Anamudi (2695m) (Slika 1). Nastali su usled raspada superkontinenta Gondvana pre 150 miliona godina. Šri
Lanka je kontinentalno ostrvo južne Indije, koje je sa Indijom povezano moreuzom Palk i zalivom Manar.

Slika 1

. Satelitski prikaz hotspota

(www.eosnap.com)

2. Opšte karakteristike

Zanimljiv reljef se ogleda u tome što su Zapadni Gati, osim masivnog planinskog venca isprepletani

rekama, brzim potocima, vodopadima. Takođe su bogati šumom koju naseljava veliki broj najrazličitijih vrsta
koje se samo ovde sreću. Za razliku od Zapadnih Gata, Šri Lanka je ostrvo koje je jasno podeljeno na suvu i
vlažnu zonu. Ona svoju dragocenu oazu čuva u centralnom delu ostrva, gde takođe veliki broj vodopada i reka
nastaje zahvaljujući karakterističnoj klimi. Dakle, krase je čak 51 prirodnih vodopada, od kojih je najduži
Bambarakanda (Slika 2) sa izuzetnih 263 m. Upravo ove reke i vodopadi Šri Lanke i Zapadnih Gata predstavljaju
irigacioni sistem koji opskrbljuje nekoliko miliona ljudi.

Slika 2

. Vodopad Bambarakanda, Šri Lanka

(2.bp.blogspot.com)

Interesantan i značajan podatak je da veliki broj ljudi koegzistira sa prirodom. Hotspot je nekada bio

centar drevnih civilizacija (Slika 3), izuzetno bogatih kulturom, religijom, jezicima, kao i poštovanjem i
rezumevanjem za prirodu, kojim obezbeđuje život što danas ima veliki konzervacioni značaj. Upravo vladari tih
civilizacija, shvatajući karakterističnu klimu koja ovde vlada, pravili su vodene rezervoare kako bi zadržali i

je leti more hladnije nego kopno, uslovljavajući, takođe, različite vazdušne pritiske. U vlažnom periodu padne i
do 2.500 ml kiše po m

, a u najvlažnijim regionima Šri Lanke padne 5.000 ml kiše po m

(Slika 7). Srednja

godišnja temperature je 28-31

C, dok su dnevne oscilacije 14-18

C (Slika 8).

Slika 6

. Kretanje monsuna

(upload.wikimedia.org)

Slika 7

. Grafički prikaz količine padavina

(www.cattleyatour.com)

Slika 8

. Podela na klimatske zone

(upload.wikimedia.org)

3. Odlike hotspota

Biodiverzitet Zapadnih Gata je prema

IUCN

-u podeljen na kritično ugrožene, ugrožene i ranjive vrste,

među kojima dominiraju biljke zbog velike raznovrsnosti, koju im omogućava klima (Tabela 1). Na teritoriji
Zapadnih Gata i Šri Lanke se nalazi 30 % svih vrsta biljaka, sisara, itd. Teritorija Zapadnih Gata je podeljena u
pet ekoregiona, dok je 1.900 km

pod Nacionalnim parkovima, sa još 68 svetilišta. Zaštićeno je 9.06 % odnosno

13.500 km

. Zapadni Gati su zbog svoje sofisticiranosti i osobenosti 2012. godine proglašeni za prirodno dobro i

svrstani u svetsku baštinu

UNESCO

-a.

Tabela 1

. Pregled ugroženih vrsta prema IUCN-u, Zapadni Gati

(www.cepf.net)
Taksonomska grupa

Kritično ugrožene

Ugrožene

Ranjive

Ukupno

Sisari

Ptice

Gmizavci

Vodozemci

Biljke

111

229

Ribe

Ukupno

148

129

332

3.1. Biodiverzitet

Zapadni Gati i Šri Lanka se odlikuju visokim stepenom endemizma među gmizavcima i vodozemcima,

dok u ostalim grupama endemizam nije posebno izražen (Tabela 2). Kod biljaka je procenat endemizma 52 %, ali
je diverzitet posebno izražen.

