu temu. Historijski razvoj javnog gradskog saobraćaja
naše zemlje možemo posmatrati kroz razvoj pojedinih saobraćajnih sredstava. Kao prvo javno
gradsko sredstvo za masovni prevoz putnika javlja se tramvaj. Poslije njega dolaze autobusi,
minibusi, trolejbusi i taksi prevozi.
Davne 1885. god., ulicama grada Sarajeva krenulo je jedno novo saobraćajno sredstvo. Bio je
to tramvaj, prvi tramvaj na Balkanu. Sarajevo je imalo ovo vozilo čak prije Beča i Budimpešte
i prije mnogih drugih evropskih gradova. Zbog čega je to tako? Godine 1884. Austro-Ugarska
je odlučila da isproba jedno novo javno prevozno sredstvo. Plašeći se da taj eksperiment ne
uspije, odlučeno je da mjesto njegovog izvršenja bude u Sarajevu, a ne u Beču, kako se u
slučaju eventualnog neuspjeha ne bi „daleko čulo“. Od tada pa sve do 1895.god., punih deset
godina. Sarajevskim ulicama saobraćao je „konjski tramvaj“.
Prvog maja 1895. god. Sarajevo je slavio još jednu pobjedu tehnike, naime Sarajevom je
prošao, od Stare željezničke stanice do Principovog mosta, i prvi električni tramvaj. Električni
tramvaj u ono vrijeme se kretao zapanjujućim brzinama, i pružao neobičnu sliku bez konjske
vuče, bez parne lokomotive i velike buke predstavljao je neobičnu sliku. Nekima se vožnja
ovim tramvajem toliko svidjela da su satima kružili gradom.
Pored tramvaja neophodno je spomenuti i autobus koji se izrazito dobro prilagođava urbanom
razvoju gradova i svim promjenama i prevoznim zahtjevima. Autobuske linije su bile
upotpunjene minibusevima koji su bili organizovani kao Pogon auto-saobraćaja u sastavu
sektora autobuskog saobraćaja. Spomenut ćemo i trolejbus koji je od velikog značaja za javni
gradski saobraćaj. Trolejbus je električno vozilo sa pneumatskim točkovima i volanom, u
stalnoj električnoj sprezi sa dvožičanim kontaktnim vodovima preko trolnih oduzimača struje
i sa ograničenom slobodom bočnog kretanja od ose kontaktne mreže. Uz početak Sarajevske
olimpijade 1984 g. vezan je i početak rada trolejsbuskog saobraćaja.
Historijski razvoj javnog gradskog prevoza u BiH
2013
FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE - SARAJEVO
Page 4
2. Historijski razvoj tramvajskog saobraćaja u BiH
Sarajevski tramvaj predstavlja simbol grada. Sarajevo je jedan od rijetkih gradova koji se
može pohvaliti da ima javni gradski prijevoz blizu 128 godina. Sve je počelo davne 1884.
godine kada austrougarska vlast postavlja prve tramvajske šine u Sarajevu. Trasa pruge
pružala se od današnjeg Ekonomskog fakulteta, Ferhadijom, preko Marin Dvora do uzane
željezničke stanice. Na novu 1885.godinu upriličena je svečanost prilikom koje je pušten u
rad prvi tramvaj s konjskom vučom.
Slika 2. Prvi vozač konjskog
tramvaja Johan Hanke
Slika 1. Prvi tramvaj sa konjskom
vučom, Sarajevo 1885. godine
Historijski razvoj javnog gradskog prevoza u BiH
2013
FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE - SARAJEVO
Page 6
2.1. Tramvaj sa električnom vučom
Godine 1895. tačnije prvog maja grad Sarajevo je slavio još jednu pobjedu nad tehnikom.
Naime njegovima ulicama je prošao i prvi tramvaj sa električnom vučom. Ova tramvaj je za
razliku od konjskog i parnog, bio dosta brži, tiši u radu i predstavljao je novu senzaciju.
