2
UVOD
Pojam finansije vodi porijeklo od latinskog izraza „
finatio
“ odnosno „
finantio pecuniaria
“, i
sam pojam finansije ima dugu tradiciju i historiju koji se upotrebljavao da se obilježi finansijsko
plaćanje.
Javne finansije se najčešće definišu kao aktivnosti države vezane za pribavljanje javnih prihoda
i izvršenje javnih rashoda. Pored toga što su finansije društvena i ekonomska naučna disciplina,
one su također i historijska nauka.
Nastanak nauke o javnim finansijama je uvjetovano pojavom novca kao i novčane ekonomije.
Faktori koji su uticali na razvoj javnih finansija su mnogobrojni i međusobno se razlikuju.
Javne finansije su se prvobitno pojavile u državama starog svijeta, kao što su Egipat, Babilon, a
poslije su se pojavile i u Rimskom Carstvu, ali one svoj pravi razvoj doživljavaju tek u srednjem
vijeku.
Pojam finansije se upotrebljavaju u užem i u širem značenju. U užem značenju, finansije
obuhvataju državne, odnosno javne prihode i rashode, budžet i javne kredite, a u širem značenju
obuhvata proučavanje novca, kredita i bankarstva.
Prilikom izrade seminarskog rada korištene su historijska metoda i metoda analize kojom su
analizirani pojam javnih finansija.
4
Pored proučavanja javnih prihoda i javnih rashoda, postoje još dvije značajne kategorije. To su
budžet i budžetska procedura i politika i upravljanje javnim dugom.
Razvojem i jačanjem uloge novca, pojam finansija se mijenjao i sadržajno i terminološki. Pojam
javnih finansija se prvo javljao i razvijao u praksi, a zatim i u teoriji.
Pojam „javne“ se upotrebljava kako bi se napravila distinkcija u odnosu na lične finansije i
poslovne finansije. Drugim riječima, pojam javne finansije se može dovesti u vezu sa državnim
finansijama. Danas su javne finansije teorija i praksa finansiranja rastućeg javnog, odnosno
državnog sektora ekonomije, tj. postaju veoma bitan instrument finansiranja javnopravnih
kolektiviteta.
„Danas u izmijenjenim uslovima funkcionisanja savremenih ekonomija u svijetu, javnopravni
karakter državnih (javnih) finansija prelazi okvir budžetskih intervencija, jer savremena država
sve više postaje životno zainteresovana za cijeli tok stvaranje nove ekonomske vrijednosti i
povećanja BDP-a, a prije svega za one komponente koje se odnose na stvaranje dohotka i na
faktore koji utiču na stanje i promjene ukupne snage novca“.
4
Funkcije javnih finansija se prvenstveno odnose na pribavljanje javnih prihoda i izvršavanje
javnih rashoda za finansiranje potreba društva u cjelini.
Predmet izučavanja javnih finansija kao nastavno – naučne discipline mogao bi se precizirati u
okviru slijedećih instituta: sistem i politika javnih rashoda, sistem i politika javnih prihoda,
sistem i budžetska politika, te politika i upravljanje javnim dugom.
„Razvoj robnonovčanih odnosa, a posebno pojava države direktno je uticao na suštinu i
definisanje pojma finansije, a i na čitav spektar izvedenica kao što su termini „financio“ i
„finantiones“ koji su označavali državne prihode, odnosno cjelokupno novčano poslovanje
države“.
5
4
Kešetović, I., Đonlagić, Dž., Rička, Ž.,
Javne finansije
, Ekonomski fakultet u Sarajevu, Sarajevo, 2012, str. 16
5
Ibid, str. 17