Tabela 2

. Endemizam i diverzitet

(www.conservation.org)
Taksonomska grupa

Vrste

Endemične vrste

Procenat endemizma

Biljke

6000

3120

Sisari

140

27.1

Ptice

528

7.6

Gmizavci

259

161

62.2

Vodozemci

146

116

79.5

3.1.1. Biljke

Postoji minimum 6.000 vaskularnih vrsta biljaka u Zapadnim Gatima i Šri Lanci, od kojih su oko 3.000

(52 %) endemi. Takođe, postoji više od 80 endemskih rodova biljaka,od kojih mnogi imaju samo po jednu vrstu.
Zapadni Gati su dom za otprilike 5.000 vrsta vaskularnih biljaka koje se nalaze u približno 2.200 rodova, a oko
1.700 vrtsta (34 %) su endemske. Postoji takođe 58 endemskih rodova biljaka i skoro tri četvrtine endemskih
rodova imaju samo po jednu vrstu. Neki rodovi i familije sadrže velik broj endemskih vrsta, kao što su trske
(

Calamus

) sa 23 endemske vrste od 25. Od 490 vrsta drveća zabeleženih u niskim i srednje visokim šumama, 308

vrsta su endemi. Od 267 vrsta orhideja, 130 su endemi. Slično tome, diverzitet biljaka i endemizam u Šri Lanci su
veoma visoki, sa 3.210 vrsta cvetnica u 1.052 rodova, od kojih su 916 vrsta i 18 rodova endemski. Pretpostavlja
se da postoji oko 350 vrsta ostrvske paprati. Približno 433 vrste biljaka,i najmanje 5 rodova,su pronađeni na Šri
Lanci i Zapadnim Gatima.

U Zapadnim Gatima, u Agasthyamalai Hills na krajnjem jugu, veruje se da postoji najveći nivo biljnog

diverziteta i endemizma na nivou vrste. Približno 87 % cvetnica ovog regiona je pronađeno južno od Palghat
Gap-a (37 % se nalaze samo na ovom području). U Šri Lanci diverzitet i endemizam svih taksona su mnogo veći
u vlažnoj zoni, uključujući i montanu zonu,nego u suvoj zoni. Vlažna zona, koja zauzima četvrtinu teritorije Šri
Lanke, sadrži 88 % cvetnica koje se javljaju na ostrvu.Neke od važnih ekonomskih vrsta su mango (

Mangifera

indica)

(Slika 9), banana (

Musa acuminata

), crni biber (

Piper nigrum

) (Slika 11), cimet (

Ceylon cinnamon

3.1.2. Beskičmenjaci

Poznavanje diverziteta beskičmenjaka u ovom hotspotu je slabo, zbog toga se veruje da ovaj hotspot ima

značajnu stopu endemizma unutar određenih grupa. Na primer više od 100 od blizu 140 tigrastih buba je
endemično. Međutim, ovo ne mora da bude pravilo za druge grupe: broj endemičnih vrsta leptirova je u ovom
regionu mali, sa samo 37 endemičnih od 330 u Zapadnim Gatima, i 24 od 234 vrsta endemičnih za Šri Lanku.

Šri Lanka ima neke jedinstvene endeme, uključujući vrstu mrava

Aneuretus simoni

(Slika 16), jedinog

živog predstavnika jedne od 14 podfamilija mrava. Takođe je dom za vise od 50 vrsta slatkovodnih kraba (iz
familije Parathelphusidae), od kojih su sve endemične. Navedene vrste su ozbiljno ugrožene fragmentacijom i
degradacijom staništa, kao i pesticidima koji se koriste u obližnjim područjima. Preliminarna procena njihovog
konzervacionog statusa ukazuje na to da su od 51 vrste, 23 označene kao kritično ugrožene, 7 kao ugrožene, i još
7 kao ranjive. Jedan od endema Zapadnih Gata je i Travenkor noćni leptir (

Parantirrhoea marshalli

) (Slika 15).

