CARINE
Carine su jedan od osnovnih oblika javno-pravnih prihoda. Spadaju u posredne (indirektne) poreze i
predstavljaju jedan od najznačajnih instrumenata spoljno-trgovinske politike.
Kao oblik posrednog poreza, carina se ubire od prometa robe, kada ova prelazi državnu
odnosno carinsku granicu. Prema nekim shvatanjima,prelaz robe preko granice nije conditio sine qua
non carine.Često se carini roba koja se ne izvozi, uvozi ili prevozi,što se reguliše nacionalnim spoljno-
trgovinskim sistemom i deviznim sistemom.
Fiskalnim ciljevima osiguravaju se potrebna javna sredstva, državi, odnosno društvenoj zajednici.
Ekonomski ciljevi mogu biti brojni i raznovrsni. Pre svega, carinom se može štititi domaća privreda ili
samo određena grana ili oblik proizvodnje od inostrane konkurencije. Carinom se može povećavati cena
uvoznoj robi, potencirati razvoj određenog proizvoda, ili grane, delovati na strukutru troškova i
raspodelu nacionalnog dohotaka, investicije i na niz ekonomskih agregata.
Socijalni ciljevi uvođenja carina ogledaju se u tome da se kroz sniženje carina na određene proizvode,
bitne za životni standard određenih socijalnih grupa deluje na njegovo pojevtinjenje, odnosno
stimulisanje potrošnje i zaposlelnosti i dr.
VRSTE CARINE
Carine možemo podeliti prema različitim kriterijumima. Danas je uobičajena podela carina na:
- carine prema pravcu kretanja robe;
- carine prema načinu odmeravnja;
- carine prema karakteru trgovačkih odnosa s inostranstvom;
- carine prema visini opterećanja proizvoda iz određenog područja ili destinacije;
- carine prema njihovoj osnovnoj ekonomskoj funkciji.
Carine prema pravcu kretanja robe mogu biti: uvozne, izvozne i prevozne.
Uvozna carina se naplaćuje prilikom uvoza robe u carinsko područje, a služi za ograničavanje uzvoza,
zaštitu domaće privrede i ostvarivanje fiskalnih prihoda.
Izvozna carina se naplaćuje kod izvoza robe na inostrano carinsko područje.
Prevozna ili provozna carina (tranzitna) naplaćuje se od prometa robe iz jedne u drugu zemlju-preko
naciolanog carinskog područja. Danas su ove carine gotovo prestale biti sastavni element savremenog
carinskog sistema.
Carine prema načinu odmeravanja dele se na tri osnovna oblika:
specifične (kvantitativne);
vrednosne (ad valorem)
mešovite.
- Specifična carina (kvantitativna) se utvrđuje na određene mere jedinice (metar, kilogram, litar i dr.).
Danas se zbog nepraktičnosti vrlo retko primenjuje.
- Vrednosne (ad valorem) su carine koje se određuju prema vrednosti ocarinjene robe. Ovo je danas
osnovni oblik carine.
- Mešovite carine predstavlaju kombinaciju vrednosne i specifične carine.
Carine prema karakteru trgovačkih odnosa sa inostranstvom
Prema načinu donošenja propisa o carinama, odnosno karakteru trgovačkih odnosa, razlikujemo:
-autonomne carine, i
-konvencionalne ili ugovorene.
Autonomna carina je onaj oblik carine koji uvodi država autonomno, bez obzira na stav drugih zemalja. U
najvećem broju slučajeva tarifu autonomne carine donosi država samostalno svojom pravnim aktom.
Konvencionalne ili ugovorene cene su rezlutat ugovora ili sporazuma dve, ili više zamalja. Ugavnom
carina se danas obično donosi na osnovi međunarodnih ugovora više zemalja, tako da se ne može
menjati jednostranim aktom bilo koje zemlje .
Carine prema
visini opterećenja proizvoda
Prema ovim elementima, carine se dele na dva oblika:
- preferencijalnu i
- retorzivnu carinu.
Preferencijalna carina je takav tip carine koje primenjuje određena država u odnosima s jednom ili više
drugih zemalja, priznavajući na taj način njenim proizvodima privilegovan položaj na svom tržištu. U
ovom slučaju se primenjuje niža carinska stopa od uobičajene, čime se preferira uvoz iz tih zemalja.
ELEMENTI CARINE
1) Carinska deklaracija-je pismena prijava carinskog obveznika u koju se unose svi podaci neophodni za
carinjenje (naziv robe, vrednost robe, količina i sl.). Sastavlja se na propisanom obrascu, a istinitost
podataka potvrđuje se potpisom.
2) Carinski organi-su posebni finansijski organi državne uprave čija je nadležnost da vrše nadzor nad
uvozom, izvozom i tranzitom robe preko carinske teritorije te obavljaju carinjenje i deviznu kontrolu na
granici carinske teritorije.
3) Carinska ležarina je naknada koja se plaća za smeštaj robe u carinska skladišta.
4) Skladišni depozit-je deponovani novac putnika kod carinskih organa pri ulasku ili izlasku iz zemlje.
5) Carinska skladišta-služi za smeštaj neocarinjene robe i pod kontrolom su carinskih organa. Roba se
skladišti bez plaćanja carine, a carini se kada napušta skladište.
6) Carinska slobodna zona-je deo državne teritorije izdvojen iz njezinog carinskog područja. Roba
unesena u slobodnu zonu (luku) ne podleže plaćanju carine, nego tek onda kada je napušta.
…………………………………
TAKSE
U finansijskoj teoriji pod taksama se podrazumevaju prihodi koji predstavljaju novčani
ekvivalent za usluge koje čine javni organi ili druga javno-pravna tela fizičkim ili pravnim licima.
