FAKULTET ZA MENADŽMENT
VASE STAJIĆA 6, NOVI SAD
____________________________________________________________________________
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA
FILM I FOTOGRAFIJA
ISTORIJA ŽANRA
- HOROR -
NOVI SAD, 2008.
Horor filmovi su uznemiravajući filmovi čiji je cilj da zaplaše i uspaniče, uzrokuju užas i
nemir i probude naše najgore skrivene strahove, često u zastrašujućem, šokirajućem završetku, dok nas
istovremeno zabavljaju i očaravaju u katarzičkom iskustvu. Horor filmovi efektno pogadjaju u srž
tamne strane života, zabranjene, neobične i nemirne dogadjaje. Oni se bave našom primarnom
prirodom i njenim strahovima: našim noćnim morama, našom ranjivošću, našim otudjenjem,
odvratnostima, strahom od nepoznatog, strahom od smrti i rastrzanja. Počeci horor filmova vezuju se
za same početke filmova uopšte, dakle za period od pre 100 godina. Od naših najranijih dana, koristili
smo našu slikovitu maštu da vidimo duhove u senkovitim oblicima, da se emotivno vezujemo za
nepoznato i da se plašimo stvari koje su neverovatne. Gledanje horor filma pruža nam ulazak u taj
zastrašujući svet, daje nam samu esenciju straha bez stvarne opasnosti po život. Iako čudno zvuči,
gledanje horor filmova i preplašivanje ili posmatranje uznemirujućih, strašnih scena, pruža nam pravo
uzbudjenje i zabavu. Tamne, primitivne i zbunjujuće osobine koje nas istovremeno privlače i odbijaju,
prisutne su u ovom žanru. Horor filmovi su često kombinovani sa naučnom fantastikom kada su
pretnja ili čudovište vezani za tehnološke kvarove ili kada je Zemlja ugrožena vanzemaljcima. Horor
filmovi su takodje poznati i po nazivima chillers, scary movies, spookfests i the macabre.
Horor filmovi, kada su dobro odradjeni i kada se manje oslanjaju na zastrašujuće specijalne
efekte, mogu biti veoma moćne filmske forme, dotičući se naših snova i strave iracionalnog i
nepoznatog, kao i samog horora Najraniji horor filmovi bili su u gotskom stilu – to znači da se radnja
odvijala obično u sablasnim starim zdanjima, zamkovima ili maglom okruženim, tamnim i mračnim
mestima. Glavni junaci takvih filmova su bili nepoznata, ljudska, nadljudska ili groteskna bića, od
vampira, izbezumljenih ludaka, djavola, neprijateljskih duhova, čudovišta, ludih naučnika,
Frankenštajna, dvostrukih ličnosti tipa Džekil-Hajd, demona, zombija, zlih duhova, lukavih nemani,
satanističkih zločinaca, opsednutih, vukodlaka i nakaza sve do još nevidjenih, djavolskih izgleda zla.
Horor filmovi nastajali su iz različitih izvora: narodnih predanja o djavolskim bićima, veštičarenju,
fantazija, mitova, priča o duhovima, gotskih ili viktorijanskih novela iz Evrope od Meri Šeli ili irskog
pisca Brema Stokera. Na mnogo načina, ekspresionistički nemački nemi bioskop bio je vodeći kada se
govori o horor filmovima i filmovima o natprirodnom.
Najraniji horor filmovi: Čudovišta, vampiri i ostalo
Prvi horor film, koji je trajao samo tri minuta, delo je pronicljivog francuskog tvorca filmova
Žorža Melijea, nazvan
Le Manoir Du Diable (1896) (aka The Devil's Castle)
– koji je sadržao neke
elemente kasnijih filmova o vampirima. Još jedan vredan spomena i uticajan film, začetnik horor žanra
bio je nemački nemi ekspresionistički prekretnički klasik,
Das Kabinett des Doktor Caligari (1919)
koji je režirao Robert Vien, o karnevalskom hipnotizeru-terapeutu koji se zove Dr. Caligari koji
priziva bledolikog, visokog Ćezarea obučenog u crni triko, koji mesečari (i zaposednut je ubicom).
Senoviti, ometajući, izobličeni i “noćnomorovski” kvalitet sablasnog i stilskog “Caligari”-ja sa
vijugavim prilazima, izvaljenim vratima, skučenim sobama, nadvišenim gradjevinama i iskošenim
gradskim predelima, dobijen je u studiju.
Film je stigao u Holivud dvadesetih godina XX veka i
kasnije uticao na klasični period horor filmova tridesetih – uvodeći mnoge standarde horor običaja.
Najraniji film o vampirima režirao je Artur Robison. Bio je to nemački nemi film
Nachte des
Grauens (1916)
,
sa čudnim vampirolikim ljudima. Madjarski film
Drakula halala (1921)
, bio je prva
adaptacija novele o vampirima Drakula koju je napisao 1897. godine irski pisac Brem Stoker. Prvi
pravi film o vampirima takodje je producirao evropski filmadžija – F.W. Murnau režirao je
dugometražni
Nosferatu, A Symphony of Terror (1922), aka Nosferatu.
To je bila neovlašćena
filmska adaptacija Stokerove novele Drakula sa Maksom Šrekom u glavnoj ulozi prvog ekranizovanog
vampira – misterioznog aristokrate koji živi u udaljenom Bremenu po imenu Grof Orlok. Zbog
Pojavljivanje horor klasika tridesetih: Studio Univerzal
Glumac Konrad Fajt i nemački ekspresionistički režiser Pol Leni bili su regrutovani od strane
šefa Univerzala Karla Lemla sredinom dvadesetih. Pol Leni je već bio poznat u svojoj domovini po
jezivim horor klasicima
Backstairs (1921)
and
Waxworks (1924)
. Posle preseljenja u Holivud, Leni
je režirao The Cat and the Canary (1927), proizašao iz scenske melodrame iz 1922. godine. Značaj tog
filma ogleda se u tome što se smatra prvim gotskim horor filmom sa opsednutom kućom.