Slika 15.

Vrsta

Parantirrhoea marshalli

(www.arkive.org)

Slika 16

. Vrsta

Aneuretus simoni

(commons.wikimedia.org)

3.1.3. Slatkovodne ribe

Slatkovodne ribe obuhvataju veoma ogranicene areale u ovom hotpotu, iako ih ima mnogo. Blizu 140 od

više od 190 vrsta strogo slatkovodnih riba su endemične. Takođe postoji 9 endemičnih rodova, uključujući jedan,

Malpulutta

(Slika 17), nađen jedino na Šri Lanci. U Zapadnim Gatima, južni region je raznovrsniji od centralnog i

severnog regiona. Vrsta

Puntius denisonii

(Slika 18)

je endem Zapadnih Gata.

Slika 17

. Vrsta

Malpulutta kretseri

(www.seriouslyfish.com)

Slika 18

. Vrsta

Puntius denisonii

(www.akvaryum.com)

3.1.4. Vodozemci

Endemizam posebno izražen u ovoj grupi: od 146 vrsta, 116 je endemično. U Šri Lanci diverzitet

vodozemaca tek sada postaje bolje poznat, i kišna zona ove zemlje može sadržati oko 140 endemskih vrsta. Kroz
hotspot, rod

Philautus

je posebno dobro predstavljen sa vise od 50 vrsta, od kojih su skoro sve endemične.

Dodatno, 6 rodova (od ukupno 28) su endemična za Zapadne Gate i Šri Lanku. U skorije vreme je otkrivena nova
porodica vodozemaca u Kerali u Zapadnim Gatima: porodica žaba koje kopaju jazbine, Nasikabatrachidae, sa
jednom vrstom

Nasikabatrachus

sahyadrensis

(EN) (Slika 19), koja predstavlja jedinu endemičnu familiju u

hotspotu. Najbliži živi srodnici ove familije su Sooglossidae na Sejšelima. Nažalost, amfibijska fauna je najviše
ugrožena, prvenstveno zbog kontinuiranog gubitka staništa. Među endemima, preko 85 vrsta se smatra
ugroženim. Izumiranje vodozemaca je takođe relativno dobro dokumentovano, sa oko 20 zabeleženih izumiranja
u istoriji.

Slika 19

. Vrsta

Nasikabatrachus sahyadrensis

(www.arkive.org)

3.1.5. Gmizavci

Najveći stepen endemizma u ovom hotspotu je izražen među gmizavcima i vodozemcima, gde je 259

vrsta gmizavaca ovog regiona, 161 su endemične. Četvrtina od skoro 90 rodova gmizavaca u hotspotu su
endemične, a 9 od njih su predstavljene sa po jednom vrstom. Porodice kao sto su Uropeltidae (47 od 48 vrsta
endemično), Gekkonidae (18 od 30 vrsta endemično), i Agamidae (20 od 26 vrsta endemično) pokazuju visok
stepen endemizma. U Zapadanim Gatima obitavaju endemična Kohin šumska kornjača (

Vijavachelys silvatica

)

(Slika 20), krokodil pljačkaš (

Crocodylus palustris

) i nepopularna kraljevska kobra (

Ophiophagus hannah

) (Slika

21).

Slika 20.

Vrsta

Vijayachelys silvatica

(reptile-database.reptarium.cz)

Slika 21.

