UNIVERZITET U SARAJEVU
FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE
SARAJEVO
Predmet: Inteligentni transportni sustavi/sistemi
Mr.sc. DRAGO EZGETA
SARJEVO, 2009/2010. godine
2
SADRŽAJ
PRVO PREDAVANJE ................................................................................................................... 5
1.
DEFINIRANJE OSNOVNIH POJMOVA ITS ..................................................................... 6
1.1.
Uvod ............................................................................................................................. 6
1.2.
Razlozi za uvo
ñ
enje i razvoj ITS-a ................................................................................ 7
1.3.
Definiranje osnovnih pojmova ITS-a ............................................................................. 8
1.4.
Odnos transportne telematike i ITS-a ........................................................................... 11
2.
O
č
ekivane koristi od uvo
ñ
enja ITS ..................................................................................... 12
2.1. Smanjenje nezgoda ........................................................................................................ 12
2.2. Smanjenje zagušenja....................................................................................................... 13
2.3.Nadziranje i zaštita okoliša .............................................................................................. 13
2.4. Produktivnost i operativna efikasnost ............................................................................. 13
2.5. Komfor za korisnike ...................................................................................................... 13
3.
Koncept razvoja ITS ........................................................................................................... 14
3.1. Okvir za razvoj ............................................................................................................... 14
3.2. Koordinacija razvoja ITS-a ............................................................................................. 14
3.3. Sustavni pristup .............................................................................................................. 14
3.4. Tehni
č
ki koncept ............................................................................................................ 15
3.5. Sustavna arhitektura ....................................................................................................... 15
3.6.
Klju
č
ne tehnologije ..................................................................................................... 15
DRUGO PREDAVANJE .............................................................................................................. 17
4.
ZNANASTVENOTEHNOLOŠKA UPORIŠTA ITS-a ...................................................... 18
4.1. Prometna znanost i inženjerstvo ...................................................................................... 18
4.2.Umjetna inteligencija (AI) ............................................................................................... 19
4.3. Analogija AI s prirodnom inteligencijom ........................................................................ 21
4.4. Koncepti inteligentnih agenata ........................................................................................ 23
4.5. Meko izra
č
unavanje ........................................................................................................ 24
4.6. Teorija sustava i kibernetika ........................................................................................... 25
4.7. Modeliranje kompleksnih sustava ................................................................................... 26
4.8. Poop
ć
enje modela prometnog sustava ............................................................................. 27
4.9. Pojam i vrste vo
ñ
enja ..................................................................................................... 27
4.10. Adaptivno vo
ñ
enje prometnog toka .............................................................................. 30
TRE
Ć
A PREDAVANJA............................................................................................................... 32
5. ZAHTJEVI KORISNIKA I MJERENJE U
Č
INKA ITS-a ...................................................... 33
5.1. Me
ñ
unarodna normizacija ITS usluga ............................................................................. 33
5. 2. Poboljšanje performansi prometnog sustava primjenom ITS-a ....................................... 35
5.3. Zahtjevi korisnika ITS-a ................................................................................................. 37
5.4. Identifikacija i mjerenje u
č
inka ITS-a ............................................................................. 41
5.5. Dosadašnja iskustva prvih programa i projekata ITS-a .................................................... 45
5.5.1.
Rezultati dosadašnjih istraživanja u
č
inka ITS-a ....................................................... 47
5.5.2.
Rezultati istraživanja dobiveni kroz projekt 5T u Torinu .......................................... 47
5.5.3.
Analiza koristi od ITS-a ........................................................................................... 49
5.5.4. Analiza troškova ITS-a ............................................................................................... 50
5.6. Norme relevantne za ITS ................................................................................................ 51
5.7. Senzorska tehnika ........................................................................................................... 51
4
OSMO PREDAVANJE .............................................................................................................. 131
11. INTELIGENTNE PROMETNICE I VOZILA ................................................................... 132
11.1. Inteligentne prometnice .............................................................................................. 132
11.2. Inteligentna vozila ...................................................................................................... 135
12. INTELIGENTNO UPRAVLJANJE PROMETOM I TRANSPORTOM ............................ 137
12.1. Zada
ć
a inteligentnog upravljanja prometom i transportom .......................................... 137
12.2. Funkcionalno podru
č
je upravljanja prometom u ITS arhitekturi .................................. 139
12.3. Relevantne veli
č
ine prometnog toka koje se koriste u upravljanju prometom (MT) .... 141
12.4. Prilagodba op
ć
ih modela prometnog toka ................................................................... 144
12.5. Višerazinski diskontinuirani model prilago
ñ
en ITS kontekstu ..................................... 146
12.6. Tipovi i posljedice zagušenja ...................................................................................... 147
12.7. Individualno i centralizirano vo
ñ
enje protoka ............................................................. 149
12.8. Adaptivno upravljanje prometom na semaforiziranim raskrižjima ............................... 151
12.9. Šok valovi u prometnom toku ..................................................................................... 152
12.10. Koncept virtualnog cestovnog vlaka ......................................................................... 153
12.11. Upravljanje gradskim prometom s prioritetima javnog prijevoza............................... 154
13. ITS FUNKCIONALNOSTI ZA NACIONALNU SIGURNOST I ZAŠTITU .................... 156
13.1. Nacionalna sigurnost i zaštita kao funkcionalno podru
č
je ITS-a .................................. 156
13.2. Razvoj integralnog sustava sigurnosne supervizije i nadzora incidenata ...................... 157
13.3. Poboljšanje sigurnosti u prometu primjenom ITS rješenja .......................................... 157
5
PRVO PREDAVANJE
SADRŽAJ
1.
