UNIVERZITET U SARAJEVU
EKONOMSKI FAKULTET
SEMINARSKI RAD
Instrumenti centralnog bankarstva
1
LITERATURA..............................................................................................................
...............19
UVODNA RAZMATRANJA
Centralna banka je kreator monetarnog sistema i ona je ta koja je odgovorna za
efikasno sprovođenje monetarne politike. Instrumentarijum monetarne politike
čine instrumenti koji su na raspolaganju centralnoj banci pomoću kojih ona
kreira monetarnu politiku. Instrumenti monetarne politike ne utiču direktno na
ciljeve monetarne politike. Dešava se da prođe i mnogo mjeseci prije nego sto
njihovi efekti postanu evidentni.
Cilj ovog diplomskog rada jeste da na jedan adekvatniji način objasnimo korjene
centralnog bankarstva, takođe mi je cilj da kroz rad obasnim uslove nastanka
Centralne banke Bosne i Hercegovine, specifičnosti u njenom radu koje sa sobom
nosi
currency
board
aranžman.
4
Predmet diplomskog rada jesu instrumenti centralnog bankarstva koji doprinose
monetarnoj stabilnosti.
Obavezne rezerve doprinose monetarnoj vlasti da kontroliše ponudu novca i time
ispuni svoju odgovornost za održavanje stabilnih monetarnih uslova.Jedan od
najvaznijih zadataka centralne banke je da pomogne održavanje ekonomskog
rasta uz visoku proizvodnju, zaposlenost i stabilnost novca. To se postiže
uspostavljanjem kontrole nad tokom novca i kredita da bi se spriječile
nepotrebne fluktuacije u ekonomiji. Eskontna stopa je u funkciji monetarne
kontrole i upravljanja Centralne banke obično koriste kamatne stope kao
trenutni indikator cjelokupnog iznosa likvidnosti u sistemu. U normalnim
okolnostima, povečanje tržišnih stopa utiče na učvrščivanje likvidnosti, a
smanjenje na slabljenje. Diskontni mehanizam je sredstvo pomoću kojeg
institucije od kojih se zahtjeva da drže rezerve kod centralne banke mogu da se
zadužuju kod nje. U tom slučaju, funkcija centralne banke poznata je kao kreditor
poslednje instance i obezbeđuje privremenu likvidnost instituciji koja se suočava
sa teškoćama. Operacijama na otvorenom tržištu centralna banka kupuje i
prodaje hartije od vrijednosti – ili u formi terminske kupovine i prodaje ili može
uključivati povremene transfere hartija, kao sto je slučaj sa prodajnim i
kupovnim ugovorima. Kupovina od bankarskog i nebankarskog sektora ubacuje
likvidnost u sistem, a prodaja povlači likvidnost.
Pored osnovnih kvantitativnih instrumenata monetarne politike neophodno je
izvršiti i analizu ostalih, kvalitativnih ili selektivnih instrumenata monetarne
politike kao sto je regulisanje kredita centralne banke poslovnim bankama,
regulisanje uslova kredita i selektivna kreditna politika.
1. SPECIFIČNOSTI CENTRALNOG BANKARSTVA
5
Takođe, u periodima krize objavljivani su samo agregatni podaci na nivou
klirinške kuće, a ne na nivou pojedinačnih banaka, sto je imalo dodatan
stabilizirajuci efekat
.
Tokom vremena i klirinške kuće su se mijenjale i poprimale nove funkcije, tako
da su krajem XIX i počektom XX vijeka počele da vrše reviziju svojih članova, da
zahtjevaju dostavljanje finansijskih izveštaja o poslovanju, da uvode obaveznu
rezervu, da propisuju zahtjeve o strukturi kapitala, pa čak i da emituju novac. U
pitanju su funkcije koje danas obavljaju moderne centralne banke. Obavljanje
ovih najvažnijih funkcija vremenom počinju da preuzimaju pojedine važne
banke poput Riks banke u Švedskoj, Banke Engleske, Banke Francuske i dr.
Postepeno i tokom vijekova ove banke su prerastale u centralne banke.
Prve Evropske centralne banke su osnivane od XVII vijeka, kroz evolucioni
proces, kao posljedica ratova i njihovog pritiska na državne finansije. One vode
porijeklo od takozvanih privilegovanih banaka, koje su imale pravo da emituju
novac, da bi kasnije jedna od njih dobila monopol na emisiju novca.
Prva centralna banka je Švedska Riks banka, osnovana 1668. godine. Ona je
nastala kada je švedski Parlament stavio pod svoj nadzor, kao rezultat brojnih
teškoća sa kojima se suočavala ova banka u svome poslovanju. Sve do 1830.
godine bila je i jedina banka koja je poslovala u Švedskoj.U nekim zemljama
(Holandiji i skandinavskim zemljama), centralne banke su prvo bile specijalne
komercijalne banke, jer su dobijale povlastice od vlade i bile su banke države.
Banka Engleske je osnovana 1694. godine i njen osnovni zadatak je bio
prikupljanje fondova za finansiranje rata. Ona je sa šest partnera bila jedina
emisiona institucija u Engleskoj i Velsu, ali ne i u Škotskoj. Totalni monopol na
emisiju novca dobila je tek 1928. godine kada je na nju prenijeto i pravo
emitovanja novčanica, koje je do tada imao Trezor.
Banku Francuske je osnovao Napoleon 1800. godine i njeno osnivanje je bilo
povezano sa potrebama finansiranja države u ratnim uslovima.
Norveška centralna banka je osnovana 1816. godine radi uspostavljanja
monetarne stabilnosti nakon rata, koji je doveo do enormnog „štampanja“ novca.
Preteča Bundesbanke– Deutsche Reichbank - je osnovana 1876. godine kao
privatna banka, ali članove njenog upravnog odbora je imenovala vlada.
7
