Visoka tehnička mašinska škola strukovnih studija
Trstenik
Andreja Milutinović S9/2013
Predmet: Metodologija naučno - istraživačkog rada
Tema: Istraživanje i modeliranje obejkta i/ili procesa
Profesor: Dr Radoš Pantić
Trstenik, 2014
1
Sadržaj
1. Metoda nauke
1.1. Metoda nauke – šta je to?2
1.2. Pojam metoda nauke3
1.2.1. Principi naučnog saznanja3
1.2.2. Metodološki postupak (glavne faze istraživačkog postupka)5
1.2.3. Tehnike istraživanja5
1.3. Aktivnosti opšteg metoda nauke7
2. Hipoteza
11
2.1. Pojam hipoteze11
2.2. Induktivna metoda (metoda indukcije)12
3. Sistem i koncept eksperimentalne metode
14
3.1. Sistem14
3.2. Eksperimentalna metoda16
4. Formiranje “plan matrice“ tipa
2
3
+
4
20
5. Pisanje naučnog rada
21
5.1. Struktura rada22
6. Literatura
25
3
Opšta metoda kojom proveravamo naše stavove i naša verovanja koja je zasnovana na
primeni logike i zdravog razuma, kako u redosledu po kome se vrši proveravanje, tako i u
pojedinim fazama razmišljanja naziva se metoda nauke ili metodologija
naučnoistraživačkog rada ili metodologija nauke.
Metodologija (od grčkih reči methodos – put i logos – um) je nauka o načinima i
putevima dolaženja do naučnog saznanja (materijalnog, društvenog i duhovnog sveta).
Metaodologija je nauka o nauci. Ona je metanauka ili mišljenje o mišljenju. Cilj
metodologije je da se razume suština naučnog saznanja i da utvrdi osnovne principe u
njegovom sticanju i kritičkom preispitivanju. Pored toga, metodologija nas uči kojim
sredstvima treba da se služimo kako bi došli do što istinitijeg (objektivnog) upoznavanja
sveta.
1.2.
Pojam metoda nauke
Metod je način mišljenja i istraživanja u nauci. Naučni metod se koristi radi sticanja što
istinitijeg saznanja. Metod u najširem smislu reči obuhvata tri osnovne komponente:
opšti pristup istraživanju (principi naučnog saznanja)
metodološki postupak istraživanja (faze istraživačkog postupka)
metode i tehnike istraživanja (tehničke metode)
Opšti pristup (prethodno znanje) je znanje o opštim principima naučnog saznanja
(objektivnost, pouzdanost, preciznost itd.). U drugom značenju, metodološli postupak,
odnosi se na znanje o procedurama i postupcima naučnog saznanja (faze naučnog
istraživanja). Treću komponentu metoda sačinjava znanje o metodama i tehnikama
istraživanja i prikupljanja podataka. Primena metoda naučnog saznanja je garancija
objektivnosti - da su zaključci koje dobijemo istraživanjem istiniti.
1.2.1. Principi naučnog saznanja
Postoje određeni principi koji odlikuju naučno, u odnosu npr. na zdravorazumsko
saznanje. Neki od najvažnijih su: princip objektivnosti, princip pouzdanosti, princip
opštosti, princip sistematičnosti, sinteza indukcije i dedukcije, sinteza kvantitativnog i
kvalitativnog.
Princip objektivnosti naučnog saznanja
Princip objektivnosti ima nekoliko osnovnih značenja. Prvo i najvažnije je poznavanje i
korišćenje logike ili puta naučnog saznaja (primena metodološkog postupka). U drugom
značenju objektivnost podrazumeva nepristrasnost prema podacima i činjenicama do kojih
istraživač dolazi. Naučnik podacima i činjenicama pristupa bez ličnih, kulturnih,
ideoloških i svakih drugih predubeđenja. Konačno, objektivnost je zadovoljena ako postoji
intersubjektivna saglasnost, ako je ono do čega smo došli proverljivo (ako drugi istraživači
koristeći se istom metodologijom dobijaju iste rezultate).
4
Princip pouzdanosti naučnog saznanja
Pouzdanost je zadovoljena ako su rezultati do kojih smo u istraživanju došli relativno
trajni, ako se u ponovljenim istraživanjima dobijaju isti rezultati, ako u relativno dužem
vremenskom periodu osnovni nalazi istraživanja otrpe kritiku, ako osnovna svojstva
fenomena
ostaju
nepromenjena
(stabilna).
Princip preciznost naučnog saznanja
Princip preciznosti najbolje se ogleda u primeni jezika. Jezik nauke je do te mere precizan
da pitanje značenja osnovnih pojmova nikada ne sme doći u pitanje. U naučnom radu
koriste se oni simboli koji imaju definisane sve osnovne dimenzije, a jedan simbol može da
ima samo jedno značenje.
