UVOD
Industrijski dizajn je interdisciplinarna, naucno – umetnicka disciplina koja u svoj sastav
ukljucuje brojne tehnicke i umetnicke discipline kao i mnoge druge oblasti a to su: tehnika,
tehnologija, racunarstvo, anatomija, psihologija, arhitektura, slikarstvo, vajarstvo, menadzment,
marketing i dr.
Nastaje u drugoj polovini 19og veka, sa nastankom serijske industrijske proizvodnje a zatim se
razvija u 20om veku pa skoro i do pocetka 21og veka.
Dizajn znaci stvaranje proizvoda industrijskim putem pomocu masina i u velikim serijama.
Nastao je kao rezultat industrijske i tehnoloske revolucije sa pronallaskom prve parne masine.
Sve do pronalaska parne masine i do pocetka serijske industrijske proizvodnje, proizvodi su
izradjivani rucno u radionicama i nazivani su umetnickim i upotrebnim predmetima a danas se
nazivaju proizvodi.
Dizajn kao nova disciplina poreklo vuce iz arhitekture, slikarstva i vajarstva a posebno iz starih
umenickih zanata.
Dizaj se u teoretskom smislu razvijao uporedo sa razvojem arhitekture, gde se veliki broj
poznatih arhitekata bavio i dizajnom, a to su: Peter Berens, Valter Gropius, Mis van de Roe,
Bizje, Luis Saliven i dr.
Brojna arhitektonska dela su bila uzor i inspiracija za oblikovanje industrijski proizvoda a
posebno detalji sa znacajnih gradjevina.
Brojna slikarska i vajarska dela su sluzila kao uzor i inspiracija kako u pogledu proporcija tako i u
pogledu kompozicije i oblikovanja detalja, a slike su sluzile i kao inspiracija za izbor boja.
Vaznu ulogu u razvoju dizajna imali su zanati kao sto su zlatarski, grncarski, kujundzijski i dr.
Rucno izradjeni predmeti zadrzace vazno mesto i u savremenom dizajnu i oni se nazivaju
unikati.
Dizajn je u pocetku obuhvatao samo tehnickei industrijske proizvode od metala a kasnije se ova
oblast rasirila i na brojne druge oblasti.
Industrijski dizajn se moze podelit na dizajn automobila, aparata za domacinstvo, masina i
tehnickih proizvoda, brodova, aviona i dr.
Dizajn se bavi i namestajem, enterijerom, a zatim i graficki dizajn koji se bavi izradom i
oblikovanjem knjiga i plakata, eko dizajn koje se bavi brigom za prirodu i okruzenje, urbani
dizajn koji se bavi uredjenjem gradova i naseljenih mesta.
DEFINICIJA POJMA DIZAJNA
Dizajn vodi poreklo iz engleske reci dessign koja u prevodu znaci crtez, nacrt, projekat, model; a
i u vecini evropskih jezika (spanskom, italijanskom, nemackom) se isto prevodi; bilo je pokusaja
za drugaciji naziv kao sto je industrijka estetika ili industrijsko oblikovanje ili tehnicka estetika.
Ali kada kazemo tehnicka estetika ne znamo da li se misli na estetiku masine ili proizvoda koji je
njome izradjen; tako isto i za industrijka estetika kada ne znamo da li se misli na estetiku
masinske hale ili proizvoda koji je u njoj izradjen; industrijsko oblikovanje gde je oblik samo
jedan od elemenata proizvoda pored velicine i boje.
NASTANAK I RAZVOJ DIZAJNA
Na nastanak i razvoj dizajna uticali su mnogi vazni umetnicki pravci i skole u Evropi i Americi ali i
mnogi pojedinci svojim teoretski ali i prakticnim radovima.
Prvi poceci razvoja dizajna pocinju sa nastankom serijske industrijske proizvodnje u drugoj
polovini 19og veka, tada su poceli da se javljaju i zahtevi za estetskom komponentom
proizvoda.
