1.Prvobitna teokratska škola

Sa nastankom i razvojem prvih civilizovanih drustava Srednjeg istoka u III milenijumu
pne. Javljaju se prve istorijske pravne skole i pravci .Najstariji je onaj , najprimitivnije
shvatanje prava koje polazi od stanovista da sve pojave u prirodi i drustvu se objasnjavaju
postojanjem natprirodnih sila odnosno bogova. Tako je nastala

PRVOBITNA

TEOKRATSKA SKOLA PRAVA

koja se u mnogome razlikuje od istomenog

srednjevekovnog pravca.Kroz pravne norme se izrazava bozija volja sto primorava ljude
da se ponasaju u skladu sa bozijim odredbama i zapovestima.i sama ikonografija je
pratila ove stavove Hamurabi je svoj zakonik primio od boga sunca Samasa a likurg od
boga svetlosti Apolona.

2.Rimska jurisprudencija

Sa protokom vremena kada se grcka aristokratija pocela emancipovati od primitivne
misli , da bas sve nedolazi od boga, grcki filozofi su pokusali dati objasnjenje o sustini i
porklu drustvenih pojava.Pa tako Sokrat, Platon, Aristotel bivaju sigurni da su zakoni
delo ljudi a ne bogova i sve vise ih interesuje vecita dilemma da li je svako pravo pravda?
Da bi bilo dobro mora bit ii pravedno- zakljucuje Platon. Aristotel umesto bozanskog
porekla uvodi pojam

PRIRODNO

i ovo je bio pocetak shvatanja prava koje ce se

prenositi iz epohe u epohu i biti prisutno i danas.
Sa stvaranjem rimske drzave dostignut je najveci nivo prava u robovlasnickom
drustvenom uredjenju.Rimska jurispodencija prewdstavlja kolevku prava uopste oni prvi
prave razliku izmedju

GRADJANSKOG PRAVA ( IUS CIVILE)

i opstenarodnog

odnosno

JAVNOG PRAVA ( IUS GENTIUM ).

Oni od Grka preuzimaju pojam

prirodnog prava it u dolazi do prvih podela u tumacenju prava.Jer prema jus naturale svi
ljudi su jednaki , pa su tako i robovi jednaki i u tom smislu se polozaj robova u carstvu
suporostavljao prirodnom pravu. Sa druge strane njihov polozaj je bio uredjen
drustvenom statigrafijom , po kojoj su visi drustveni slojevi imali pravnu zastitu a nizi
ne.Tako se dogodilo da se jus gentium odnosi na sve stanovnike rimske drzave a jus
civile na gradjane Rima(Populus Romanus) .
Najistaknutije skole prava tog vremena bili su

prokulijanci i sibinovci

po najboljim

ucenicima tih skola.Osnovna razlika izmedju ove dve skole sastojala se u principijelnom
odnosu u resavanjima pojedinih slucajeva odnosno da li pravilo moze imati izuzetke,
odnosno da nema protivpravne radnje ukoliko ona nije predvidjena zakonom id a svaka
kazna mora biti predvidjena zakonom.
Za vreme cara Hadrijana veliki reformator je bio Salvije Julijan
Za vreme Antonina istice se pravnik Gajus koji je napisao prvi udzbenik prava-
Institucije

   U periodu vladavine Septimija Severa citava plejada znacajnih pravnika na celu sa
Papinijanom,Ulpijanom,Paulom   itd.   Njihova   zasluga   je   u   tome   sto   su   prvi   primenili
komparativne metode uporedivsi neke savremene odnosno norme tog vremena.

3.Glosatori i postglosatori

Glosatori

odnosno tumaci Justinijanovog Corpus juris civilisa nastali su u Bolonji u XI

veku . Predstavnici ove skole su pokusali da pojedine odredbe Corpusa primene i
prilagode drustveno-ekonomskim odnosima razvijenog feudalizma.Njihov rad nije bio
sitematican i celovit , nisu se upustali u dublju analizu pravnih odredbi civilisa nego su
slucajeve resavali pojedinacno – Od slucaja do slucaja- Za 200 godina rada uveli su
prilican

pravni nered ,

sakupivsi veliki broj odredbi

glosa

, tako da se javila potreba za

njihovom sistematizacijom i kodifikacijom.

Od sredine XIII veka protivurecne glose poceli su uklanjati i sistematizovati

postglosatori

( komentatori) . Oni su ispitivali i uporedjivali brojna tumacenja pravnih

normi pokusavajuci da izdvoje one koje ce biti opsteprihvacene i u skladu sa postojecim
odnosima razvijenog feudalizma.Njihov rad je bio od velikog znacaja za recepciju
rimskog prava u Evropi.I njihov rad je nazvan

mos decendi italicus

( italski nacin

ucenja)

4.Škola elegantne jurisprudencije

Ova skola nastaje u Francuskoj u XVI veku. Protagonisti ovog nacina ucenja

mos

docendi gallicus

prvi se kriticki osvrcu na norme corpus juris civilisa i zele ocistiti

corpus od glosa koje su u njega ubacili glosatori i postglosatori.Njihovo ucenje govori da
nije dovoljno samo dogmatski tumaciti norme iz

Digesta ,

vec treba i odgovoriti na

pitanje kako su propisi Justinijanove kodifikacije nastali? Odnosno kako su izgledale
prethodne pravne norme iz kojih su odredbe

Corpusa

recipirane.I ova skola se moze

smatrati za jedne utemeljivaca

pravne istorije.

