II SVJETSKI RAT: POMORSKI RAT I PAD ITALIJE
Adolf Hitler je izabran za predsjednika vlade (Kanzler) Njemačke 30. januara 1933. godine. De
facto je postao diktator 2. augusta 1934. godine, smrću predsjednika Paula von Hidenburga, kada je
Hitler objedinio ove dvije funkcije i proglasio se Führerom (vođom), a Njemačku proglašava za Drittes
Reich (Treći Rajh).
Prkoseći uslovima Versajskog ugovora, Hitler stvara veliku, ofanzivno nastrojenu, armiju
(Wehrmacht) godine 1935. Velika Britanija i Njemačka, 18. juna 1935., godine potpisuju anglo-
njemački pomorski ugovor koji dozvoljava Njemačkoj da razvije svoju ratnu mornaricu do jedne
trećine (engleske) Kraljevske mornarice.
Bitka kod La Plate bila je prva veća pomorska bitka u Drugom svjetskom ratu. Njemački
džepni bojni brod Admiral Graf von Spee, koji je patrolirao južnim Atlantikom, pronađen je kraj
estuarija rijeke La Plate u Južnoj Americi od strane tri manje britanske krstarice. U oko 06:14 sati po
lokalnom vremenu brodovi su primjetili jedni druge i počeli su se primicati. Posada Admiral Graf von
Speea je na početku posumnjala da su, osim Exetera, druge dvije lake krstarice manji razarači koji su
štitili konvoj.
Tada i Nijemci napadaju. Namjera Nijemaca sada je bila jasna: trebali su se probiti prema luci
Buenos Aires gdje bi argentinske vlasti bile mnogo popustljivije prema njemačkom bojnom brodu.
No, 17. decembra stigla je teška krstarica Cumberland. Njemački džepni bojni brod Admiral Graf von
Spee polako je oko 18:15 sati počeo napuštati luku. Samo 9 milja od obale Nijemci su sami potopili
svoj brod.
Druga bitka za Atlantik je bila najduža neprestana vojna kampanja u Drugom svetskom ratu,
koja je trajala od 1939. do poraza Nemačke 1945. U svojoj srži bitka je predstavljala savezničku
pomorsku blokadu Nemačke, objavljene jedan dan nakon izbijanja rata, i potonju nemačku kontra-
blokadu. Vrhunac bitke je bio od sredine 1940. do kraja 1943. Druga bitka za Atlantik je ukrstila sa
jedne strane podmornice i druge ratne brodove Krigsmarine i avione Luftvafea protiv Kraljevske
mornarice, Kraljevske kanadske mornarice i savezničkih trgovačkih brodova. Konvoji, koji su
uglavnom dolazili iz Severne Amerike koji su uglavnom išli za Ujedinjeno Kraljevstvo i Sovjetski Savez,
su uglavnom bili pod zaštitom britanske i kanadske mornarice i vazduhoplovstva.
Tim snagama su se opridružili brodovi i avioni SAD počevši od 13. septembra 1941. Nemcima
su se pridružile podmornice Talijanske kraljevske mornarice, nakon što je Kraljevina Italija stupila u
rat 10. juna 1940. Kao ostrvska država, Ujedinjeno Kraljevstvo je bilo izuzetno zavisno od uvozne
robe. Britanija je zahtevala voše od milion tona uvezenog materijala nedeljeno samo da bi mogla da
preživi i da se bori. U suštini, druga bitka za Atlantik je bio sukob tonaža; Saveznici su se borili da
snabdevaju Britaniju, a sile Osovine su pokušavale da prekinu plovidbu trgovačke mornarice koja je
omogućila Britaniji da nastavi da se bori. Od 1942. Nemci su takođe pokušavali da spreče
nagomilavanje savezničkih zaliha i opreme koja je bila u svrhu priprema za invaziju okupirane Evrope.
Poraz pretnje od nemačkih podmornica je bio preduslov za proterivanje Nemaca. Ishod bitke je bio
strategijska pobednika Saveznika; nemačka blokada je propala, ali po visokoj ceni: 3500 trgovačkih i
175 ratnih brodova je potopljeno uz gubitak od 783 podmornice. Izraz bitka za Atlantik je skovao
Vinston Čerčil u februaru 1941.[5]
Kampanja je počela odmah po otpočinjanju rata u Evropi i trajala je šest godina. Uključivala je
biše o 100 bitaka oko konvoja i možda 1000 susreta sa jednim brodom, na bojištu koje se prostiralo
hiljadama kvadratnih kilometara okeana. Ratna sreća se menjala konstantno kako je jedna ili druga
sticala prednost, kako su nova oružja, taktike, protivmere i oprema razvijane od obe strane. Saveznici
su postepeno sticali prednost, porazivši nemačke površinske brodove do kraja 1942. i podmornice do
polovine 1942, mada su gubici usled dejstva podmornica dešavali do kraja rata.