Ozbiljniji razvoj dizajna pocinje krajem 19og veka sa pokretom koji se naziva secesija; on se u
Becu naziva secesija ili odvajanje, u Nemackoj yugenstil ili stil mladosti, u Engleskoj artnuovo ili
nova umetnost, u Spaniji modernismo; to je stil 1900 – te.
Ovaj stil karakterisu talasaste i zakrivljene figure i floralne dekoracije; nastao je pre svega u
izradi umetnickih predmeta a zatim razvio se i u svim oblastima umetnosti (arhitekturi,
vajarstvu, slikarstvu, muzici, knjizevnosti; a narotito u dizajnu enterijera).
Od materijala se primenjuje kuvano gvozdje, keramika u boji, kamen, staklo; a u enterijeru,
egzoticne vrste drveta kao sto je furnir (tanki listici drveta egzoticnih vrsta).
Najznacajniji predstavnici ovog pokreta su: Peter Berens koji se bavio oblikovanjem aparata za
domacinstvo, August Endela koji je oblikovao foto atelje Elvira u Minhenu, Carls Mekintas koji je
projektovao umetnicku skolu u Glazgovu, Jozef Hofman koji je napravio zgradu becke zeleznice
sa metalnim elementima, Antonio Gaudi koji stvara izuzetna skoro nestvarna dela kao sto su
park Guel u Barseloni pa crkva Sagrada Familia i vila Kaza Mila.
Najznacajni za ovaj pokret su: Vladimir Tatlin koji je projektovao spomenik trecoj internacionali
sa celicnom konstrukcijom, el Misickikoji je projektovao soliter sa branicima i mauzolej Lenjina u
Moskvi, braca Vesnin koji su projektovali zgradu pravde.
Izbijanjem drugog svetskog rata razvoj dizajna u Evropi je zaustavljen zbog ratnih operacija.
Posle drugog svetskog rata, dizajn kao vazna tehnicko – umetnicka disciplina se vraca u Evropu i
ponovo se otvaraju skole i fakulteti za dizajn.
Prvo u Nemackoj, zatim u Francuskoj, Italiji, Skandinavskim zemljama; a posle 60ih godina u
Japanu i Koreji.
Velike razmere dizajn dobio je posle 70ih godina sa pojavom racunara i racunarskih tehnologija
koje su omogucile lakse, brze i kvalitetnije dizajniranje; prvo su bili obicni programi za crtanje i
Korel a zatim Auto Cad, Photoshop i dr.
PREGLED RAZVOJA UPOTREBNIH I UMETNICKIH PREDMETA KROZ ISTORIJU
Da bi na pravi nacin shvatili i razumeli pojam, nastanak i razvoj savremenog dizajna potrebno je
da se upoznamo i sa stvaranjem umetnickih i upotrebnih predmeta kroz razlicita razdoblja
ljudske civilizacije i kulture.
PRAISTORIJA
Ljudi su jos u starijem kamenom dobu, paleolitu, poceli da stvaraju primitivne predmete od
kamena, kosti i drveta.
Ovi predmeti su sluzili za zadovoljenje osnovnih potreba, kao sto su lov, pribavljanje plodova i
priprema hrane.
Mladje kameno doba, neolit, znacio je prekretnicu u razvoju ljudskog drustva; tada covek
pocinje da pravi prve objekte, kuce, da otvara trajna naselja i da se bavi zemljoradnjom.
U neolitu covek stvara razlicite predmete koji su mu sluzili za potrebe pripreme hrane i lov, za
izradu drugih predmeta i orudja, za izgradnju kuca, ali i za druge potrebe.
Od kamena se izradju: kameni nozic i seciva, vrhovi strela i koplja, kamene sekire, brusevi itd.;
od kosti izradju se: sila, igle, ukrasni predmeti za odecu, snale, cesljevi, kultne figure.
U neolitu covek pocinje da stvara i predmete od pecene gline kao sto su posude za spremanje
hrane (lonci, zdele, cupovi) i figure neolitskih bozanstava (Vinendolska Venera iz Austrije i
Ribolika Bozanstva iz Lepenskog vira).
