1
JAVNE FINANSIJE
1. Objasnite pojam javnih finansija
Javne finansije
predstavljaju naučnu disciplinu koja izučava finansijsku djelatnost države
i drugih subjekata, a ta djelatnost se sastoji u zadovoljavanju određenih javnih potreba i
obezbjeđivanju novčanih sredstava da bi se te potrebe mogle finansirati u skladu sa
zakonom. Sve države u okviru zakonodavne, izvršne i sudske vlasti mogu prikazati
budžet u obliku novčano izraženih javnih rashoda.
Budžet potiče od riječi BURGE - TORBA, a sastoji se od prihodovne i rashodovne strane
sa tačno naznačenim elementima koji sačinjavaju prihode odnosno rashode. Da bi država
obezbijedila trošenje, odnosno javne rashode, potrebno je da obezbijedi finansijska
sredstva u obliku prihoda.
2. Šta obuhvataju finansije u širem smislu?
Finansije u širem smislu obuhvataju:
1
. javne finansije,
2
. poslovne finansije (individualnih preduzetnika i privrednih društava),
3
. monetarne finansije (centralne i poslovne banke i osiguravajućih društava), i
4
. međunarodne finansije.
Finansije u širem smislu mogu da se odnose samo na transakcije u nacionalnim
granicama, a mogu se javiti i kao međunarodne finansije.
U literaturi se za javne finansije koriste i drugi brojni termini, kao što su: finansijska
teorija i politika, institucije javnih finansija, državne finansije, finansijski sistem,
finansijska privreda, javna ekonomija, ekonomija javnog sektora i slično.
3. Koja se dva metoda analize koriste u javnim finansijama?
Koriste se dva opšta metoda analize – metod raščlanjivanja i metod upoređivanja.
Metoda raščlanjivanja se upotrebljava za upoznavanje strukture analizirane materije.
Njegovom primjenom vrši se raščlanjivanje javnih rashoda i javnih prihoda i upoznaju se
elementi od kojih se oni sastoje. Ovaj metod, dopunjen metodom upoređivanja,
omogućava da se sagleda ponašanje dijelova prema cjelini i uoče suprotnosti u kretanjima
sastavnih dijelova, čime se omogućava da se upozna suština stvari.
Komparativnim metodom (metodom upoređivanja) vrši se uporedno sagledavanje
pojedinih javnih rashoda i javnih prihoda.
4. Objasnite pojam fiskalnog opterećenja
Pod fiskalnim opterećenjem podrazumijeva se visina učešća javnih rashoda, odnosno
javnih prihoda, u ukupnoj novostvorenoj vrijednosti (nacionalni dohodak, BDP) neke
zemlje u toku jedne kalendarske godine. Pojedini autori govore o fiskalnoj presiji, drugi o
fiskalnom pritisku, a neki koriste termin koeficijent fiskalnog opterećenja.
Postavlja se pitanje da li fiskalno opterećenje treba utvrđivati preko sume javnih rashoda,
2
ili preko sume javnih prihoda. Utvrđivanje treba vršiti preko javnih prihoda, a ne preko
javnih rashoda, pri čemu se navode dva ključna razloga.
Prvo, ukupna masa statistički iskazanih javnih rashoda sadrži tzv. bruto javne rashode.
U tom pogledu mnogi javni rashodi višestruko se prikazuju, s obzirom na to da nije
moguće isključiti sva transferna davanja. Transfernim javnim rashodima država
nadoknađuje (vraća) poreskim obveznicima jedan dio onoga što im je uzela preko poreza i
drugih javnih prihoda.
Drugo, javni rashodi se pokrivaju javnim prihodima koji nisu uplaćeni od privrede i
stanovništva (ako država nema dovoljno prikupljenih prihoda od privrednika onda se
zadužuje kod MMF-a)
5. Objasnite kako se može mjeriti fiskalno opterećenje
Fiskalno opterećenje
se može mjeriti preko koeficijenta fiskalnog opterećenja, koji
predstavlja količnik koji se dobija kada se za dijeljenik (brojilac) uzme ukupan iznos svih
dažbinskih javnih prihoda u nekoj državi (porezi, doprinosi, takse, naknade), a za djelilac
(imenilac ili nazivnik) njen godišnji društveni proizvod.
U dijeljenik treba unijeti sumu javnih prihoda fiskalnog karaktera, odnosno dijeljenik
treba obuhvatiti svu sumu naplaćenih, u toku jedne godine, poreza, doprinosa, taksa...