Putnicima se toliko svideo ovaj tramvaj da su znali satima da kruže gradom. Tako je Sarajevo
postalo prvi grad sa električnim tramvajem. Prvi električni tramvaj je krenuo sa Željezničke
stanice, koja se nalazila preko puta današnjeg hotela „Bristol“ i išao do Principovog mosta.
Bez konja, pričvršćen samo jednom šipkom za električne kablove, dosta brži od konjskog
tramvaja predstavljao je zanimljivu atrakciju na sarajevskim ulicama. U jednom tadašnjem
sarajevskom listu „Nada“ iznijeti su tehnički i drugi podaci tadašnjeg električnog tramvaja. U
tom listu kaže:
"Električna željeznica u Sarajevu dugačka je 5,1 kilometar. Struja koja goni navire debelom
žicom iz središnje stanice. Ta je žica u zraku i visi 5,5 metara nad tračnicama. Na krovu kola
imade velika gvozdena poluga (kotva) koja je u vezi sa električnim motorom po dnu kola.
Preko toga struja se spaja i okreće točkove pomoću lanaca. Iz kotača pokreće se struja u
električni motor. Sprijeda na ogradi kola stoji vozač i ravna kolima, tijem što diže i spušta
sićušnu polugu“.
1
Električne tramvaje gradila je firma „Simens-Sohukert“ i bili su to prvi
tramvaji koje je gradila ova firma.
1
Bahrija Avdibegović, 90 godina javnog gradskog sabraćaja u Sarajevu, Gradsko saobraćajno preduzeće-
Sarajevo, 1975. godina, str. 15
Slika 3. Prvi tramvaj sa električnim pogonom.
Historijski razvoj javnog gradskog prevoza u BiH
2013
FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE - SARAJEVO
Page 7
Ovom tramvaju je prethodila i izgradnja električne centrale, koja je tada smještena u ulici
Hisetima. Iako je električni tramvaj trošio velike količine struje pokazao se rentabilnim. Prvog
decembra 1897. god. linija električnog saobraćaja produžena je od Principovog mosta do
Vijećnice. Nepunu godinu dana kasnije puštena je u saobraćaj još jedna linija koja je išla
tadašnjom ulicom maršala Tita do Katedrale. Interesovanje za ovaj vid prevoza sve je više
rastao. S porastom broja putnika došlo je i do smanjenja intervala nailaženja tramvaja,
povećanja broja vozila koji su saobraćali u to vrijeme. Porastom vozila povećala se i
mogućnost dešavanja saobraćajnih nesreća. Pošto se saobraćaj odvijao u dva pravca po
jednim tračnicama bilo je veoma nezgodno za regulaciju saobraćaja. Interesantno je bilo
vidjeti kako se u tadašnje vrijeme regulisao saobraćaj. Naime postojali su takozvani ¨signalni
štapići¨ koji su se na mjestu ukrštanja mijenjali. Ovi štapići bili su načinjeni u nekoliko oblika
i boja. Događalo se da kondukteri zbog brzine nisu uspijevali da razmjene odgovarajuće
štapiće. Znalo se da će kondukter, ukoliko revizor utvrdi da je produžio sa istim štapićem, biti
kažnjen. Jer ostati bez odgovarajućeg štapića bilo je kao danas prolazak kroz crveno na
semaforu.
1909. god. bio je veliki broj saobraćajnih nesreća kao što su sudari motociklista i tramvaja
kod Narodne banke, sudari zaprežni kola i tramvaja kod Logora, i dr. Zbog povećanja broja
putnika bilo je neophodno uvođenje u saobraćaj prikolica. U periodu od 1910-1925 god.
počinje i izgradnja prikolica u vlastitim radionicama. Iz godine u godinu električni tramvajski
saobraćaj se sve više proširivao i bilježio sve veći broj prevezenih putnika, veći broj radnog
osoblja, povećanje broja pređenih kilometara.
Slika 4. Prva tramvajska prikolica
