INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK U TRAVNIKU
SAOBRAĆAJNI FAKULTET TRAVNIK
TEMA:
HISTORIJSKI RAZVOJ ŽELJEZNIČKOG I VAZDUŠNOG
SAOBRAĆAJA
Predmet: Saobraćajna geografija
Profesor: Prof. dr. sc. Tešo Ristić Student:
Asistent: V. Asistent Amila Mujić Br. indexa:
Travnik, Novembar.
4
1. HISTORIJSKI RAZVOJ ŽELJEZNIČKOG SAOBRAĆAJA
Upotreba željezničkog saobraćaja počinje sa razvojem rudarstva sa rudarskim kolicima koje
su se po nekim izvorima javile oko 1550. godine, koja su po drvenim šinama vukli ljudi i
životinje. Kako drvene šine nisu bile dovoljno dobre, 1763. godine pojavljuju se šine od
livenog gvožđa poznate pod nazivom Rayno-ldsove (Rejnoldsove) šine.
I pored svih postignutih rezultata do tada, željeznički saobraćaj nije mnogo pokazivao svoje
prave mogućnosti sve dotle dok se zasnivao na konjskoj vuči. Zbog toga se pristupilo
promjeni pogonske snage upotrebom parne vuče, do tada malo poznate u svijetu. Parna vuča
je predstavljala prve korake željezničkog saobraćaja u današnjem smislu shvatanja tog
saobraćaja. 1814. godine Džordž Stivenson je konstruisao prvu parnu lokomotivu, da bi tek
1825. godine puštanjem prve pruge na relaciji Stockton–Darlington u dužini od 41 km ova
lokomotiva prevukla kopoziciju od 12 teretnih i 22 putnička vagona sa 90 tona robe i 450
putnika prosječnom brzinom od 15 km/h i maksimalnom od 19 km/h.
Redovnim saobraćajem od 1830. godine na relaciji Liverpool–Manchester počinje
organizovan željeznički saobraćaj. Tako da je već 1843. godine Engleska imala 3141 km
željezničke pruge. Željeznica, kao novo saobraćajno sredstvo, brzo se prošitila i na druge
zemlje, tako da poslije izgradnje prve pruge u Engleskoj počinje izgradnja i u drugim
zemljama, i to:
o
1831. godine pušta se u javni saobraćaj i prva pruga u SAD-u (Boltimor–Mils),
o
1832. godine u Austriji (Linc–Budojevice)
o
1832. godine u Francuskoj
o
1835. godine u Njemačkoj (Nimberg–Firt)
o
1836. godine u Belgiji (Brisel–Anvers)
o
1838. godine u Rusiji (Petrovgrad – Carsko selo)
o
1839. godine u Holandiji (Amsterdam – Starben)
o
1839. godine u Italiji (Napulj – Portići)
o
1845. godine počinje izgradnja željeznica u Aziji (Caylon)
o
1848. godine izgrađena je i prva pruga u Južnoj Americi (Gvajana)
o
1857. godine i Australija je dobila svoju prvu prugu
5
Željeznice se mogu definirati kao prometno sredstvo u kojem su metalni kotači prisilno
voženi po metalnom putu. Takve željeznice smatraju se konvencionalnim (klasičnim)
željeznicama.
Željeznički saobraćaj se ubrzano razvijao, pri čemu je uslovljen i brz razvitak putničke mreže,
što se bolje može vidjeti u slijedećoj tabeli:
GODINA
DUŽINA MREŽE U
HILJADAMA KM
1825
0,04
1830
0,15
1835
0,67
1840
8,6
1845
15,9
1850
38,9
1860
107,9
1870
207,9
1880
367,0
1900
790,5
1920
1200,7
1933
1314
1944
1338
1955
1195
1965
1346