Time se takse javljaju kao protiv naknade za izvršene usluge od strane javno-pravnih tela. Ta
karakteristika taksa omogućava nam da ih odvojimo od poreza. Za razliku od poreza, koji
predstavalju obavezna davanja »koja država ubire silom svog fiskalnog suvereniteta«, prilikom
plaćanja takse osobe slobodno odlučuju koju će uslugu i za koju vrednost tražiti. Kod poreza ne
postoji direktna protivnaknada, s obzirom na to da služe za finansiranje opštih potreba.
UTVRDJIVANJE VISINE
1.
U finansijskoj teoriji pod taksama se podrazumevaju prihodi koji predstavljaju novčani
ekvivalent za usluge koje čine javni organi ili druga javno-pravna tela fizičkim ili pravnim licima.
Time se takse javljaju kao protiv naknade za izvršene usluge od strane javno-pravnih tela. Ta
karakteristika taksa omogućava nam da ih odvojimo od poreza. Za razliku od poreza, koji
predstavalju obavezna davanja »koja država ubire silom svog fiskalnog suvereniteta«, prilikom
plaćanja takse osobe slobodno odlučuju koju će uslugu i za koju vrednost tražiti. Kod poreza ne
postoji direktna protivnaknada, s obzirom na to da služe za finansiranje opštih potreba.
2) Zavisi od koristi koju ima takseni obveznik od učinjene usluge. Npr. u našem taksenom
sistemu plaća se taksa na obaveze za vršenje ugostiteljske delatnosti u restoranu, bifeu ili baru,
pri čemu je taksa za vršenje delatnosti održavanja bara najviša, jer se tu očekuje najveća korist
od vršenja poslovne delatnosti.
3) Visina taksa zavisi i od toga da li se usluga čini isključivo korisniku usluge ili postoji i opšti
interes za određenu radnju. Npr. za prijavu ispita student plaća relativno mali novčani iznos,
mada su troškovi ispita daleko veći, ali društvo preuzima na sebe deo troškova i podmiruje ih iz
drugih izvora sredstava. To znači da i društvo ima korist od učinjene usluge, pa je zbog toga i
visina takse znatno niža.
4) Postoje slučajevi kada se ne plaća taksa, bez obzira na troškove koji se stvaraju činjenjem
usluge. Društvo u celini preuzima troškove na sebe i podmiruje ih uglavnom iz poreza.
5) Društvo ponekad utvrđuje takse u smislu svog negativnog stava prema nekom obliku
delatnosti te su one daleko više od stvarnih troškova. Tako se takse u sudskom sporu određuju
prema vrednosti spora, prema trajanju, prema broju akata i dr. Visoke takse treba da
onemoguće preteran broj korišćenja takvih usluga. To je tzv. preventivno delovanje taksa
(obično u sudskim sporovima).
KLASIFIKACIJA TAKSE
1) Prema organima koji propisuju taksene obaveze u određenoj zemlji. U ovu grupu svrstavamo
sledeće oblike taksa:
takse koje propisuju centralni državni organi;
takse koje propisuju uže društvno-teritorijalne zajednice (lokalne, komunalne i sl.).
2) Prema organima koji obavljaju određene usluge, a predmet su taksa:
- administrativne takse, koje se uplaćuju za usluge državnih organa i ustanova. U ove
takse spadaju:
a) carinske takse,
3) Načelo jednostavnosti taksene tarife-je tehničke prirode i zahteva da taksena tarifa bude
tako jednostavna da lako i tačno omogući plaćanje propisane takse.
4) Načelo ne komuliranja takse-za iste spise ili radnju nije moguće naplaćivati takse
kumulativno od strane više javno-privatnih tela.
ELEMENTI TAKSA
Predmet takse-je radnja državnog organa ili neka činjenica za koju je zakonom (odlukom)
nadleženog državnog organa propisano plaćanje takse;
Takseni obveznik-je fizičko ili pravno lice na čiji zahtev se obavlja radnja predviđena u taksenoj
tarifi, odnosno u interesu u koje se preduzimaju radnje za čije je obavljanje propisana obaveza
plaćanje takse. Takseni obveznik je i lice koje se koristi pravom, predmetom ili uslugom za čije je
korišćenje propisana obaveza plaćanja takse;
Taksena osnovica-to je vrednost usluge koja služi za obračun takse (npr. vrednost spora,
vrednost radnog sata i sl.);
Taksena stopa-je utvrđeni iznos koji takseni obveznik treba da plati da jednicu osnovice.
Određuje se u fiksnom iznosu u procentu ili paušalno;
Taksena tarifa-sistematski je sređen popis radnji, opis korišćenja određenim pravima,
uslugama, predmetima i sl., za čije se izvršenje odnosno korišćenje naplaćuje taksa i iznos koji
se pri tome plaća;
Taksena oslobađanja-mogu biti lična i predmetna. Lična oslobađanja propisana su, u pravilu, iz
socijalnih razloga (loš materijalni položaj taksenog obveznika). Predmetna oslobađanja od
plaćanja takse odnose se na pojedine radnje, mere, korišćenje određenih prava i sl.-nezavisno
o licu koje je iniciralo određenu delatnost državnog organa, koje se koristi određenim uslugama
i pravima itd. (npr.: predlozi i prijave podnetih u javnom interesu, radnje učinjene po službenoj
dužnosti);
Takseni sistem- predstavlja skup svih taksenih oblika koje koristi određena zemlja.
Prema Zakonu o javnim prihodima i rashodima u Republici Srbiji su usanovljene sledeće vrste
taksa:
Administrativne takse,
Sudske takse,
Komunalne takse,
