UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
Banja Luka
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA
PRINCIPI EKONOMIJE
PRIVREDNI CIKLUSI I NEZAPOSLENOST
INFLACIJA U SAVREMENOJ EKONOMIJI
Mentor:
Student:
Istočno Sarajevo, novembar 2014.
1
SADRŽAJ
UVOD...............................................................................................................................2
1. PRIVREDNI CIKLUSI I NEZAPOSLENOST...............................................................2
1.1 Privredni ciklusi..........................................................................................................2
1.2 Nezaposlenost...........................................................................................................3
2. INFLACIJA U SAVREMENOJ EKONOMIJI.................................................................7
2.1 Šta je inflacija.............................................................................................................7
2.2 Uzroci inflacije............................................................................................................9
2.3 Stabilizacija cijena....................................................................................................10
2.4 Filipsova kriva...........................................................................................................11
3. ISKUSTVA SA INFLACIJOM U BiH...........................................................................14
ZAKLJUČAK...................................................................................................................16
LITERATURA.................................................................................................................17
3
Savremene krize se ispoljavaju na drugačiji način od velike ekonomske krize. Krizni
ciklusi traju kraće a ekonomski poremećaji poprimaju blaži oblik. Ti poremećaji se više i
nezovu krizom već recesijom. Recesija ima ista ekonomska obilježja koja su imale i
faze krize i depresije, samo što je ona nešto blažeg obima.
Najozbiljnije recesije nakon velike ekonomske krize zabilježene su u periodu 1973-
1975. i 1981-1982. godine. Ove krize subile uslovljene velikim rastom cijena nafte.
Druga specifičnost ovih recesija se ispoljila u zaustavljanju rasta i stagnaciji BDP uz
postojanje visokih stopa inflacije. Zbog toga je u ekonomsku teorijuuveden pojam
stagflacije koji označava privredno stanje u kome nema privrednog rasta a istovremeno
postoji visoka inflacija.
Recesija iz 80-tih je karakteristična po negativnim stopama rasta i visokom inflacijom i
označena je stampflacijom. Ove novine u ispoljavanju privrednih recesija savremenih
privreda su posledicanjihovih tržišnih struktura. Na tim tržištima preovlađuju
monopolističke i oligopolske tržišne strukture koje ograničavaju slobodnodjelovanje
tržišnih zakona. Preduzeća iz ove strukture nastoje da kontrolišu tržište, da sama
odlučuju o obimu proizvodnje i visini prodajnih cijena. Takva preduzeća opreznije i
investiraju bez obzira da li je privreda u stanju ekspanzije ili recesije.
Sa pojavom recesija u savremenim privredama nastale su i brojne ekonomske teorije
koje su pokušavale da razjasne pojavu cikličnih privrednih kretanja. Razne teorije se
grupišu u eksterne i interne. Eksterne teorije pronalaze korjene privrednih ciklusa
ufaktorima izvan domaće ekonomije (ratovi, izbori, otkrića zlata, stopa rasta
stanovništva i migracijama, otkrića novih znanja i tehnološkim inovacijama). Interne
teorije traže mehanizme unutar samog privrednog sistema koji pokreću privredne
cikluse. Monetarna teorija traži uzroke ciklusa u ekspanziji i kontrakciji novca.
Inovacijske teorije traže uzroke u pojavi novih inovacija. Političke teorije traže uzroke
privrednih ciklusa u manipulaciji fiskalnom imonetarnom politikom od strane političara.
Brojni ekonomisti razvili su i modele za procjenu i prognozu privrednih cikiusa. Uz
pomoć postupaka savremene ekonometrije,kombinacijama sa nekoliko hiljada varijabli
nastoji se utvrditi vrijeme ulaska u pojedine faze privrednih ciklusa. Te procjene
vremenom daju sve bolje i tačnije prognoze. To omogućava državnoj politici da
preduzima mjere u cilju prevladavanja ili ublažavanja privrednih ciklusa, odnosno
skraćenja vremena recesije a produženja vremena ekspanzije.
1.2 Nezaposlenost
Recesija u privredi podrazumjeva pad proizvodnje i stope zaposlenosti. Postoji jasna
veza između kretanja proizvodnje i stope nezaposlenosti u toku privrednih ciklusa.
Prema Okunovu zakonu, na svakih 1% pada stvarnog BDP stopa nezaposlenosti
povećavase 0,5%.
4
Osobe u radnom dobu svrstavaju se u zaposlene, nezaposlene ili one van kontigenta
radne snage. Zaposleni su Ijudi koji obavljaju neki plaćeni posao, kao i oni koji su
zaposleni ali su odsutni zbog odmora, bolovanja ili zbog štrajka. Nezaposleni su Ijudi
koji nisu zaposleni, ali aktivno traže posao ili čekaju povratak na posao. Oni koji su
zaposleni ili nezaposleni nalaze se u radnoj snazi. Prema tome, broj radne snage
predstavlja zbir zaposlenih i lica koja su se prijavila na biroima rada. Stopa
nezaposlenostipredstavlja učešće u ukupnoj radnoj snazi onih koji žele da rade, a
nemaju posla.
Brojnezaposlenih•100
Stopa nezaposlenosti = ---------------------------------------
Broj radne snage
Ekonomisti razlikuju tri vrste nezaposlenosti: trikcionu, strukturnu i cikličnu. Frikciona
nezaposlenost nastaje zbog kretanja radnika između regija ili radnih mjesta. Strukturna
nezaposlenost predstavlja raskorak između ponude i tražnje za radnicima. Traže se
informatičari a otpuštaju se radnici u sektoru građevine. Ciklična nezaposlenost postoji
kad je ukupna traznja za radom niska Ciklična nezaposlenost javlja se kad zaposlenost
pada kaoposledica neravnoteže izmeduagregatne ponude i traznje.
Do sada smo učili da se ravnoteža na trzistu roba i faktora nroizvodnje uspostavlja
djelovanjemcijena. Padom cijena kada je ponuda veća od tražnje i rastom cijena kada je
traznjaveca od ponude uspostavlja se tržišna ravnoteža. Međutim, ovaj mehanizam ne
pokazuje puni uspjeh na tržištu radne snage. Savremene privrede permanentno imaju
problem nezaposlenosti.
Tržište radne snage ne funkcioniše na isti način kao druga robna tržišta. Radna snaga
je subjektivan faktor proizvodnje, koja pruža svoje usluge u obliku rada za određeni
vremenski period.
Cijena rada se naziva plata ili nadnica i ona se često određuje nezavisno od odnosa
ponude i tražnje za radnom snagom. U idealnom stanju tržišne ravnoteže, ponuda i
tražnja za radnom snaqom su izjednačene i nema nezaposlenosti. Kako je stvarno
privredno stanje daleko od idealnog, uvijek postoji izvjestan broj nezaposlenih lica koja
traže, a ne mogu da nađu posao^ Nezaposlenost predstavlja razliku između ponude
radne snage i traznje za njom, odnosno to je višak ponude nad tražnjom za radnom
snagom.
Da tržište radne snage funkcioniše kao svako drugo robno tržište, tada bi došlo do
opadanja plata i do smanjivanja nezaposlenosti S padom nadnica, kao cijene rada,
