S A D R Ž A J:
1.
UVOD .......................................................................................................
.........1
2. BIOGRAFIJA I PORJEKLO
HUSEIN-KAPETANA
GRADAŠČEVIĆA . .................................................2
3.
POKRET ZA AUTONOMIJU BOSNE
HUSEIN-KAPETANA GRADAŠČEVIĆA
...................................................3
3.1.
Put
do
ustanka.................................................................................................................
......3
3.2.Borba za autonomiju
Bosne.................................................................................................4
3.3. Slom borbe za autonomiju
Bosne........................................................................................7
4.
EGZIL
I
SMRT
HUSEIN-KAPETANA
GRADAŠČEVIĆA........................9
5.
ZAKLJUČAK.............................................................................................
......10
LITERATURA...........................................................................................
...........11
1. UVOD:
Početkom 19. stoljeća javljaju se pobune u Bosni koja je bila pod
Osmanskom vlašću, a tada je na čelu velikog Osmanskog carstva bio Sultan
Mahmud II poznat kao “Petar Veliki” Osmanskog carstva ali i kao “Adli
(pravedni)”
1
. Pobune su uglavnom vodili ajani i kapetani koji su bili
veleposljednici i glavni nosioci funkcija lokale vlasti u Bosni. Uz ajane i kapetane
pristaju i janjičari po svim gradovima, a posebnu u Sarajevu. Ajani su regrutovani
uglavnom iz najuglednijih begovskih porodica i postaju glavni nosioci cjelokupne
vlasti na području jednog kadiluka. U većini kadiluka gdje su postojale kapetanije
funkciju ajana preuzeli su kapetani. Tako je došlo do spoja ajanske i vojne
kapetanske funkcije u jednoj ličnosti. Ova činjenica dovodi do snažnog jačanja
ekonomskih i političkih pozicija svih bosanskih kapetana kojih je početkom 19.
1
Mustafa Imamović, Historija Bošnjaka, 1998, Sarajevo str. 334
2.
BIOGRAFIJA I PORJEKLO
HUSEIN-KAPETANA GRADAŠČEVIĆA
Husein-kapetan Gradaščević rođen je u Gradačcu 1802.godine, kapetan
gradačačke kapetanije. On je na ovom položaju naslijedio svoga oca Muratbega,
kojeg je Dželal-paša pogubio u Travniku 1821.godine
2
. Husein je obrazovan u
samom Gradačcu, a arapsku kaligrafiju učio je kod čuvenog Mula Mestvice
(Divovića) iz Sarajeva. On je jedan od najvećih bošnjačkih velikana čije će ime
zauvijek ostati zlatom urezano u bošnjačkoj historiji. Pokretač čuvene bošnjačke
revolucije i otpora prema Turcima. Bio je jedan od najistaknutijih i najutjecajnijih
ljudi u nacionalnom osvješćivanju Bošnjaka. Husein-kapetan Gradaščević je bio
odlučna, razborita, energična, pametna i visoko moralna osoba. U Bošnjaka je
poznat kao "izdanak onog najboljeg što karakterizira Bošnjaka." Zbog toga su ga
Bošnjaci prozvali "Zmaj od Bosne". Za vrijeme svog života podiže mnoge
zadužbine, a 1823.godine fra Iliji Starčeviću dozvoljava da otvori prvu katoličku
školu u Bosni. Za svoje vrijeme je bio pravi demokrata, nijednu odluku nije želio
donijeti bez konzultacije sa svojim saradnicima i samim narodom, na koji se
oslanjao i koji je predvodio. Bošnjaci su u sklopu neuspješnih ratova koje je vodilo
Carstvo, snosili ogromne materijalne i ljudske žrtve i toga je Husein-kapetan
Gradaščević bio svjestan. Nakon saznanja da će Bosna i bošnjački narod ostati
potpuno izolovani sa centralnim dijelom Carstva, sticanjem autonomije Srbije,
Grčke, i Albanije, ponukali su kapetana Gradaščevića na revoluciju. Ubrzo,
ratoborni Husein-kapetan Gradaščević postaje vođa i pokretač revolucije protiv
Turaka. Bio je iskren i marljiv Musliman. Brižljivo je vršio odredbe svoje vjere i
propise Kur 'ana. Nizašta na svijetu ne bi on propustio svoj namaz (dnevnu
molitvu). često ga se moglo i na dužnosti čuti kako u sebi uči Ku 'ran. Umro je u
2
Grupa autora, Bosna i Hercegovina od najstarijih vremena do kraja drugog svjetskog rata, juli
1995, Sarajevo, str. 142.
cvijetu mladosti. Evo kako su "Zmaja od Bosne" opisali oni koji su ga znali. "Bio je
osrednjeg stasa, blagog i donekle sumornog pogleda. U smjehu su mu se skladno
miješale radost i tuge. Njegove krupne oči su bile zasvođene gustim ukrstenim
obrvama. Bjelina njegove kože ukazivala je uistinu džurdžianski tip njegove
majke.
"BIO JE TO VJEČITO PONOSNI BOŠNJAK"
.
3
POKRET ZA AUTONOMIJU BOSNE
HUSEIN-KAPETANA GRADAŠČEVIĆA
3.1. Put do ustanka
Reforme u Bosni početkom XIX vjeka koje je provodio Sultan Mahmud II
imale su za cilj ekspanziju osmanlijske armije, nove poreze i veću osmanlijsku
birokratiju. Ove reforme su oslabile specijalni status i privilegije, koje je Bosna
historijski uživala pod Osmanlijskim carstvom, što je sa rastućom moći i
pozicijom drugih evropskih naroda pod osmanlijskom kontrolom dovelo do bijesa
i pobuna 1826.godine, kada je sultan ukinuo janjičare u Bosni, Gradaščevićeva
reakcija nije bila različita onoj koju je imao ostatak bosanske aristokratije.
Gradaščević je zaprijetio da će koristiti vojnu silu kako bi potčinio svakoga ko se
bude protivio sarajevskim janjičarima. Kada su janjičari ubili nakibul-ešrafa
Nurudin efendiju Šerifovića njegov se ton promijenio, i vrlo brzo se distancirao od
njihovog cilja. Ostatak 1820-ih je Gradaščević uglavnom proveo mirno, imajući
dobre odnose sa carskim vlastima u Bosni. Kada je Abdurahim-paša postao vezir
1827.godine, Gradaščević je postao jedan od njegovih najpovjerljivijih savjetnika.
To je kulminiralo Gradaščevićevom ulogom prilikom bosanske mobilizacije za
Rusko-Turski rat. Nakon pobune u sarajevskoj kasarni Gradaščević je čak
