1
1. Šta obuhvata intelektualna svojina ?
Intelektualna svojina se deli u dve kategorije:
industrijska svojina
, koja podrazumeva
pronalaske (patente),
zigove, industrijski dizajn,
geografske oznake i oznake porekla, topografiju integrisanih kola
autorsko pravo i srodna prava
koje obuhvata
dela knjizevnosti,nauke i umetnosti
.
*Patent
Patent je pronalazak koji predstavlja novo tehničko rešenje određenog problema, koje ima
inventivni nivo i koje je primenljivo. Patent važi samo na području države u kojoj je registrovan,
međutim objavom prijave u službenom glasniku izum ulazi u poznato stanje tehnike, pa ga
eventualni plagijator ne može više štititi na svoje ime ni u državama u kojima stvarni vlasnik nije
tražio zaštitu, tj. ne može ostvariti monopol.
*Licenca
za razliku od patenta koji definiše samo principe funkcionisanja izuma, pa pravilu
uključuje i konstruktivnu radioničku i prateću dokumentaciju neophodnu za pokretanje
proizvodnje i stavljanja objekta u pogon. Ugovor uvek zabranjuje primaocu licence samostalno
raspolaganje primljenom dokumentacijom, a naročito davanje dokumentacije trećim strankama
bez odobrenja davaoca licence.
*Žig
Žig je pravo kojim se štiti znak koji u prometu služi za razlikovanje robe jednog fizičkog ili
pravnog lica od iste ili slične robe drugog fizičkog ili pravnog lica. Žigom se takođe označavaju i
usluge sa ciljem da se učine prepoznatljivim, u odnosu na iste ili slične usluge drugih privrednih
subjekata.
*Model,
Modelom se štiti novi spoljni oblik nekog industrijskog ili zanatskog proizvoda, ili
njegovog dela. On predstavlja trodimenzionalno delo
*Uzorak
Uzorkom se štiti nova slika ili crtež koji može da se prenese na neki industrijski ili zanatski
proizvod. Uzorak predstavlja dvodimenzionalno delo.
*Geografska oznaka porekla
Geografska oznaka porekla je pravo kojim se obeležavaju i štite proizvodi koji se proizvode na
određenom geografskom području. Oznaka porekla je geografski naziv zemlje, regiona ili mesta
kojim se označava proizvod koji iz njih potiče i čiji su kvalitet i posebna svojstva isključivo ili
pretežno uslovljeni geografskom sredinom. Proizvodnja, prerada ili dorada takvih proizvoda
odvijaju se na određenom ograničenom području.
*Topografija integrisanih kola
Topografija je na bilo koji način prikazan trodimenzionalni raspored elemenata, od kojih je
najmanje jedan aktivan i međuveza u integrisanom kolu. Integrisano kolo jeste gotov proizvod ili
međuproizvod u kome se ostvaruje određena elektronska funkcija i u kome su elementi, od kojih
je najmanje jedan aktivan, i međuveze integralno formirani u komadu materijala ili na njemu.
*Autorsko pravo
Autorsko delo je duhovna, naučna, umetnička, stručna tvorevina ili intelektualna kreacija autora
čije su osnovne pretpostavke originalnost ili inventivnost. Autorsko pravo obuhvata prava
stvaraoca književnih, naučnih i umetničkih dela i dela iz drugih oblasti stvaralaštva.
2. Organizacija intelektualne svojine u svetu ?
U drugoj polovini XX veka dolazi do ekspanzije organizacija intelektualne svojine na globalnom
svetskom nivou.Pri UN deluje Svetska organizacija za intelektualnu svojinu WIPO koja danas
ima 183 zemlje članice i čije su glavne aktivnosti uspostavljanje međunarodnih normi i standarda
2
na polju u oblasti intelektualne svojine. Svaka međunarodno priznata zemlja mnogobrojne
funkcije intelektualne svojine koordinira, u principu, preko nacionalnog zavoda kome zakonima
definiše delatnost. Pored WIPO-a i nacionalnih organizacija za intelektualnu svojinu postoji
dosta regionalnih organizacija (RIPO) kao što su, na primer, (EPO), (EAPO), ili Trilaterala koju
čine EPO, USPTO i JPO). članstvo se u takvim organizacijama ostvaruje dobrovoljnim
uključivanjem uz ispunjenje određenih uslova i prihvatanjem međunarodnih sporazuma. Za našu
zemlju najznačajnije su Svetska organizacija za intelektualnu svojinu – WIPO i Evropska
patentna organizacija – EPO. Podrazumeva se da je tu i domaća institucija – Zavod za
intelektualnu svojinu Srbije u čijoj je nadležnosti nacionalna strategija intelektualne svojine.