Početkom tridesetih, horor je ušao u njegovu klasičnu fazu u Holivudu – eru pravog Drakule i
Frankenštajna, sa filmovima koji su pozajmljeni od njihovih nemačkih ekspresionističkih korena.
Studio je koristio morbidne priče o evropskim vampirima i nemrtvim aristokratama, ludim naučnicima
i nevidljivim ljudima i stvorio neke od najoriginalnijih stvorenja i čudovišta ikad vidjena na ekranu.
Studio Univerzal je bio najpoznatiji po čistim horor filmovima tridesetih i četrdesetih godina, slavnim
horor likovima: Frankenštajnu, Drakuli, Mumiji, Nevidljivom čoveku i Vukodlaku kao i pravim horor
glumačkim zvezdama madjarskom matine idolu Beli Lugošiju i Borisu Karlofu.
Filmovi o Drakuli
Po Ginisovoj knjizi rekorda, lik koji se najčešće pojavljivao u horor filmovima je Drakula, sa
preko 160 pojavljivanja (brojeno do danas). U režiji Toda Brauninga Studio Univerzal je producirao
filmsku verziju Lugošijevog brodvejskog scenskog uspeha o krvožednom pretećem vampiru nazvan
Dracula (1931)
, snimljenu početkom godine. Lon Čejni stariji bio je jedan od mnogih kandidata za
glavnu ulogu, ali je umro 1930. godine. Atmosferska, komercijalno uspešna filmska adaptacija Brem
Stokerove novele igrala se strahovima od seksualnosti, krvi i nejasnog perioda izmedju života i smrti.
Glas sa teškim akcentom i gluma madjarskog glumca Bele Lugošija njegove najčuvenije uloge 500
godina starog vampire bila je elegantna, ljupka, egzotična i sjajna i plašila publiku dok bi nemrtvi
zločinac hipnotisao svoje žrtve predatorskim pogledom. Španska verzija u režiji Džordža Melforda
koja je izgledala impresivno, u mestu Brauning bila je snimana istovremeno na istim mestima noću ali
sa različitom glumačkom podelom i ekipom. U horor komediji režisera Tima Bartona Ed Wood
(1994), Martin Landau dobio je Oskara za sporednu ulogu, za ulogu stare horor zvezde Bele Lugošija,
morfijumskog zavisnika i prijatelja jednog od najlošijih holivudskih režisera. Uznemirujući film,
Drajerovo prvo tonsko delo bilo je labavo bazirano na zbirci horor priča
In a Glass Darkly
(1972
)
koju je napisao Šeriden L Fani . Alternativno je naslovljen kao
The Strange Adventure of David Gray
– priča o čoveku po imenu Džulijen Vest u zabačenoj seoskoj krčmi koji se polako uverava da ga
okružuju vampiri i koji sanja sopstvenu smrt i sahranu. I film Frica Langa
M (1931)
predstavio je
zastrašujuće zločinački, devijantni lik decoubice baziran na stvarnom životu ozloglašenog serijskog
ubice Pitera Kurtena – Dizeldorfskog vampire.
Originalni film o Frankenštajnu
Posle prvog filma o Drakuli, ubrzo je konačno usledila kombinacija naučne fantastike i
gotskog horora u trileru o ludom doktoru. Ovaj filmski horor-klasik o čudovištu
Frankenstein (1931)
– bio je Džejms Vejlova adaptacija novele koju je napisala Meri Šeli o doktoru Henriju Frankenštajnu
sa nepoznatim glumcem Borisom Karlofom. Kockasto čelo i elektrode koje vire iz vrata i Karlofova
oštra gluma Čudovišta dala je ličnost izgnanom, neshvaćenom liku kloparavog i teturavog hoda.
Ciklus filmova o vukodlaku
Osim pribegavanja horor likovima iz postojeće literature kao što su Frankenštajn, Drakula,
doktor Džekil i gospodin Hajd ili Nevidljivi čovek, Universal je stvorio i novo i originalno stvorenje u
dva filma – vukodlaka – poslednjeg od njihovih sjajnih originalnih horor likova. Prvi američki film o
vukodlaku bio je dobro odradjeni film Stjuarta Vokera
The Werewolf of London (1935)
sa Henrijem
Halom u ulozi doktora Glendona – naučnika koga zadesi “vučje prokletstvo”. Drugi, lik Vukodlaka
bio je u sjajnom filmu B-produkcije
The Wolf Man (1941)
koji je režirao Džordž Vagner sa Lonom
Čejnijem mladjim u svom prvom pojavljivanju na filmu u ulozi prokletog Lerija Talbota – njegovoj
najpoznatijoj ulozi. Scena transformacije čoveka u vuka uključujući komplikovanu kozmetičku i
šminkersku veštinu bila je upadljivo realistična. Najveće poniženje Čejni mladji doživeo je u
Univerzalovoj komediji
Abbott and Costello Meet Frankenstein (1948)
sa dva komičara. To je bio
dokaz da klasični horor filmovi počinju da izlaze iz mode posle pravih strahota koje je doneo II svetski
rat i Univerzal je pokušavao da proizvede sve više i više nastavaka. Još jedan film o vukodlacima koji
nije imao veze sa prethodnima bio je
She-Wolf of London (1946)
sa Džun Lokart u ulozi Filis
Alenbaj nevine mlade devojke u Londonu navedene da skrivi jeziva ubistva.