DEFINIRANJE OSNOVNIH POJMOVA ITS
..................................................................... 6
1.1.
Uvod
............................................................................................................................. 6
1.2.
Razlozi za uvo
ñ
enje i razvoj ITS-a
................................................................................ 7
1.3.
Definiranje osnovnih pojmova ITS-a
............................................................................. 8
1.4.
Odnos transportne telematike i ITS-a
........................................................................... 11
2.
O
č
ekivane koristi od uvo
ñ
enja ITS
..................................................................................... 12
2.1. Smanjenje nezgoda
........................................................................................................ 12
2.2. Smanjenje zagušenja
....................................................................................................... 13
2.3.Nadziranje i zaštita okoliša
.............................................................................................. 13
2.4. Produktivnost i operativna efikasnost
............................................................................. 13
2.5. Komfor za korisnike
...................................................................................................... 13
3.
Koncept razvoja ITS
........................................................................................................... 14
3.1. Okvir za razvoj
............................................................................................................... 14
3.2. Koordinacija razvoja ITS-a
............................................................................................. 14
3.3. Sustavni pristup
.............................................................................................................. 14
3.4. Tehni
č
ki koncept
............................................................................................................ 15
3.5. Sustavna arhitektura
....................................................................................................... 15
3.6.
Klju
č
ne tehnologije
..................................................................................................... 15
7
Za ostvarenje dugoročnog i održivog razvoja ITS projekata, oni moraju dobiti važno
mjesto u prometnom planiranju i budžetu. Kvantitativne koristi i troškovi procijenjeni od
ITS-a moraju biti prikazani tako da se ITS može objektivno uspoređivati sa drugim
alternativama rješenja transportnih problema.
Valjana procjena ITS koristi se zasniva na postupcima testiranja koji slijede rigoroznu
metodologiju, uključujući metode eksperimentalnog dizajniranja za uspoređivanje ITS-a sa
varijantama transportnog sustava bez primjene ITS rješenja te uspoređivanjem performansi
upravljanih grupa sa eksperimentalnim grupama.
1.2.
Razlozi za uvođenje i razvoj ITS-a
Suvremeni način života zahtijeva porast mobilnosti. Često se to ostvaruje sa stalnim
porastom korištenja osobnih vozila. To rezultira stalnim rastom opterećenja transportne
infrastrukture što stalno izaziva porast opterećenja posebno na urbanim arterijama. Naši
gradovi odgovaraju ovoj krizi sa različitim politikama, koje pokušavaju uskladiti potražnju uz
porast mobilnosti sa potrebom smanjenja prometnog zagušenja i zastoja u prometu,
osiguranje zaštite okoliša, te osiguranje sigurnih i efikasnih operacija transportnog sustava.
Budući napori će sigurno zahtijeva rad na više područja.
Među njima je koncept i praktično korištenje ITS, koji je sposoban otvoriti nove putove koji
mogu ostvariti održivu mobilnost u našem komunikacijskom i informacionom okruženju.
Sve je više i više transportnih agencija i administrativnih primjena ITS-a, kojima se otkivaju
mogućnosti kako ostvariti ekstra koristi od povezivanja između transportne mreže , sustava i
organizacija. Mnogi ITS alati su efikasni sa vlastitim veličinama ili u kombinaciji sa drugim
mjerljivim učincima ITS-a, integrirajući često nastalu sinergiju kroz povezivanje informacija i
infrastrukture. Koristi korisnika pokrivaju široko područje servisa tako da su prikladni za
jednostavno korištenje.
Potrebno je izučiti prirodu i područja ITS alata i tehnologija koje se koriste u području
transporta kao i fleksibilnost sa kojom ovi alati mogu biti razvijeni. Mnoge ITS tehnologije
su sada korištene same i ovo područje prikazuje primjere dobre praktične primjene širom
svijeta.
Prihvaćanje ITS-a je kritična strana i transportna profesija treba postići razumijevanje i
procjenu sposobnosti primjene za njegov uspješan razvoj.
Inteligentni transportni sustavi (ITS) su identificirani kao jedan od presudnih mehanizama
koji će transportnom sustavu omogućiti ispunjenje zahtjeva koji se pred njega u budućnosti
budu postavljali.
ITS omogućuje informacijsku transparentnost, upravljivost i poboljšan odziv prometnog
sustava čime on dobiva atribute inteligentnoga.
Atribut inteligentni općenito označava sposobnost adaptivnog djelovanja u promjenljivim
uvjetima i situacijama pri čemu je potrebno prikupiti dovoljno podataka i obraditi ih u
realnom vremenu. Iako je čovjek inteligentna sastavnica klasičnog prometnog sustava, zbog
nemogućnosti umrežavanja i korištenja on-line informacija dolazi do čekanja, zastoja,
neučinkovitog prijevoza.
Koncepti i tehnike
umjetne inteligencije
koji obuhvaćaju prepoznavanje oblika, strojno
učenje, inteligentno izračunavanje itd. koriste se u dizajniranju, razvoju i implementaciji
različitih ITS aplikacija.