3. Osvajanje novog proizvoda ?
Nov proizvod za jedno preduzeće može da bude poznat proizvod sa svetskog tržišta koje to
preduzeće u svojim razvojnim aktivnostima procenjuje kao atraktivno da uvrsti u svoj proizvodni
program. Način dolaska do prava proizvodnje i tehničkog rešenja može biti različit, i to:
kupovinom prava od pravnog posednika rešenja (bilo da je to pojedinac, drugo preduzeće
ili neko treće pravno lice);
kooperacionim odnosima sa sopstvenikom rešenja i tehničke dokumentacije;
preuzimanjem rešenja koje nije više pod zaštitom, već je slobodno za proizvodnju od
strane bilo kojeg zainteresovanog preduzeća ili dr.;
korišćenjem rešenja koje ne podleže zaštiti autorskih ili nekih drugih industrijskih prava ili
sl.
Takav proizvod se osvaja, uz sve prethodne analize mogućnosti obezbeđenja materijala,
tehnološke osposobljenosti, zahteva tržišta i dr. - uz primenu većeg ili manjeg stepena stručnog i
materijalnog (naravno i vremenskog) angažovanja. Najjednostavniji put - i najmanje naporan
način osvajanja (uz manje kreativnog napora) tehnički poznatog proizvoda u nekom preduzeću -
je nabavka dokumentacije od nekog ko je poseduje (proizvođač ili dr.). Teži put predstavlja
osvajanje novog proizvoda tako što preduzeće prethodno nabavi takav proizvod na tržištu, nakon
čega stručnjaci preduzeća analiziraju postojeće rešenje i vrše odgovarajuće “presnimavanje”
(izrađuju tehničku dokumentaciju merenjem svih elemenata i odgovarajućim ispitivanjem
materijala i sl.) svih detalja i sklopova uređaja.
6. Vek (“život”) proizvoda ?
U svakom preduzeću, posebno od strane poslovodstva razvojnog sektora i sektora
marketinga, permanentno se mora voditi računa o tome da svaki proizvod ima svoj “životni” vek
na tržištu, odnosno da nakon osvajanja novog proizvoda i njegovog lansiranja na tržište, on
ostvaruje uzlaznu liniju dobiti do određenog trenutka, nakon čega linija dobiti pada (kako zbog
zasićenja tržišta proizvodom datih karakteristika, tako i zbog njegovog zastarevanja jer se
pojavljuju bolji, efikasniji, moderniji, jeftiniji proizvodi iste namene, i dr.). Da do takvih
negativnih tendencija ne bi došlo mora se na vreme i permanentno delovati u cilju:
a) proširenja tržišta i/ili
b) inovacije proizvoda.
Na slici 10.6. je dat opšti grafički prikaz zavisnosti porasta dobiti za neki proizvod u
funkciji vremena proizvodnje i plasmana takvog proizvoda na tržištu. Ovakav prikaz predstavlja,
u suštini “život” određenog proizvoda sa više nivoa primenjenih inovacija tog proizvoda. Pod
pojmom “inovacija proizvoda” se u ovom kontekstu podrazumeva inoviranje njegove
konstrukcije, kvaliteta rada, dizajna, radnih karakteristika i dr.
Interval
A-B
na grafiku predstavlja vreme razvoja nekog proizvoda u preduzeću (u ovoj fazi
primarnu ulogu imaju razvojni stručnjaci i istraživači/naučnici).