7.Lajbnic i Monteskje

Pocetak XVIII veka u nauci je znaci budjenje nacionalne svesti, sto je rezultiralo
pojavom i razvojem

drzavnog prava.

Mlada burzoazija staje na cello treceg staleza i krci

svoj put ka preuzimanju vlasti.Njeni predstavnici se zalazu za izucavanje nacionalne
proslosti u cilju formulisanja nacionalnog prava.Jedan od najpoznatijih predstavnika ovog
pravca je

Gotfrid Vilhelm Lajbnic

nemacki matematicar i filozof koji kaze : “ Svaka

sadasnjost opterecena prosloscu uzrokuje neizvesnu buducnost” . on prvi zagovara
evolutivnost drustvenih pojava odnosno zakonitost u njihovom kretanju is toga se zalaze
za proucavanje istorije kako bi se bolje razumela sadasnjost i predvidela buducnost.Svoje
stavove o istoriji prenosi in a pravnu nauku i u delu

Nove metode ucenja i predavanja

prava

istice znacaj izucavanja pravne istorije.Istoriju deli na spoljasnju –istoriju externu-

i unutrasnju ili nacionalnu – istoriju internu- Planirao je da od svih podataka koje skupi
napravi jedan opsti pregled drzavnih i pravnih sistema i institucija kod svih
naroda.Lajbnica upravo zbog ovih stvari smatramo za idejnog zacetnika moderne nauke u
opstoj istoriji drzave i prava.

Monteskje

Na dalji razvoj i uticaj istorije u pravu ima delo francuskog prosvetitelja Sarla

Monteskjea

O duhu zakona

.Monteskje uocava da postoje razliciti oblici vladavine,

drzavnih   uredjenja   koji   su   uzrokovani   raznim   prirodnim   i   geografskim   faktorima
uticajem klime reljefa polozaja i velicine teritorije id a sadejstvo svih ovih cinilaca cini
duh jednog naroda kome nuzno mora da participira i odgovarajuci duh zakona. i ako su
zakoni u razlicitosti sa svim ovim oni nisu prirodni sto znaci da izmedju prirodnih i
drustvenih   postoji   nesklad   zajednica   ih   mora   nuzno   menjati   i   prilagodjavati   svojim
potrebama.
     Umesto univerzalnosti jednog prava kako kazu predstavnici skole prirodnog prava ,
Zakoni i pravo neose specifikacije svojstvene samo jednom narodu.
     Rad Lajbnica i Monteskjea je uslovio da se u Nemackoj u drugoj polovini 18 veka
osnuje tzv.

Gentigenska skola prava

.Njeni predstavnici su se zalagali za pravnu istoriju

kao posebnu naucnu discipline i bili odlucni protivnici skolama elegantne jurispodencije i
skole prirodnog prava.

8.Istorijska škola prava

Ovu skolu prava osnovao je

Karl Fridrih Savanji

i sama skola je negirala samu pomisao

postojanja nekog opsteg odnosno univerzalnog prava. Jer svaki narod ima svoje
specificnosti a prema tome i pravo koje samo njega karakterise.Otuda je za predstavnike
ove skole

obicaj

jedini izvor prava.

Savanj smatra da je razvoj isao u tri nivoa

1) pravo naroda je odgovaralo duhu naroda njegovoj svesti i obicajima

prirodno

narodno pravo

2) vremenom je prirodno narodno pravo evoloiralo i nastalo je

naucno pravo

kodifikovano pravo

dolazi do sistematizacije svih pravnih normi u jedinstveni

zakonik

9.Genetička škola

Sa pojavom

Georga Fridriha Hegela

i njegove teorije o vecitom kretanju osporene su

temeljne pretpostavke istorijiske pravne skole

DIJALEKTICKA METODA

nalagale je

stalnu promenu svih sadrzaja pa i pravnih normi izmedju ostalog.Hegel je izjavio da je
najveca sramota poreci narodu pravo da menja svoje zakone i da stvara nove.

Nova faza u razvoju istoriskog misljenaja dolazi prevagom tzv.

Geneticke skole XIX

vek.