Italijani su prvi otkrili protivničku flotu 8. jula 1940. u 0040 podmornicom Beilul koja je
dojavila položaj kada se britansko brodovlje nalazilo na oko 150 milja od Aleksandrije. Britanska
podmornica Feniks otkrila pak je italijansko ratno brodovlje u 0515 na oko 200 milja od Malte.
Italijansko vazduhoplovstvo koje je bilo bazirano kod Bengazija i Dodekanezu odmah je poletelo i
napalo britansko brodovlje. Tom prilikom oštećena je krstarica Glosester. Admiral Kaningem tada
odustaje od temeljne zadaće zaštite konvoja i svoje brodovlje okreće u susret italijanskom u smeru
Taranta. U međuvremenu italijanski konvoj bez problema uplovio je u Bengazi, a ratno brodovlje iz
pratnje krenulo je prema Tripoliju. Oko podneva 9. jula dvije flote bile su na udaljenosti od samo 80
milja jedna od druge. Sa britanskog nosača aviona Igl uzletelo je 9 torpednih aviona koji su s
udaljenosti od oko 1000 metara napali italijansko brodovlje, međutim nisu izvukli nikakve rezultate.
U međuvremenu flote su se primakle na oko 30 milja jedna drugoj. Nedugo nakon toga
mornari jednih i drugih brodova optički su opazili protivničko brodovlje. Italijanski bojni brodovi i
krstarice zaplovili su u četiri paralelne kolone s razaračima napred. U 1520 italijanske krstarice prve
su otvorile paljbu, na koju su na trenutak kasnije odgovorile britanske krstarice. Vorspajt je s
udaljenosti od 24.000 metara otvorio paljbu na italijanski bojni brod Džulijo Čezare. Čezare je
pogođen i oštećen, a brzina mu je pala na samo 18 čvorova.
U srazu italijanskih i britanskih krstarica teško je oštećena italijanska krstarica Bolcano.
Ialijanski admiral Kampijoni zapoveda tada prekid borbe i izvlačenje pod zaštitom dima prema
zapadu. Međutim, italijanski razarači skriveni dimom preduzeli su torpedni napad na britansko
brodovlje. Britanski razarači odmah su krenuli u protivnapad želeći zaštititi svoje krstarice i bojne
brodove od italijanskih razarača. Bitka razarača odvijala se od 1606 do 1645. Nijedno torpedo nije
pogodilo svoju metu. Razarači jedne i druge flote vešto su manevrirali i izbegavali torpeda. Britanska
flota krenula je za italijanskom, ali joj je na 25 milja od Kalabrije italijanska flota nestala iz vida, pa se
britansko brodovlje okrenulo i zaplovilo u smeru Malte. Međutim, sada je britanska flota stalno
napadana od italijanskog vazduhoplovstva. Italijanskih 126 aviona izbacilo je oko 514 bombi težine od
100 do 500 kilograma.
(Nekoliko bombi palo je i na talijanske brodove jer ih njihovo vazduhoplovstvo nije
prepoznalo.) Dana 27. ožujka 1941. odigrala se najveća bitka na Sredozemlju tijekom Drugog
svjetskog rata. Talijanska flota je usprkos tome što se još uvijek oporavljala od napada na Taranto bila
u nadmoćnom položaju u odnosu na Britance koji su brojčanu inferiornost nadoknađivali izuzetnom
organizacijom i požrtvovnošću.
Ove dvije flote sukobile su se kod rta Matapan kada su talijanske snage odlučile izvršiti prvu
veću ofenzivnu akciju protiv Kraljevske mornarice u sklopu priprema napada osovinskih snaga na
balkanski poluotok, a poglavito Grčku. Snažna talijanska flota pod zapovjedništvom admirala Iachina
krenula je prekinuti snabdjevanje britanskih postrojbi u Grčkoj.
Ubrzo su naišli na lakšu britansku eskadru, te su promijenili smjer kretanja i počeli ju
progoniti. Ono što nisu znali zbog već poslovične nesuradnje zrakoplovstva i mornarice jest bila
činjenica da je otkrivena eskadra tek prethodnica mnogo veće britanske flote na čelu s admiralom
Cunninghamom. Britanci otkrivaju talijansku flotu pomoću zrakoplova te poduzimaju zračne udare s