Princip opštosti naučnog saznanja
Nauka teži da otkrije ono što je opšte, što važi za niz pojedinačnih specifičnih slučajeva.
Dok je u prirodnim naukama princip opštosti uglavnom zadovoljen, u društvenim naukama
opštost je uslovna. Društveni zakoni važe pod određenim uslovima. Da bi jedan zakon u
društvenim naukama zadovoljio zahtev naučnosti, pored samog zakona potrebno je
precizno definisati i uslove pod kojima se on ostvaruje.
Princip sistematičnosti naučnog saznanja
Nauka je zaokružen sistem znanja koji može biti funkcionalno ili uzročno-posledično
povezan. Svaka činjenica, zakon, teorija itd. do koje istraživač u istraživanju dolazi mora
biti
dovedena
u
vezu
sa
naučnim
saznanjem.
Sinteza indukcije i dedukcije
Dedukcija, put naučnog saznanja karakterističan za teorijsko racionalne analize. Polazi se
od nekog opšte-prihvaćenog stava, pa se zaključuje na pojedinačne i posebne slučajeve
(odozgo prema dole). Indukcija je obrnut put saznanja (odozdo prema gore) karakterističan
za empirijska istraživanja. Polazi se od prikupljenih podataka (pojedinačnog) pa se izvodi
opšti zaključak koji važi za sve te slučajeve. Savremeni put naučnog saznanja podrazumeva
sintezu dedukcije i idukcije. U savremenim istraživanjima polazi se od opšteg stava
hipoteze, koja se proverava (prihvata ili odbacuje) na osnovu prikupljenih empirijskih
podataka.
Sinteza kvantitativnog i kvalitativnog
U različitim periodima razvoja naučne metode dominaciju su imale kvalitativna ili
kvantitativna analiza. Savremeni put naučnog saznanja podrazumeva sintezu kvantitativne
i kvalitaivne analize. Kvantitativna analiza znači merenje (utvrđivanje odnosa), a
kvalitativna tumačenje tih odnosa.
6
Razlikovanje tehnike istraživanja prema cilju
Cilj istraživanja može biti – upoznavanje (eksploracija) pojave
Cilj istraživanja može biti izviđanje ili eksploracija, pionirsko istraživanje, manje ili više
nepoznate pojave i okolnosti u kojima se ona javlja. Eksplorativno istraživanje je usmereno
na uočavanje pojava, njihovo međusobno razgraničavanje, utvrđivanje karakterističnih
svojstava, učestalost javljanja i sl. (jednom rečju na upoznavanje pojave).
Cilj istraživanja može biti – opis (deskripcija) pojave
Drugi cilj može biti egzatan opis ili desktipcija neke pojave. Takav cilj se postavlja kada
se radi o značajnoj pojavi koju je potrebno precizno upoznati i maksimalno objektivno
opisati, definisati ili redefinisati.
Cilj istraživanja može biti – objašnjenje (eksplikacija) pojave
Treći cilj može biti objašnjenje ili eksplikacija neke pojave. Eksplikativna istraživanja se
bave pojavama koje su prethodno egzaktno opisane, a sada želimo da ih i objasnimo. U
eksplikativnim istraživanjaima polazi se od jedne ili više pretpostavki o povezanosti te i
neke druge pojave. Istraživanje treba da potvrdi ili ospori takve pretpostavke.
Cilj istraživanja može biti – predviđanje (predikcija) pojave
Istraživanje može biti organizovano sa ciljem da pruži predviđanje ili predikciju u
pogledu javljanja određenih pojava, promena u njihovim bitnim svojstvima. Prediktivna
istraživanja su samo poseban vid eksplorativnih istraživanja.
Jednokratna ili razvojna istraživanja
Istraživač planira jednokratno istraživanje, ali nisu retki slučajevi da se istraživanja
realizuju u seriji (razvojna istraživanja) polazeći od eksploracije (upoznavanja pojave ),
njene deskripcije (preciznog opisivanja i definisanja ) pa do eksplikacije (objašnjavanje) i
predikcije
(predviđanja
drugih
pojava
na
osnovu
nje).
Eksperimentalna i neeksperimentalna istraživanja
U projektovanju eksperimentalnih istraživanja glavno pitanje se odnosi na
eksperimentalnu manipulaciju eksperimentalnog faktora i kontrolu drugih varijabli. Kod
neeksperimentalnih istraživanja glavni problemi se odnose na izbor reprezentativnog
uzorka, primenu standardnih postupaka prikupljanja i obrade podataka.
