Fakultet poslovne ekonomije
Menadžment javne uprave
Geopolitika
ISTORIJAT NASTANKA
EVROPSKE UNIJE
(seminarski rad)
Banja Luka, jun 2015.
SADRŽAJ
2
Uvod……………………………………………………………………………………………….3
Temelju EU: Evropska zajednica za ugalj i čelik (ESCS)……………………………………...…4
Evropska ekonomska zajednica (EEC)……………………………………………………………5
Evropska zajednica (EC)…………………………………………………………………………..7
Osnivanje i stubovi EU……………………………………………………………………………7
Proširenje EU na nove članice…………………………………………………………………....9
Uspostavljanje zajedničkog tržišta EZ…………………………………………………………...11
Zaključak…………………………………………………………………………………………14
Literatura………………………………………………………………………………………....15
UVOD
4
Za rađenje evropske integracije zaslužni su Žan Mone i Robert Šuman, dana 09. maja 1950.,
kada je Šuman, tadašnji ministar spoljnih poslova Francuske, objavio plan o stavljanju “čitave
francusko - njemačke proizvodnje uglja i čelika pod zajedničku Visoku vlast, u okviru
organizacije koja je otvorena za učešće drugih zemalja Evrope.”
3
Šumanov prijedlog je ponudio
strategiju pomirenja njemačkog ekonomskog oporavka i francuske nacionalne bezbjednosti.
“Prihvatanjem tek osnovane Savezne Republike Njemačke kao ekonomskog parnjaka i
predavanjem nadležnosti obe zemlje u industriji uglja i čelika jednoj nadnacionalnoj vlasti,
Šumanov plan podario je sadržinu evropskoj integraciji o kojoj i danas postoji nejasna slika.
Nadogradnja Šumanove deklaracije rezultirala je, najprije, Evropskom zajednicom za ugalj i
čelik, a onda i Evropskom zajednicom za atomsku energiju i Evropskom ekonomskom
zajednicom, kasnije poznatom kao Evropska zajdenica.”
4
Izvod iz Šumanove deklaracije:
„...Evropa neće biti stvorena odjednom, niti prema
jedinstvenom planu. Biće izgrađena putem konkretnih dostignuća koja najprije stvaraju faktičku
solidarnost... Sjedinjavanje proizvodnje uglja i čelika trebalo bi odmah da stvori zajedničke
osnove za ekonomski razvoj što je prvi korak ka evropskoj federaciji i da promjeni sudbinu onih
regiona koji su dugo bili posvećeni proizvodnji municije za ratovanje, čije su žrtve najčešće
bili.“
5
Osnovna ideja Šumanove deklaracije je objedinjavanje uprave nad resursima koji su u prvoj
polovini dvadestog vijeka bili glavni adut zaraćenih strana u dva svjetska rata. Šumanova
deklaracija je u trenutku objavljivanja mnoge iznenadila, budući da je od rata sa Njemačkom
prošlo tek pet godina.
Evropska zajednica za ugalj i čelik uspostavljena je potpisivanjem Ugovora 18. aprila 1951. u
Parizu. Ugovor je stupio na snagu 23. jula 1952. Iako je po prvobitnom Šumanovom i
Monoeovom planu, cilj bio ujedinjenje i pomirenje nedavno zaraćenih strana Njemačke i
Francuske, te uspostavljanje zajedničke nadležnosti nad industrijom uglja i čelika, ubrzo su se i
druge zemlje priključile ovom ugovoru, pa tako članice Evropske zajednice za ugalj i čelik
3
Pascal Fontaine,
Europe, a Fresh Start: The Schuman Declaration, 1950-90
(Luxemburg: Office for Offical
Publications of the European Communities, 1990.)
4
Dezmon Dinan
, Sve bliža unija, Uvod u evropsku integraciju,
Evropska unija, JP Službeni Glasnik, 2009.
5
Izvor: http://www.dw.de/nastanak-i-razvoj-evropske-unije/a-3857789, Preuzeto: 06.07.2015.
5
postaju: Belgija, Francuska, Holandija, Italija, Luksemburg i Njemačka. Cilj ove zajednice je
predstavljalo uspostavljanje zajedničkog okvira za proizvodnju i distribuciju uglja i čelika te
autonomnog sistema institucija koji će time upravljati idućih 50 godina. Prema Ugovoru o
Evropskoj zajednici za ugalj i čelik, taj rok istekao je 23. jula 2002. godine, čime je ova
zajednica prestala postojati. Pitanja vezana za ugalj i čelik su Ugovorom o Evropskoj uniji
(1992./1993.) prenesena u Ugovor o Evropskoj zajednici (bivši Ugovor o Evropskoj ekonomskoj
zajednici).
Pri samom osnivanju ove zajednice, što je kasnije bilo vidljivo i u preambuli ugovora, krajnja
Moneova namjera je bila brisanje razlike između Evrope i Zapadne Evrope, te ograničenje
geopolitičkog opsega Evropske zajednice za ugalj i čelik (kasnije Evropske zajednice) na grupu
ključnih zemalja koncentrisanih oko Rajne. Ova zajednica je razočarala evropske federaliste,
kako zbog konceptualnog okvira, tako i zbog stvarnog funkcionisanja. Bila je to jedna
neglamurozna organizacija koja nije na adekvatan način simbolizovala velike nade o
nadnacionalnosti u Evropi, mada je poslužila ključnoj svrsi u poslijeratnom svijetu, u smislu
francusko - njemačkog pomirenja i s tim povezanog cilja integracije Evrope.
Evroska ekonomska zajednica (EEC)
Idejni tvorci Zajednice za ugalj i čelik vidjeli su ovakvo povezivanje kao prvu fazu u tzv.
procesu sektorske integracije. Suština ovakve integracije je postepeno povezivanje u oblastima u
kojima je to u datom trenutku moguće, a kao dugoročni cilj integracije je označena politička
unija.
Na konferenciji koja je održana u Mesini 1955. ministri spoljnih poslova šest država potpisnica
zajednice za ugalj i čelik, saglasili su se oko stvaranja zajedničkog tržišta (EEC) i tržišta za
atomsku energiju (EURATOM). Već sledeće godine predloženo je zvanično osnivanje Evropske
ekonomske zajednice i evropske zajednice za atomsku energiju. Petog marta 1957. potpisani su
osnivački ugovori u Rimu i zaključeni su na neodređeno vrijeme, a stupili su na snagu 01.
januara 1958. godine.