Vrsta

Ophiophagus hannah

(www.sci-news.com)

najistaknutiji je makako s lavljim repom (

Macaca

silenus

, EN) (Slika 28), nađen u veoma fragmentisanim kišnim

šumama Zapadnih Gata, i endemični Nilgiri tar (

Hemitragus

hylocrius

, EN), koji živi na planinskim pašnjacima

Zapadnih Gata. Jedan od najugroženijih sisara, malabarska cibetka (

Viverra

civettina

, CR) (Slika 29), poznata je

samo sa Malabarskih ravnica koje su gusto naseljene i centar najviše razvojnih aktivnosti. Hotspot takođe sadrži
značajne populacije azijskog slona (

Elephas

maximus

, EN).

Slika 26.

Vrsta

Srilankamys ohiensis

(www.wht.lk)

Slika 27.

Vrsta

Latidens salimalii

(www.planet-mammiferes.org)

Slika 28.

Vrsta

Macaca

silenus

(franslanting.photoshelter.com)

Slika 29.

Vrsta

Viverra

civettina

(www.zooclub.ru)

4. Uticaj čoveka i ugrožavajući faktori

Indija je sa svojih 1.242.000.000 stanovnika druga u svetu, posle Kine, dok Šri Lanka ima 50.000.000.

Godine 1941. broj stanovnika se utrostručio (Slika 30), što predstavlja ogroman pritisak na ekostistem. Čovek
samo svojim prisustvom stavlja ovo hotspot područje u nezavidnu situaciju. Antropogeni uticaj se najviše
izražava kroz ljudske aktivnosti. Rapidna urbanizacija, ekonomski razvoj, poljoprivredna ekspanzija i izgradnja
puteva samo su neki od faktora koji ugrožavaju biodiverzitet. Pomenuti faktori deluju značajnije, više na
globalnom nivou i zahvataju skoro čitav hotspot.

Slika 30

. Ekspanzija stanovništva u Indiji

(wordpress.com)

Međutim, biodiverzitet je na udaru i manje zastupljenih, a opet veoma ugrožavajućih ljudskih aktivnosti.

Najveći uticaj na lokalnom nivou imaju lokalni faktori, kao što su ispaša stoke, ilegalan lov, sukob čoveka i
divljine, plantaže u vlasništvima privatnih lica i zagađenje.

4.1. Ispaša stoke

Najzastupljenija je u pograničnim područjima, gde porast broja stanovnika, često prati i porast broja

stočnih grla, nekad ga čak i premašuje. Ispaša generalno može da ima pozitivan efekat na obnavljanje biljnih
zajednica. Međutim, kada se probije kapacitet sredine, kao što je ovde slučaj, dolazi do ozbiljne degradacije
staništa.

4.2. Ilegalan lov

Na ovim područjima najčešće je vođen tradicijom, ali i potražnjom za divljači. Lovci koriste puške, ali i

druge tradicionalne mere, kao što su trovanje ili pravljenje zamki. Posledice lova su smanjivanje broja jedinki
vrsta. Glavni problem je to što se u zamke koji lovci postavljaju hvataju vrste koje nisu ciljane za izlov. Ilegalan
lov kao faktor ugrožavanja biodiverziteta podcenjen je od strane vlasti, zbog slabijeg intenziteta u odnosu na
ostale faktore.

4.3. Sukob čoveka i divljine

Porast broja stanovnika oko zaštićenih područja doveo je do povećanja sukoba između čoveka i divljači.

Čovek je gost na teritoriji divljih životinja, ali se ne ponaša tako, pa se često dešava da slonovi uništavaju useve
ili da leopardi u potrazi za hranom ubijaju stoku, pa na kraju i sami bivaju ubijeni od strane čoveka.

4.4. Plantaže

Poljoprivreda na globalnom nivou, odnosno veliki agrosistemi, u najvećoj meri degradiraju ekosistem

ovog područja. Lokalne plantaže u vlasništvu privatnih lica takođe predstavljaju pretnju po biodiverzitet.
Najzastupljenije su plantaže čaja, kafe, gume, ali i monokultura različitih vrsta kao što su eukaliptus i karanfilić.
Sreća u nesreći je da upravo ove lokalne plantaže predstavljaju koridore za pojedine divlje vrste.