Ona teziste svojih istrazivanja stavlja na uzrocno-posledicne veze unutar istoriskih

procesa.Nauku interesuje poreklo odredjene pojave uzroci koji su doveli do manifestacije
i pokusaju utvrdjivanja zakonitosti.Istoriski procesi se povezuju u hronoloske serije i
svaki   za   sebe   predstavlja   jednu   malu   celinu   pri   tome   se   vodi   racuna   o   njihovoj
selektivnosti   odnosno   hronoloskom   nizu.Zahvaljujuci   radu   ove   skole   definitivno   se
iskristalisalo da ne samo u prirodnim nego isto tako i u drustvenim naukama se mogu
uociti  ozbiljne zakonitosti u  kretanju  odnosno  da  su  svi  zakoni  bili  onio  prirodni  ili
drustveni podlozni i skloni evoluciji.

10.Pozitivizam

Ovaj pokret je stavio naglasak na proucavanje vazeceg prava u pojedinim drzavama, u
okviru njega razlikujemo nekoliko pravnih skola.

Komparativna pravna skola

– uporedjuje pravne norme, sisteme i institucije

kod razlicitih naroda i za ciljk ima da pronadje dobitnu kombinaciju.

Skola interesne jurispodencije

– zalagala se za oslobadjanje sudstva formalno

pravnih norm ii donosenja presuda koje bi vodile racuna o interesima vladajuce
klase i politike

Socioloska skola

– nastala pocetkom XX veka i insistirala je na tome da se kod

donosenja presude uvaze socijalni momenti stranaka u postupku

Skola slobodnog prava

– koja kroz slobodno vodjenje sudskog postupka tezi da

izjednaci sudiju sa zakonodavcom.

Sa prelaskom na nizi stepen varvarstva javlja se

sindijazmicka porodica

– koju cine

izdvojene grupe parova muskaraca i zena bez obaveze da osnuju monogamni brak.U
sindijazmickoj porodici ocinstvo je izvesnije ali se i dalje srodstvo racuna po majci.
Na srednjem stupnju varvarstva javlja se po prvi put

patrijarhalna porodica

– koju

karakterise ocinska vlast staresine porodice.Javlja se kao posledica dominacije muskarca
u procesu proizvodnje i on ne zivi vise u zeninoj nego u svojoj kuci.Srodstvo se racuna
po ocu

agnautski sistem

. To je dakle poslednja stepenica ka individualnoj

porodici.Treba reci da se zena po pravilu kupovala i da je u slucaju smrti muza
nasledjivana poput naslednog dobra, to jest najblizem muskom srodniku.
Specificno je i to da su sinovi ostajali sa svojim porodicama u kuci, te je u jednom domu
ziveo veci broj porodica sa svojim potomstvom i svi su oni potpadali pod vlast staresine
porodice ili

pater familiasa

. Posle njegove smrti svi nastavljaju da zive zajedno birajuci

novog vodju, koji je po pravilu bio

primogenitus

ili ti prvorodjeni sin.

i na kraju na visem stupnju varvarstva javlja se

individualna porodica –

cija

karakteristika monogamni brak izmedju muskarca i zene.Deca zive zajedno sa njima sve
dok i oni ne osnuju svoje porodice.Rodbinski odnosi se zasnivaju na oba sistema i
agnatskom i kognatskom odnosno i po ocu i po majci.

13.Rod i pleme – odlike i organi

Rod-

predstavlja prvislozeni oblik povezivanja vise porodica koje vode poreklo od

istoga pretka . On je na odredjenom nivou razvoja predstavljao i ekonomsku jedinicu u
okviru koje se zivelo i radilo.Te je stoga neminovno morao imati i svoje organe vlasti:
1) rodovski staresina -

primus inter pares

bio je prvi medju jednakima i zastupao rod

prema spoljasnjem svetu
2) rodovska skupstina- cine je svi muskarci u rodu i skupstina odlucuje o svim vaznijim
odlukama koje se ticu roda.

Bratstvo-

Postepeno narastanje rodova neminovno je dovodilo na na njihovo cepanje na

vise bratstava koja i dalje ostaju u tesnoj vezi jer imaju zajednicko poreklo.

Pleme-

u ranoj fazi varvarstva brojna bratstva se udruzuju u plemena . Na pleme se

prenose najvaznije funkcije pitanja koja se odnose na bezbednost zajednice i ono postaje
nosilac vlasti na odredjenoj teritoriji.
Organi vlasti jednog plemena su:

1) Plemenski staresina – ujedno vrhovni vojskovodja, sudija i svestenik

Vece staresina- cine ga staresine svih bratstava

Plemenska skupstina- cine je svi muskarci u plemenu

U srednjoj fazi varvarstva doci ce do pojave vojne aristokratije koja ce sebi zadrzati
viskove ratnog plena odnosno rodovske aristokratije koja ce zadrzati viskove od prvih
oblika trgovine.Dolazi do raslojavanja, imovinsku diferencijaciju prate i promene u sferi
vlasti, rodovski odnosno plemenski organi se sve cesce biraju iz jedne porodice da bi se
na kraju sistem izbornosti sasvim izgubio.Plemena pocinju da prave plemenske saveze,
polako nestaje svest o krvnom srodstvu i ovime je otvoren put za nastanak prvih drzava.