6. Navedite vrste fiskalnog opterećenja
Fiskalno opterećenje može biti:
1.
globalno i
2.
parcijalno.
Kada se fiskalno opterećenje posmatra za cijelu nacionalnu privredu i za čitavu
kalendarsku godinu, onda je u pitanju tzv.
globalno
fiskalno opterećenje. Ono se
utvrđuje kao odnos ukupnih fiskalnih javnih prihoda i ukupnog društvenog proizvoda u
jednoj zemlji i u jednoj kalendarskoj godini.
Fiskalno opterećenje se može posmatrati i kao konkretan fiskalni teret nacionalne privrede,
grane, grupacije, regiona, privrednog društva ili pojedinaca u određenom vremenskom
periodu. Tada se radi o
parcijalnom
fiskalnom opterećenju.
7. Navedite tri vrste parcijalnih fiskalnih opterećenja
Postoje tri vrste parcijalnih fiskalnih opterećenja.
Prva vrsta parcijalnog fiskalnog opterećenja pokazuje koliko je društveni proizvod
jedne zemlje „opterećen“ nekom vrstom dažbinskih javnih prihoda.
Druga vrsta parcijalnog fiskalnog opterećenja pokazuje obim fiskalnog opterećenja
društvenog proizvoda dažbinskim javnim prihodima na nivou regiona (opštine, grada ili
nekog drugog nivoa političko-teritorijalne organizovanosti).
Treća vrsta parcijalnog fiskalnog opterećenja pokazuje nivo opterećenja konkretnog
poreskog obveznika za period od godinu dana.
4
11. Kako se dijele javni rashodi prema klasifikaciji?
Mogu se izvršiti raznovrsne klasifikacije javnih rashoda, što zavisi od osnove od koje se
polazi. To može da bude forma rashoda, mjesto, vrijeme, ili njihov subjekt ili objekt.
Najuobičajenije i najprisutnije u teoriji su one klasifikacije koje javne rashode dijele na:
1.
redovne i neredovne (a u okviru njih vanredne),
2
. lične i materijalne,
3
. centralne vlasti i nižih političko-teritorijalnih jedinica,
4
. proizvodne i transferne,
5
. u novcu i u naturi,
6
. produktivne i neproduktivne i
7
. odložive i neodložive.
12. Objasni pojam klasifikacije redovnih i neredovnih javnih rashoda
Redovni javni rashodi imaju sljedeće karakteristike: mogu se unaprijed predvidjeti, po
visini su relativno stabilni i redovno se javljaju.
Javni rashodi koji nemaju navedene karakteristike spadaju u neredovne javne rashode
koji se pojavljuju s vremena na vrijeme. Nije ih moguće predvidjeti, jer se pojavljuju
neperiodično, i nije moguće odrediti period njihovog pojavljivanja niti njihov obim.
Kao posebna vrsta neredovnih javnih rashoda javljaju se vanredni javni rashodi koji su
rezultat saniranja posljedica dejstva nekih vanrednih događaja (ratna dejstva, elementarne
nepogode...).
13. Objasni pojam klasifikacije ličnih i materijalnih javnih rashoda
Klasifikacija javnih rashoda na lične i materijalne izvršena je prema objektu trošenja.
Lični javni rashodi su oni rashodi koji služe izdržavanju organa uprave, tu spadaju
plate zaposlenih u organima državne uprave, u policiji, vojsci i drugim subjektima,
zatim isplate penzija, invalidnina, i razni drugi izdaci.
Materijalni javni rashodi su oni rashodi koji su služe vršenju javnih službi, kao što su
izdaci za kancelarijski materijal, sredstva za vojsku, osnovna sredstva, investicije i drugi
slični izdaci.
14. Objasni pojam klasifikacije javnih rashoda centralne vlasti i nižih političko
teritorijalnih jedinica
Klasifikacija na javne rashode centralne vlasti i javne rashode nižih političkoteritorijalnih
jedinica izvršena je prema subjektu njihovog trošenja.
Javni rashodi centralne vlasti su oni rashodi koje vrši država (centralni nivo).
Javni rashodi nižih političko-teritorijalnih jedinica su oni rashodi koje vrše tijela
nižih političko-teritorijalnih jedinica u odnosu na centralnu vlast. Ta tijela mogu biti
organi članica federalne države, pokrajine, grada ili lokalne samouprave.