5. Konzervacione akcije

Zapadni Gati i Šri Lanka imaju dugu tradiciju zaštite životne sredine, sa brojnim državnim institucijama i

nevladinim organizacijama, iako je svega 15 % hotspota zaštićeno. Zbog ogromnog demografskog rasta i pritiska
na ekosistem, zaštita i očuvanje biodiverziteta postaje izazov. Potrebno je ulagati sve veće napore, kako bi se
videli rezultati. Zaštita hotspota, generalno je organizovana na dva nivoa, preko vlade i drzave i nevladinih
organizacija

5.1. Vlada i državne institucije

Vlada Indije i mnogobrojne državne institucije ulažu većinu novca u očuvanje hotspota, ali i donose bitne

zakonske regulative. Zakoni pružaju podršku u zaštiti biodiverziteta i daju pravne osnove, kako bi se programi
zaštite stavili na viši nivo. Dva najbitnija zakona doneta od strane državnog vrha Indije su:

The Wildlife Protection Act

(1972)

– predstavlja vladin statut koji daje pravne okvire za zaštitu divljih

životinja, uspostavljanje zaštićenih područja i upravljanje staništima. Shodno ovom zakonu nacionalni parkovi su
najstrože zaštićeni i unutar njihovih granica je zabranjena svaka ljudska aktivnost, osim ako nije u interesu

WCS (Wild Conservation Society)

Aktivnost

WCS

-a (Slika 33) se najviše bazira na podizanju javne svesti o značaju odnosa između čoveka i

prirode. Usled čestih sukoba čoveka sa divljinom širom Zapadnih Gata i Šri Lanke strada veliki broj životinja, pa
organizacija naporno radi na angažovanju pojedinaca u edukaciji ljudi i merama opreza u prevenciji i smanjivanju
nastalih sukoba.

Slika 33.

WCS

(devjobs.asia)

6. Zaključak

Hotspot Zapadni Gati i Šri Lanka odlikuje se izuzetno bogatim reljefom, u kojem se prepliću brze reke,

planinski masivi i velika šumska prostranstva. Upravo oni predstavljaju dom za veliki broj vrsta, kako biljnih tako
i životinjskih, od kojih je veliki broj endemično za ovo područje. Međutim, veći deo hotspota je u sastavu Indije,
koja je druga u svetu po broju stanovnika. Demografski rast i težnja stanovništva za prostorom i resursima,
stavljaju ekosistem pod veliki pritisak. Posledice prenaseljenosti su jasno vidljive – staništa su degradirana i
fragmentisana, najčešće bez koridora, što dodatno otežava opstanak mnogih vrsta. Ljudske aktivnosti kao što su
lov, ispaša i bavljenje poljoprivredom pomerili su granice i postali su prisutni čak i u nezaštićenim područjima,
koja se opet nalaze unutar hotspota, što često prouzrokuje sukobe čoveka i divljih životinja. Očuvanje
biodiverziteta postaje izazov i kako vreme odmiče biće potrebno uložiti sve veće napore kako bi se uspostavila
ravnoteža. Srećom, Zapadni Gati i Šri Lanka imaju dugu istoriju zaštite životne sredine. Vlada daje pravne okvire
za zaštitu biodiverziteta i upravljanje ugroženim staništima, a takođe i finansiraju većinu projekata. Održivo
korišćenje prirodnih resursa, smanjivanje sukoba sa divljinom, upravljanje staništima i očuvanje koridora, samo
su neke od stvari koje u međusobnoj saradnji sa stanovništvom mogu doneti oporavak hotspota, koji ima mnogo
toga da ponudi. Malo uloženog truda u bliskoj budućnosti bi moglo ulepšati sliku ovog hotspota. Dom najveće
populacije azijskog slona na svetu je upravo ovaj hotspot, i najmanje što možemo učiniti je da pustimo da tako i
ostane.

7. Literatura